Energetıkter odan túsetin paıda jóndeý jumystarynyń sapasyn arttyrýǵa jáne kásiporyn qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn ósirýge baǵyttalady dep sendirgenimen, jurtshylyq bul qadam alpaýyt kompanııa ıeleriniń qaltasyn kezekti qampaıtý dep túsinedi. Buǵan deıingi tarıf esebinen qur jamalyp kelgen kóne jeliler keleshekte jańaryp ketedi deýge kúmán mol.
Jýyqta «Pavlodar jylý jelileri» JShS men «Pavlodarenergo» AQ-nyń tarıfterdi ósirýge qatysty bergen ótinimderin talqylaý boıynsha kópshilik tyńdaýy ótkizildi. «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbastaý» baǵdarlamasy qalalardaǵy kommýnaldyq ınfraqurylymdardy jańartýǵa múmkindik beredi dep senim artylyp otyrǵany málim. Osy sebepten de búginde monopolıster ózderiniń ótinimderin usynyp otyr.
«Pavlodarenergo» AQ bas dırektorynyń birinshi orynbasary Vadım Lesınniń sózine súıensek, bul qadam bilikti qyzmetkerlerdiń jumystan jappaı ketýiniń aldyn alyp, eńbek uıymyndaǵy óndiristik jáne ekonomıkalyq nátıjelerdi ulǵaıtýǵa, tutastaı alǵanda, aksıonerlik qoǵamnyń materıaldyq tartymdylyǵyn arttyrýǵa sep bolmaq. Kásiporyn iri ónerkásip oryndary shoǵyrlanǵan aýmaqta ornalasqandyqtan, eńbekaqyǵa mindetti túrde ındeksasııa jasalýy kerek dep esepteıdi ol. Qoldanystaǵy tarıfke engizilgen shyǵyndar búginde eńbekkerlerge tólenip kele jatqan jalaqyny jabýǵa da jetpeıtin kórinedi. Tarıftiń eńbekaqyǵa jumsalatyn bóligi ınflıasııa men energııa óndirýdiń ózindik quny artyp kele jatýyna baılanysty jyl saıyn ózektiligin joǵaltyp, búginde ol sapaly qyzmet kórsetýge qyrsyǵyn tıgize bastaǵan deıdi energetıkter.
Bıyl Pavlodardaǵy №3 JEO-ǵa – 51, №2 JEO-ǵa 62 jyl tolady. Elektr stansalaryndaǵy jabdyqtardyń ortasha tozýy 85 paıyzǵa deıin jetip tur. Alaıda mamandar jekelegen qural-jabdyqtarda bul kórsetkish tipti 95 paıyzǵa deıin baratynyn aıtady. Aldaǵy ýaqytta tarıften túsetin ınvestısııa bul tehnologııalardy jańartýǵa jetpeıtini aıdan anyq. Jabdyqtardyń jumys isteýge qabiletti bolýyn qoldaýdyń ózi de biraz shyǵyndy qajet etedi. Uzaq jyldyq ınvestısııalyq baǵdarlama tozý kórsetkishin birtindep tómendetip, elektr stansalarynyń jaǵdaıyn durystaıdy degen senim zor.
Oblys ortalyǵynyń jylý toraptaryndaǵy jaǵdaı da osyǵan uqsas. Uzaq jyldar boıy ábden tozǵan qubyrlar ár qysta syr berip, jylý maýsymynda júzdegen aqaýlar tirkeledi. Normatıv boıynsha jylý qubyrlarynyń qoldanys merzimi – 25-30 jyl. Alaıda Pavlodardaǵy jylý jelileriniń keıbiri jarty ǵasyrdan beri aýyspaǵan. Temir qubyrlardyń shirýi, ıaǵnı qabyrǵalarynyń juqarýy jyl ótken saıyn ulǵaıyp, qubyr ishinde ystyq sýdan paıda bolatyn shaıyndylar da tozýǵa úlken áser etedi. Qubyrdyń juqarýy bastapqy qalpynan 50 paıyzǵa aspasa, ol jylý berýge jaramdy dep esepteledi eken. Jergilikti jelilerdiń kóbi jeline-jeline, pyshaqtyń qyryndaı ǵana bolyp qalǵany mamandardy shoshytyp otyr. «Pavlodar jylý jelileri» JShS bas dırektory Marat Imanaev jalpy uzyndyǵy 411 shaqyrym bolatyn jylý jelilerine qyzmet kórsetetinderin, sol shamada ystyq sý qubyrlary bar ekenin aıtady. Mundaǵy tozý kórsetkishi 89 paıyzdan asady.
