Ǵylymdy kóterý úshin ǵalymǵa jaǵdaı týǵyzý kerek

– Túrkııa – bilimi men ǵy­lymy da­­myǵan órkenıetti eldiń biri. Ǵy­lym­da qol jetkizgen jetistikteri de je­­ter­lik. Jal­py, baýyrlas eldegi qa­zir­gi ǵy­lymnyń damýy týraly ne aı­tar edińiz?

– Túrkııada ǵylym salasy eldiń al­ǵash­qy prezıdenti Mustafa Kemal Ata­tú­riktiń tusynda durys jolǵa qoıyl­dy. Ol alǵashqy kún­nen bilim men ǵy­lym­ǵa aıryqsha mán b­erdi. Salaǵa jańa­sha reforma júrgizdi. Ger­ma­nııada Gıtler bılik basyna kelgennen keıin evreılerdi qýǵyndaǵany bel­gili. Atatúrik barar jeri, basar taýy qalmaǵan birneshe evreı tekti ǵa­lym­dy óz eline shaqyrdy. Olardyń ishin­de matematıka, fızıka, hımııa ǵylym­darynyń aıtýly ókilderi boldy. Sondaı-aq ol jaratylystanýǵa ǵana emes, gýmanıtarlyq ǵylymǵa da basa nazar aýdardy. 1930 jyly tarıh ınstıtýtyn qurdy. Odan keıin til ıns­tıtýty ashyldy. Sóıtip, ult rý­ha­nııaty men mádenıetine qatysty dúnıe­lerdi zertteýdi qolǵa aldy. Shetel mu­raǵattaryndaǵy ózderine qatysty barlyq qundy qujatty jınastyryp, ǵalymdardy soǵan jumyldyrdy. Ásirese kóne túrik dáýiri keńirek zertteldi.

Jalpy, ǵylym men mádenıetti kóterý­ge qomaqty qarjy kerek. Ata­túrik onyń da jolyn taba bildi. Máselen, sol kezde memleketke qarasty bir banktiń tap­qan paıdasynyń 10 paıyzyn tarıh pen til ınstıtýtyna aýdartyp otyrdy. Bul qarjy ǵylymı zertteýler men jaryq kóretin kitaptarǵa jumsaldy. Osyndaı kóptegen ıgi iske muryndyq boldy. Endi bir aıtatyn másele bar. Álemge ústemdigin júrgizgisi kelgender ózinen basqa elderdiń ósip-órkendegenin qalamaıdy. Biraq ony eshqashan bildir­meıdi. Kópe-kórineý qysym da jasamaıdy. Mysaly, 1920 jyly Túrkııada ushaq jasaıtyn úsh zaýyt boldy. Sodan keıbir ústem elder Túrkııanyń óndirisin damytpaý úshin olarǵa: «Osy ushaqty jasaýǵa qanshama qarjy ketedi, shyǵyny da qomaqty. Qanshama shyǵyn shyǵaryp, ushaq jasaǵansha bizden satyp alyńdar, arzanǵa beremiz», dep usynys aıtady. Sóıtip, ushaqty shetelden satyp aldy. Biraq keıin Túrkııada ushaq jasaý kenjelep qaldy. 1970 jyly túrikter Kıprde bolǵan soǵys kezinde Batystyń sanksııasyna ushyrady. Sodan baryp olar ulttyq óndiristi arzan-qymbatyna qaramastan, ózderi jasaý kerek ekenin túsindi. Qorǵanys salasyn kúsheıtti. Búgin sonyń jemisin kórip otyr. Qazir Túrkııanyń ushqyshsyz ushatyn drondary álemge óte tanymal. Joǵary sura­nysqa ıe. Bir sózben aıtqanda, ǵylym­nyń damýy – uzaq merzimge sozylady. Onyń ıgiligin kórýge, kem degende 20-30 jyl qajet. Búgin ǵylym týraly qaýly qabyldap, erteń úlken ǵalym shyǵady deý durys emes. Túrkııanyń osy baǵyttaǵy ornyqty saıasatynyń arqasynda ǵylym men óndiris alǵa damydy. Qazir ýaqyt ózgerdi. Ǵylymdy damytýdyń aldynda zamanaýı mindetter tur. Ásirese oqý-aǵartý salasyna ózgeris kerek.

– Bul qandaı ózgeris? Tar­qatyp aıta alasyz ba?

