Sýretti túsirgen Jeńis Ysqabaı
Agrarly óńirde aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy óniminiń kólemi 2,8 paıyzǵa ósip, 544 mlrd teńgege jetedi dep josparlanýda. Osy salany ilgeriletýge 57,9 mlrd teńge jumsalmaq. Soǵan saı 53 ınvestısııalyq jobany iske asady. Bul – aldaǵy 4 jyldyń kóleminde júzege asatyn jumystyń bir parasy. Onyń ishinde «Iri jobalar» qanatqaqty jobasy aıasynda 44,8 mlrd teńgege 18 joba kózdelip otyr. Sonyń biri – joǵaryda aıtqan sút fermasy. Kásiporyn keler jyly iske qosylady.
Jalpy, mal sharýashylyǵynda qus fabrıkasymen qosqanda oblysta 113 kásiporyn jumys isteıdi. Atap aıtsaq, 33 myń basqa 76 bordaqylaý alańy, 8,4 myń bas sıyrǵa 36 sút fermasy bar. Byltyrmen salystyrǵanda jalpy oblysta mal men qus sany, olardan óndirilgen ónim kólemi ortasha 5,8 paıyzǵa ósken.
Shyny kerek, irgesi endi qalanǵan óńirde halyqtyń sút ónimderine degen suranysyn qanshalyqty qanaǵattandyryp otyr degen másele týyndaıtyny anyq. Bul rette agrarly óńirge jaýapkershilik artylatyny anyq. Biz osy rette Eskeldi aýdanyna qarasty Kókjazyq aýylyndaǵy zamanaýı úlgide salynǵan taýarly sút fermasynyń jaıyna úńilýdi jón sanadyq. Bul óndiris orny – Qazaqstan men Irannyń birlesken jobasy. Búginde jobanyń I kezeńi sátti júzege asyp, halyqty qýantyp otyr. Qazir munda 270 bas sútti golshteın tuqymy bar.
Fermadaǵy mamandardyń aıtýynsha, ázirge taıynshalar kúnine 1500 lıtrge deıin sút beredi, biraq tıisti kútimniń nátıjesinde jyl saıyn sút berý kólemi artyp keledi. Qazir bir sıyr táýligine 30 lıtrge deıin sút berse, keıinnen bul kórsetkish 40-45 lıtrge deıin jetedi dep josparlanyp otyr. Keleshekte fermadaǵy sútti sıyr sany 610 basqa deıin ulǵaıtylyp, óńim kólemi de eselenbek.
Germanııadan ákelingen qara ala taıynshalar jergilikti klımatqa beıim. Sút ónimdiligi boıynsha golshteın tuqymy iri qara maldyń ishindegi eń úzdigi, oǵan qosa ony ámbebap tuqym dep te ataıdy, sebebi ony sútti de, etti de dep sanaıdy. Muny Eskeldi aýdanynyń fermerleri de rastap otyr.
«40 jylǵa jýyq mal sharýashylyǵy salasynda eńbek etip kelemin. Buryn mundaı tuqymǵa kútim jasap kórmegen edik, qazir úırendik. Tuqymy óte jaqsy, súti de, eti de mol. Buzaýlarǵa jaqsy kútim jasalsa, olar tez-aq ósedi. Bul tuqymnyń 5-6 aılyq buzaýlarynyń ózi bizdiń jergilikti tuqymdardyń bir jasar buzaýlarymen birdeı. Árıne, oǵan kútim, jaqsy azyq pen klımattyq jaǵdaı da tikeleı áser etip otyr, deıdi fermanyń veterınar dárigeri Baıkal Kóptileýov.
Kásipkerler birneshe jyl buryn sút fermasyn qurýdy qolǵa alyp, 2021 jyly ashty. Investorlar óz esebinen sıyr qoralaryn salyp, alǵashqy maldyń basyn tikeleı Germanııadan ákeldi. Endi fermany keńeıtpek oılary bar. Qarajattyń jartysyn otandyq, jartysyn ırandyq ınvestorlar salǵan.
– Birinshi kezeńinde saýyn mal basyn 270-ke jetkizdik, ekinshi kezeńde 440-qa, úshinshi kezeńde 610 basqa deıin jetkizýdi josparlap otyrmyz. Al jas tóldermen birge fermada jalpy sany 900-ge jýyq mal ustaımyz. Qazir sıyrlarymyz táýligine 1000-1500 lıtrge deıin sút beredi, keıinnen muny 2500 tonnaǵa jetkizemiz. Bul – sútti tuqym. Birinshi tóldegennen keıin táýligine 20-27 lıtr, ekinshi buzaýlaǵanda 30-35 lıtr sút beredi, – dedi «Sút Master-M» JShS dırektory Farıd Djahangırı.
Kásipkerler bıznesti qoldaý baǵdarlamalary arqyly memlekettiń kómegin alamyz degen úmitte.
«Irgemizdi keńeıtsek pe deımiz. 270 sıyr syıatyn oryn bar, endi ári qaraı qurylysty keńeıtip salý kerek. Kem degende 500 mln teńgeni óz qarajatymyzdan quıýdy josparlap otyrmyz. Jeńildikti sharttarmen nesıe alsaq, jaqsy bolar edi. Osy josparlarymyzdy júzege asyrý úshin aldymen jemazyq bazamyzdyń máselesin sheship alýymyz kerek. Búgingi tańda bizde 30 ga jer bar, biraq bul jetkiliksiz, sondyqtan jemshóptiń kóp bóligin satyp alýǵa týra keledi. Bul – shyǵyndy ǵana emes, eń bastysy, súttiń sapasyna tikeleı áser etetin mańyzdy, ózekti másele», deıdi seriktestik dırektory.
Fermada turaqty jumys oryndary qurylyp, jergilikti aýyl men kórshi aýyldan turǵyndar kelip jumys isteıdi. Ortasha jalaqysy – 150-200 myń teńge, qyzmetkerlerge tegin túski as berilip, tasymal da uıymdastyrylǵan. Munda 17 adam jumys isteıdi. Fermadaǵy úderistiń 70%-y avtomattandyrylǵan, al kompıýterlengen jabdyq Shvesııadan jetkizilipti. Keńeıtýden keıin jumys oryndarynyń sanyn ulǵaıtý josparlanyp otyr. Jalpy, «Sút Master-M» fermasynda óndiriletin sút «Arkabaev LTD» JShS sút zaýytyna jóneltiledi.
Oblys ákiminiń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, Eskeldi aýdanynda osyndaı 8 taýarly sút fermasy bar. Olarda 1740-tan astam mal basy ustalady. Qańtar-naýryz aılary aralyǵynda aýdanda 7899,6 tonna sút óndirilgen. Al jalpy Jetisý oblysynda barlyǵy 40-qa jýyq sút fermasy jumys isteıdi. О́ńir halqy sút salasynda tolyǵymen jetisýlyq ónimderdi tutynady.
Jetisý oblysy