«Bizdiń kásiporyn usynyp otyrǵan tarıf kelesideı: 1 Gkal úshin 2023 jyly – 2929 teńge, 2024 jyly – 3747 teńge. 2023-2024 jyldarǵa qosymsha 1,7 mlrd teńge bólinip otyr. TK-134 jylý trassasynan TK-134/8-ge deıingi jylý jelilerin jańartý kózdelgen. Bul jerlerdegi qubyrlardyń shirýi óte joǵary. Ekinshi iri josparymyz – TM-20 magıstralin tolyq rekonstrýksııalaý, sonyń nátıjesinde JEO-1 stansasynan Qamzın kóshesine keletin jylýdy ótkizý qabileti anaǵurlym joǵarylaıdy. Tarıftegi ózgeristerdiń alǵashqysy bıylǵy jyldyń 1 qyrkúıeginen, ekinshi kezeńi 2024 jyldyń 1 qańtarynan engizilse qup», deıdi ol.
Al Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń óńirdegi departamentiniń basshysy Ibragım Tangıev iri monopolısterge 2025 jylǵa deıin tarıfterin kezeń-kezeńmen ósirýge ruqsat berilgenin, aldaǵy eki jylda áli de shamamen 30 paıyzǵa ulǵaıatynyn aıtady. Ábden tozyp turǵan jelilerdi aýystyrýdyń ózge joly joq dep aýzyn qý shóppen súrtti sheneýnik.
Atalǵan kásiporyndardaǵy eńbekaqynyń kólemin surastyryp baıqadyq. «Pavlodarenergo» kompanııasynda sııaqty «Pavlodar jylý jelileri» seriktestigi qyzmetkerleriniń eńbekaqylary óte tómen eken. Mundaǵy bilikti qyzmetkerlerdiń eńbekaqy kólemi 201 myń teńgeden aspaıdy. Resmı statıstıkaǵa súıensek, jylý jáne elektr energııasyn óndirý salasyndaǵy ózge uıymdarda bul kórsetkish 430,6 myń teńgeni quraıdy eken. Mardymsyz jalaqynyń kesirinen búginde kerekýlik qýat óndiretin kásiporyndarda bos turǵan jumys oryndary kóp. Jylý jelilerine qyzmet kórsetetin sýbektide 90 jumys orny bosap tur. Basshylyǵy eger tarıf ósse bıyl jyl sońyna taman eńbekaqy 203 myń, keler jyly 213 myń teńgege kóteriledi degen uıǵarymdaryn jetkizdi. Deı turǵanmen bul jerde bir kiltıpan bar. Qos kásiporyndaǵy adam turaqtamaıtyn jumys oryndarynyń kóbi qarapaıym jumysshy mamandyqtary. Al kompanııalardaǵy basshylar kóp jyldardan beri jyly oryndarǵa ornyǵyp, ózderine joǵary jalaqy, jaıly jaǵdaı jasap alǵan. M.Imanaev seriktestiktiń basqarýynda turǵan mamandardyń jalaqysy jóninde aıtýdan bas tartty. Sondyqtan jaýapty organdar bul jaqqa kóz qyryn salyp, eńbekaqynyń ádiletti tólenip jatqanyn bir tekserip kórse bolatyndaı.