– Bul Túrkııa men Qazaqstan úshin ǵana emes, jalpy álem úshin qajet. Sebebi HHI ǵasyrdyń al­ǵash­qy shıregin aıaqtap, ekinshi­sine bettep baramyz. Shyn mánin­de, qazir bizdi orasan zor ózgeris kútip tur. Mamandar 2025 jyldan keıin álemde tehnologııada buryn-sońdy bol­maǵan uly ózgeris bo­la­tynyn boljap otyr. Ol adamzattyń ómir súrý salty men qyzmetine, tipti kıgen kıimi men jegen taǵamyna deıin áser etedi. Mamandyqqa da yqpaly tıedi. Búgingi bar mamandyqtyń birazy joǵalyp, onyń ornyna jańa kásip keledi. Biz soǵan daıyn bolýymyz kerek. Erteń búgingi bilimimiz ben dıplomymyz túkke jaramaı qalýy múmkin. Sondyqtan bilim salasyndaǵy ádistemeni múl­de ózgertý kerek.

Eýropada tehnologııalyq damýdy zerttep júrgen mamandar 2019 jyly Germanııada bastaýysh mektepke barǵan balalardyń úshten biriniń joǵary oqý ornyn bitirgennen keıin qandaı jumysqa ornalasatyny beımálim degendi aıtady. Ony ata-ana da, muǵalimder de bilmeıdi. Mine, zamannyń ózgerýin osydan kóre­siz. О́tken ǵasyrda ata-analar balasynyń qandaı mamandyq ıesi bolatynyn bildi. О́ıtkeni «Sen dáriger, zańger nemese ınjener bolasyń» dep aıtyp otyrdy. Qazir ol ýaqyt ótti. Sondyqtan mamandar ata-anaǵa balalaryna qandaı da bir kásipti tańdaý týraly keńes bermegen durys deıdi.

– Sonda ul-qyzymyzdy qan­daı mamandyqqa daıarlaımyz?

– Adam keleshekte kásipsiz qalmaý úshin búginnen bastap, zaman talabyna saı bilim alyp, óz-ózin damytýy qajet. О́ıtkeni joǵary oqý oryndarynda ondaı bilim bermeıdi. Bul Qazaqstanda ǵana emes, búkil álemde solaı. Nege deseńiz, jańa tehnolo­gııa qaryshtap barady. Oǵan mu­ǵalimder de ilese almaı otyr. Qazaqta «Zamanyń túlki bolsa, tazy bolyp shal» degen naqyl bar. Sondyqtan jastar «zamandy tazy bolyp shalmasa», ýaqytyn bos ótkizip alýy múmkin.

Álem tórtinshi óndiristik revo­lıýsııa­nyń tabaldyryǵyn endi attady. Bul kezeńde óndiris ınternet pen jasandy ıntellekt arqyly avtomatty túrde júrgiziledi. Biz barlyq óndiristik revolıýsııadan kenje qalǵan halyqpyz. Onyń sebebi túsinikti. Imperııalyq elder qol astyndaǵy bodan jurttyń bilim men tehnologııa qýyp, kózin ashqanyn qalaǵan joq. Qazir táýelsiz elmiz. Jastar elimizde ǵana emes, shetelden oqyp kelip jatyr. Qazaqstan da ózge elderden artyq bolmasa, kem emes. Sol sebepti oqý-aǵartý salasyn jańa zamanǵa beıimdep, bilimdi, aqyldy adamdardy kóbeıtý kerek.

Osy ǵasyrda aqyldy memleket pen adamdardyń aıy ońynan týady. Ýaqyt aǵymyna saı ǵylym men bilimdi damytqan elder men óz-ózin jetildirgen azamattar ózgelerden ústem bolady. Áli biz besinshi óndiristik kezeńge ótken joqpyz. О́tpeli kezeńde turmyz. Muny keıbir mamandar gıbrıdti kólikke uqsatyp gıbrıdti kezeń dep júr.

– Búgingi mektep pen joǵa­ry oqý oryndarynda bilim maz­mu­nynyń qalaı bolǵany durys?

– Ýaqytqa baılanysty oqý-aǵartý salasynyń negizgi úsh maq­saty bar. Bi­rin­shi – jasampazdyq, ıaǵnı ınnovasııa. О́tken ǵasyrda ár adamnyń jasampaz bolýy qajet emes edi. Endigi kezeńde ár azamat­tan osyndaı qabilet talap etiledi. Ekinshi – synı turǵyda oılap, problemeny sheshe bilý. Jańa kezeńde burynǵydaı bas shulǵyp, «sizdiki durys» deý bolmaıdy. Ár nársege synı kózben qaraý qa­jet. Úshinshi – joǵary baılanys jáne yntymaqtastyq. Osy ǵa­syrda barlyq dúnıe jergi­lik­ti emes, jahandyq bolady. Má­se­­len, Qazaqstanda ashylǵan bir ǵylymı jańalyq kez kelgen elge ortaq bolýy múmkin. Son­dyq­tan jasampazdyq jasaǵan azamattardyń basqa eldegi árip­testerimen tyǵyz baılanysta bolyp, olarmen birigip jumys isteýi óte mańyzdy. Mamandardyń pikirinshe, keleshekte aǵylshyn tili ekonomıka men tehnologııanyń da tiline aınalady. Iаǵnı ony bilmegen adam dúnıeden qur qalady degen sóz. Sondaı-aq qandaı mamandyq ıesi bolsa da, kompıýterlik baǵdar­lamadan habardar bolýy kerek.

– «Mundaı jaǵdaıda ulttyq qundy­lyǵymyzdy qalaı saq­taımyz?» degen zańdy suraq ta týyndaıdy...

– Durys aıtasyz. Menińshe, ulttyq qundylyqtarymyzdy umytpaýymyz kerek. О́ıtkeni adam balasy kúndiz-túni jumystan bas almaıtyn robot emes. Kerisinshe, et pen súıekten jaralǵan jumyr basty pende. Joǵaryda aıtqan pánder bizdiń myqty maman bolyp, jumys isteýimiz úshin qajet. Al adam retinde baqytty ómir súrýimizge ult mádenıeti kerek. Bir jaǵynan, biz Eýropa emespiz, Shyǵyspyz, onyń ústine qazaqpyz. San ǵasyrdan beri qalyptasqan ulttyq qundylyqtarymyz ben salt-dás­túrimiz bar. Týystyq baı­la­nysymyz úzilmegen. Alaıda qazirgi jahandaný dáýirinde qazaq jastary jańa tehnologııa­ny ıgerip otyrǵan elderdiń máde­nıetine eliktep, óziniń tamyrynan ajyrap qalmasa eken deımin. «Sonda ne bolady?» dersiz. Biz jasta­rymyzǵa bilim men tárbıe berip, shet tilin úıretip, daıar maman etip shyǵaramyz. Biraq onyń qyzyǵyn basqa el kórýi múmkin. Nege deseńiz, biz olarǵa joǵary jalaqy tóleı almaımyz. Osyndaı úrdis beleń almas úshin jastardyń boıyna ulttyq rýh pen mádenıetti kishkentaı kúninen sińirýimiz kerek. Mysaly, bir ozyq oıly jas sheteldiń ataqty kompanııasynda qyzmetke turyp, odan tapqan mol aqshanyń qyzyǵyna túsip, jan raqatyna batyp, týǵan elin oılamaı júrse, onda biz basqa elge maman daıarlaǵan bolamyz. Budan kóp utylamyz. Ulttyq tárbıe alyp ósken jas óren qaı elde qyzmet istese de, aldymen týǵan elime paıdamdy tıgizýim kerek dep oılaıdy. Sondyqtan árbir bala orta mektep pen joǵary oqý ornynda óz ana tilinde bilim alǵany durys. Eger olaı bolmasa, ana tili mesheldiń kúıin keshedi. Bul shet tilin bil­mesin degen sóz emes. Qosymsha birneshe shet tilin oqyp, úırenýge bolady. Oǵan múmkindik mol. Qazir Eýropa jurty qartaıyp bara jatyr. Olar jas mıdy qajetsinedi. Eger biz óz urpaǵymyzdyń boıyna rýhymyz ben mádenıetimizdi sińirmesek, jastarymyz solarǵa qyzmet isteıdi. Osy rette Mustafa Shoqaıdyń «Táýelsiz memleket óziniń ul-qyzdaryn ózge elderge tárbıeletpeıdi, ózi tárbıeleıdi» degen sózi áli kúnge mańyzyn joıǵan emes.

– Jýyrda elimizdegi Ult­tyq ǵylym akademııasyna mem­lekettik mártebe berildi. Al Túr­kııada ǵylym akademııa­sy bar ma?