Bul jerde jeke tutynýshylardyń da aıtar bazynasy mol. Máselen, qala turǵyny Nıkolaı Nosov kompanııalardyń basshylyq býynynda ondaǵan jyl otyrǵan «ámbebap» mamandar jelilerdegi tozýdy nege jasyryp kelgenine túsine almaıtynyn jetkizdi. Olar qazirgi kúni qalyptasqan jaǵdaılarǵa eshbir jaýapkershilik arqalamaı otyrǵany da jurttyń narazylyǵyn týdyrady. О́tken jyly Ekibastuzdaǵy apatqa da basshylyqtan kináli azamattardyń attary atalmady. Kómirli shahardaǵy jaǵdaı pavlodarlyqtardyń basyna da túsýi múmkin. «Sebebi 89 paıyz tozý degen shahardaǵy jylý berýdiń ahýaly óte kúrdeli degendi bildiredi. Al jekelegen turǵyndar aı saıyn tarıfke qosylǵan ınvestısııalyq paıdany turaqty tólep, júz myńnan astam abonent paıda kirgizip keldi. Endeshe, sol qarajattyń suraýy nege joq? Qazirgi kúni kompanııa bıýdjetten aqsha alyp, jyrtyǵymyzdy jamap otyrmyz dep aqtalady. Buǵan deıingi tarıf ishinde bolǵan ınvestısııalyq tabystyń birde-bir teńgesi jabdyqtar men jelilerdi jańartýǵa jumsalmaǵany bizdi qaıran qaldyryp otyr», deıdi jeke tutynýshy.
Aıtyp óteıik, Pavlodarda bıylǵy jyldyń 1 qańtarynda da jylý tarıfi kóterilgen. Jylý energııasyn esepke alýdyń jalpy úıishilik aspaptary ornatylǵan tutynýshylar úshin tarıf 30 paıyzǵa, eseptegishi joq tutynýshylar úshin 10 paıyzǵa, ózge tutynýshylar úshin 10 paıyzǵa qymbattady. Al bıýdjettik uıymdar úshin ol birden 24 paıyzǵa ulǵaıdy. «Pavlodarenergosbyt» JShS qoǵammen baılanys jónindegi bólim jetekshisi Ekaterına Baıjýmanova tarıftiń kóterilýi Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetiniń Pavlodar oblysy boıynsha departamentiniń 2021 jyldyń 23 shildesindegi №69-OD buıryǵy negizinde júzege asqanyn aıtady. Búginde úıishilik eseptegish aspaptary bar páter ıeleri 1 Gkal jylý energııasy úshin 2 672 teńge 89 tıyn tóleıdi. Al eseptegishteri joq úıler 1 Gkal energııa úshin 3 473,1 teńgeden tólep keledi. Pavlodar qalasy boıynsha ortalyqtandyrylǵan jylýǵa 119 453 abonent qosylǵan (páterler men jekemenshik úıler). Shahardaǵy 1 307 kóppáterli turǵyn úıdiń 1 025-i jalpy úıishilik jylý eseptegishtermen jabdyqtalǵan. Mundaı quraldar ornatylmaǵan úılerde jylý tólemaqysy bir sharshy metrge 0,2 Gkal mólsherinde bekitilgen tutyný normasy boıynsha esepteledi.
Ekibastuzdaǵy alapat apatty eskergen jaýapty mınıstrlikter jyl basynda aımaqtyń jylý júıesindegi tozý kórsetkishin az da bolsa azaıtý úshin qomaqty qarajat bóldi. Úkimet rezervinen, oblystyń jáne Ekibastuz qalasynyń qazynalarynan bólingen qarajattardyń basyn qossaq, jalpy somasy 18,9 mlrd teńgeni qurady. «OAEK» kompanııasy kómirli shahardaǵy jylý jelilerin jáne Ekibastuz jylý-energo ortalyǵyndaǵy birneshe qazandyq agregatyn kommýnaldyq menshikke, ıaǵnı memleket ıeligine ótkizgeni málim. Álgi qarajattyń 11,5 mlrd teńgesi tup-týra jylý jelilerin jańartýǵa jaratylady. Taǵy 7,4 mlrd teńge jylý kásipornyndaǵy sý jylytqysh 5 qazandyqty kúrdeli jóndeýge baǵyttalmaq. Al oblys ákimdigi men «OAEK» arasyndaǵy memorandýmǵa sáıkes kásiporyn ıeleri taǵy 5 bý qazandyǵyn jóndeý úshin 7,4 mlrd teńge bólýi kerek. «OAEK» AQ jáne ERG kompanııalarymen jasalǵan memorandýmdarǵa sáıkes bıyl Pavlodar, Ekibastuz, Aqsý qalalarynda jalpy uzyndyǵy 49 shaqyrym jylý qubyrlary, energııa kózderindegi 40-qa jýyq qazandyq jabdyǵy jańarady dep kútiledi.
Pavlodar oblysy