– Bizde Ulttyq ǵylym akademııasy joq. Jalpy, akademııa degen uǵym bol­ǵan emes. Eýropa elderinde de solaı. Bul keńes odaǵynda qurylǵan júıe. Máselen, biz «Ulttyq ǵylym aka­de­mııa­synyń akademıgi» degen­di aýda­rýǵa qınalamyz. Ony keıde «Qa­zaq­­stan ǵylymdar akade­mııasynyń mú­shesi» dep beremiz. Túrikterde «akademı­sıen» degen sóz bar. Ony joǵary oqý oryndarynda qyzmet isteıtin ǵalym­darǵa qarata aıtady. Mysaly, men de akademısıenmin. Bizde ǵalymdar ǵylym­daǵy ashqan jańalyǵymen, súbeli zertteý eńbekterimen baǵalanady. О́z basym, ǵylym akademııasyna qarsy emespin.

– О́zińiz eńbekterińizde qazirgi jo­ǵary tehnologııany paıdalanasyz ba?

– Álbette, onsyz gýmanıtarlyq ǵy­lym salasynda zertteý júrgi­zý múmkin emes. О́ıtkeni jańa tehnologııanyń ar­qa­synda ja­ryq kórgen kitap pen maqa­la­nyń sanynda esep joq. Búginde kitap jazýdyń da tásili ózgerdi. Mysaly, men álem tarıhy týraly zertteý eńbek jazyp júrmin. Biraq ony 220 bet kóle­minde aıaqtasam deımin. Qazirgi adam­dardyń kitap oqýǵa ýaqyty az. Son­dyqtan qysqa da nusqa bolǵany jón. Máselen, sol eńbegimde Shyńǵys hannyń ómirbaıanyn qaıtalap jatpaımyn, tek onyń dúnıejúzilik tarıhtaǵy orny týraly óz tujyrymymdy jazamyn. Eger Shyńǵys handy bilmegen adam bolsa, ǵalamtorǵa kirip, onyń ómir jolymen tanysyp, sosyn meniń tujyrymymdy oqıdy. Búginde bar ǵylym salasy kompıýterlendi. Aǵylshyndarda «Smart study, less study», ıaǵnı «Aqyldy jumys iste, az jumys iste» degen sóz bar. Men buryn bir maqalany 15 kúnde jazsam, qazir jańa tehnologııanyń kómegimen 10 kúnde jazamyn. Únemdegen ýaqytymdy otbasyma nemese basqaǵa arnaımyn.

– Túrkııada ǵalymdarǵa qandaı qoldaý kórsetiledi?

– Jańa ǵasyr – ǵylym men bilimniń dáýiri. Sondyqtan ǵylymǵa erekshe mańyz berý kerek. Áıtpese, órkenıet kóshi­ne ilese almaımyz. Túrkııada sońǵy jyl­dary ınflıasııa joǵary bolyp, dol­lar biraz kúsheıdi. Ekonomıkada daǵ­darys oryn aldy. Oǵan deıin dollarmen baǵamdaǵanda eńbek­aqymyz jaman bolǵan joq. Osyn­daǵy joǵary oqý oryndaryn­da qyzmet isteıtin árip­testerimdi bilemin. Eńbekaqylary kóńil kónshiterlikteı emes. Ǵylymdy kóterý úshin ǵalymǵa jaǵdaı jasalýy kerek. Olar bos ýaqytynda qosymsha jumys istep, basqa tarapqa júgirmeý qajet. Onyń or­nyna alańsyz ǵylymı zertteý­lerimen aınalysqany jón. Odan keıin magıstratýra men dokto­rantýrada oqıtyn shákirtterine de kóńil bólý kerek. Bizdegi ýnıversıtetterde ǵalymdarǵa múmkindiginshe barlyq jaǵdaı jasalǵan. Árbir ǵalymnyń jeke kabıneti bar. Oǵan ózinen basqa eshkim kirmeıdi. Sondaı-aq artyq sabaq berýge mindettemeıdi. Professor retinde aptaǵa tıesili 10 sa­­ǵatymdy óteımin. Aılyǵym sony jaba­dy. Shetelge issaparǵa barsaq, jol shy­ǵynyn tóleıdi. Eger basqa el­ge ba­ryp, bir shet tilin oqyp, damyta­myn deseńiz, sizdi bir jyl sabaqtan bosa­ta­d­y. Biraq aılyǵyńyzdy alyp turasyz. Qazaqstanda qaǵazbastylyq ba­­sym. Túrkııada ondaı joq. So­dan keıin Qazaqstanda jas ǵa­lym­darǵa bir kedergi bar, ol – ha­lyq­aralyq ımpakt faktorly jýrnalǵa maqalasyn jarııalaý. Shyndyǵyna kelsek, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń jas ǵalymdardan ony talap etýge quqy joq der edim. Ony talap etý úshin atalǵan vedomstvonyń óziniń sondaı basylymy bolýy kerek. Ol bolmaǵannan keıin siz magıstranttar men doktoranttardy qalaı mindetteısiz. Men muny ádiletsizdik dep esepteımin.

– Sizderde de talap ete me?

– Bizde de mundaı bar, biraq min­detti emes. Túrkııada sol deń­geıde gýmanı­tarlyq salada segiz jýrnal bar. Eger meniń maqalam ondaı jýrnalda jaryq kórse, úsh upaı alam. Eger oǵan basýǵa múmkindik bolmasa, halyqaralyq jýrnalǵa shyqsa, eki upaı, ulttyq jýrnalǵa jarııalansa, bir upaı alady. Qazir qazaqstandyq jas ǵalymdardan ımpakt faktorly jýrnalǵa maqalasyn basý úshin kóp aqsha jumsadym degendi estımin. Bul ǵylym jolynda júrgen jas­tarǵa qıyndyq týǵyzady. Aqsha berip, jýrnalǵa maqala jarııa­laý­men ǵylymnyń sapasy kóterilmeıdi. Budan biz olardy jerindirip alamyz. Maǵan da osyndaǵy shákirtterimniń «osyndaı maqala jazyp edim, ol jýrnalda áli jaryq kórgen joq. Endi ne isteımin?» dep qynjyla aıtatyndary bar. Qolymnan esh­nár­se kelmeıdi. Amalsyzdan barma­ǵymdy tisteımin. Jaqynda bul talapqa Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi ózgeris engizdi dep esti­dim. Bul ıgilikti is bolǵan eken.

– Anadoly elindegi qandas ǵalym­dar­dan sizdi jaqsy bile­miz. Basqa da qazaq ǵalymdary bar ma?

– Árıne, bar. Máselen, An­kara ýnı­ver­sıtetinde jumys isteıtin Marııam Hakım jáne Gúljanat Qurmanǵalıeva, Ib­raıym Qal­qan, Abdolla Iаhshy esimdi jas ǵalymdardy jaq­sy bilemin. Bulardyń bári gýma­nı­tarlyq ǵylym salasynda eńbek etedi. Sondaı-aq tehnıka ǵylymdary salasynda joǵary jetistikke jetken bes-alty qazaq jigiti bar. Me­dısına salasynda myqty ǵalymdar bar dep estımin. Biraq Túrkııanyń aýmaǵy úlken. Keıingi ǵylym jolynda júrgen jastardyń kóbin tanymaımyn. Olardyń ózderi de bir-birin bilmeýi múmkin. Son­­dyq­tan Dúnıejúzi qazaqtary qaýym­dastyǵy men «Otandastar» qory sheteldegi talantty jas ǵalymdardyń basyn qosyp, bir kezdesý ótkizse, jaqsy bolar edi. Sodan keıin olardyń atajurtpen de baılanysy kúsheıeri anyq.

– Uzaq jyldan beri Musta­fa Sho­qaıdy zerttep kelesiz. Aıtýly tul­ǵanyń ashylmaǵan murasyna toqta­lyp ótseńiz?

– Mustafa Shoqaı murasy ushan-teńiz. Fransııa astanasy Parıjde ult qaıratkeriniń jeke arhıvi saqtalǵan. Sonda jurtshylyqqa áli de beımálim dúnıeleri kóp. Onyń bir bóligi ǵana ashylǵan. Birazyn arhıvte oryn bol­maǵandyqtan qoımaǵa qoıǵan. Onda Mustafa Shoqaıdyń Mońǵolııa týraly jına­ǵan qyzyqty materıaldary men Jambyl Jabaevtyń shyǵar­mashylyǵyn zerttegen eńbekteri saqtalǵan. Biz barǵan­da ol qujatty kórýge múmkindik bolmady. Biraq Marııa Shoqaı óz esteliginde Alash ardaqtysynyń barlyq qujaty men kitaptaryn sol arhıvke ótkizip, keıin olardy arnaıy bólme jasap, soǵan qoıýǵa shartqa otyrǵanyn aıtady. Sondaı-aq ol bólmeni «Túr­kistan muhtarıatynyń prezıdenti Mustafa Shoqaıdyń kitaphanasy» dep ataýdy eskertken. Osyny Parıjge barǵanda arhıv basshysynan suradym, ol: «Mustafa Shoqaı murasy sondaı shartpen mura­ǵatqa ótkizilgeni ras. Biraq bizdiń arhıvtiń jeri óte tar, ondaı bólme ashýǵa múmkindigimiz bolǵan joq. Endi basqa úlken ǵımaratqa kóshemiz. Sonda arnaıy bólme jasaqtap, Mustafa Shoqaıdyń barlyq qujatyn oqyr­manǵa qoljetimdi etemiz», dep jaýap berdi. Odan beri de on jyl ótti. Sodan keıin Parıjge de jolym túsken joq. Biraq muny eskerý­siz qaldyrýǵa bolmaıdy. Artynan suraýshysy bolmasa, keıin umytylady.

Bastysy, Mustafa Shoqaı týraly tarıhı ádilettilikti qalpyna keltirý kerek. Onyń Túrkistan legıonyna eshqandaı qatysy joq. Oǵan «legıonǵa basshylyq jasańyz» dep usynys aıtqanda, ol «men sizdermen birge jumys istemeımin» dep birden bas tartqan. Bir týystarynyń aıtýyna qaraǵanda, sol úshin oǵan qastandyq jasalǵan. 1941 jyly jeltoqsanda Polshadaǵy lagerden shyǵyp, Parıjdegi úıine bara jatqanda, Berlınge kelgende kenetten aýyryp qaıtys bolǵan. Fashıstermen birge jumys isteýden bas tartqany úshin qurban bolǵan tulǵaǵa solarmen tize qosty dep jala jabý – úlken ádiletsizdik.

Túrki áleminiń kósemin hal­qy­myz jaqsy tanyǵanymen, bas­qa­­lar, burynǵy jabyl­ǵan jala bo­ıynsha áli satqyn kóredi. Mysaly, ol týraly bir is-shara ótse, oǵan qarsy merzim­di baspasózde áli de óre túrege­letinder bar. Demek, Shoqaı týraly shynaıy málimet tolyqqandy jurtshylyqqa jetpeı otyr.

Mine, táýelsizdik alǵanymyzǵa 30 jyl­dan asyp barady. Sodan beri bir­týar azamatqa ádilettilikti ornata alma­ǵanymyz – bizge úlken syn. Ol úshin Musta­fanyń qaırat­kerligi men kúresi týraly shet tilinde de eńbek shyǵaryp, álemge tanytaıyq. Máselen, biz ótken jyly Ystanbulda Shoqaıdyń kezinde Fransııanyń gazet-jýrnaldarynda basylǵan maqalalaryn jınap, jeke kitap etip shyǵardyq. Endi bul kitap qazaq, túrik, orys tilderine de aýdarylady. Sonymen qatar aqyn-jazýshylar, jýrnalıs­ter, rejısserler de alyp tulǵany tanystyratyn kórkem shyǵarma jazyp, serıal, kıno túsirse de artyq bolmaıdy. Ádildikti ornatý úshin qolymyzdan ne keledi, sony isteıik. Parıjde Mustafa Shoqaıdyń eskert­kishi men onyń atyndaǵy saıabaq bar. Biraq óz Otanynyń bas qalasynda kóshesi men esimin ıelengen mektep bol­ǵa­nymen, eskertkishi joq. О́ıt­keni ádildik qalpyna kelmeı, Astanada eskertkish ornatylmaı­dy. Bizdiń táýelsiz rýhymyz Álı­han Bókeıhan, Ahmet Baı­tur­synuly, Mustafa Shoqaı sekildi Alash asyldarynyń bo­ıynda saq­talǵan. Eger azattyq jolynda basyn báıgege tikken osy tulǵalardy ulyqtap, olardyń eńbegi men kúres­kerligin jas urpaq sanasyna daryta almasaq, otansúıgishtik rýh qalaı qalyp­tasady?!

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Azamat ESENJOL,

«Egemen Qazaqstan»