Ulttyq óner – tól tarıhtyń bir butaǵy ispetti. Ony syndyryp alýǵa bolmaıdy. Ǵalymdar qazaq qýyrshaq óneriniń tarıhy Ortekeden bastaý alady degendi quptaıdy. Sebebi Ortekeniń qımylynda qýyrshaq teatrynyń elementteri bar. Alaıda resmı túrde elde qýyrshaq teatry 1935 jyly Almaty qalasynda ashylǵan. Sodan beri qýyrshaq teatrynyń maıtalmandary ulttyq qundylyqtarymyzdy aıshyqtaıtyn qanshama tól týyndynyń tusaýyn kesti.
Endi oraıy kelgende festıval tarıhyna da az-kem toqtalsaq. Halyqaralyq deńgeıdegi is-shara alǵash 2015 jyly ótken. Keıin araǵa eki jyl salyp, qaıta túndigin túrgen. Astana qýyrshaq teatry ashylǵan kúnnen bastap álemdik teatrlarmen tyǵyz baılanys ornatypty. Teatr ujymy eki márte festıval ótkizýmen shektelmeı, halyqaralyq teatr dodalaryna da qatysyp, sheteldik kórermenderin tánti etip júr. Festıvaldyń ashylý saltanatynan keıin Astana qýyrshaq teatrynyń ujymy kórermenge qazaq qýyrshaq teatrynyń tuńǵysh kásibı rejısseri, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Quralaı Eshmuratovanyń «Ájemniń ertegisi» qoıylymyn usynǵan. Sebebi atalǵan festıvaldyń ózi óner maıtalmany Quralaı Eshmuratovanyń esimimen ataldy. Qala kúnine oraı ótip jatqan halyqaralyq festıvalǵa Astana qalasy ákimdigimen qatar Mádenıet basqarmasy qoldaý kórsetken.
I Halyqaralyq «Quralaı» qýyrshaq teatrlary festıvaline Perý, Estonııa, Bolgarııa, Serbııa, Rýmynııa, Reseı, Tatarstan, Túrkııa, Tájikstan, Italııa, Týnıs, Belgııa, Bosnııa jáne Gersegovına sııaqty birshama memlekettiń ónerpazdary qatysqan. Osynaý merekede alys-jaqyn eldegi ónerpazdar «Eurasia puppet» – qýyrshaq teatrlary assosıasııasyn qurý jóninde memorandýmǵa qol qoıǵan. Osy memorandým teatrlar arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa septesken. Sodan beri eldiń qýyrshaq teatry álemdik ujymdarmen dostyq qarym-qatynas ornatyp, tájirıbe almasyp, sheberlik shyńdaýdan qol úzbegen.
Astanadaǵy qýyrshaq teatrynda ádebıet bóliminiń meńgerýshisi bolyp eńbek etetin Qýat Ejembektiń aıtýynsha, el jáne álem ónerpazdarynyń shyǵarmalaryn tamashalaýǵa kelgen balalardyń sanynda shek joq.
– Festıvaldyń áýelgi maqsaty – ónerpazdardyń shyǵarmashylyǵyn shyńdap, áriptestermen tájirıbe almasý. Áli de osy baǵytta jumys istep kelemiz. Astanada qýyrshaq teatry 2007 jyly Jastar teatrynyń janynan qurylsa, 2010 jyly óz aldyna bólek ujym bolyp ashyldy. Osyndaı halyqaralyq dárejedegi festıvaldardan baıqaǵanymyz, ár ulttyń qýyrshaq teatrynyń ózindik ulttyq aıshyqtary bar. Akterlerdiń de erekshelikteri birden baıqalady. Mysaly, qazaq akterleri temperamentti bolyp keledi. Qytaı qýyrshaq teatrynyń 4-5 myń jyldyq tarıhy bar desedi. Olardyń da qoıylymynan ulttyq bolmys sezilip turady. Biz de ózge elderdiń akterlerinen qalyspaımyz. Nebir sheberlerimiz bar. Festıval aıasynda barlyq qoıylym tegin kórsetilip jatyr. Kórermen tek uıymdastyrýshylarǵa aldyn ala habarlasyp, oryndy saılap qoısa jetkilikti. 25 maýsymnan, ıaǵnı festıval bastalǵannan shoqtyǵy bıik qoıylymdardy tamashalaýǵa kelip jatqan kórermen kóp. Olardyń arasynda otbasymen kelgen búldirshinder de bar. О́zim 2015 jyly qýyrshaq teatryna jumysqa barǵanymda orys tilindegi qoıylymdarǵa kórermen kóp keletinin baıqadym. Qazir qazaq tilindegi qoıylymdardy tamashalaýǵa keletin balalar olardan asyp túsedi desem artyq aıtqanym emes. Bul bizdi qýantady. О́nerpazdardy shabyttandyrady, – deıdi ol.
Osy tusta Qýat Ejembek qýyrshaq teatrynda sahnalanǵan shoqtyǵy bıik týyndylardyń kóp ekenin aıtyp qaldy. Bólim meńgerýshisi Roza Muqanovanyń «Máńgilik bala beıne» shyǵarmasy jelisindegi qoıylymdy, Sáken Júnisovtiń «Amanaı men Zamanaı» povesiniń jelisi boıynsha sahnalanǵan «Atameken» qoıylymyna toqtalyp, balalarǵa arnalǵan taǵylymdy shyǵarmalardy da tizip ótti.
Osy joly qýyrshaq teatrlary festıvaline Qytaı, Perý, Túrkııa, Serbııa, Estonııa, Reseı, О́zbekstannan jáne Astanamen qosa eseptegende Almaty, Shymkent, Aqtaý, Qostanaı, Petropavl qalalarynan kelgen 13 ujym qatysyp jatyr. Festıval aıasynda áriptester sheberlik sabaqtaryn ótkizýge de nıet bildirgen. Endi 29 maýsymǵa deıin qýyrshaq teatrlarynyń ónerpazdary balalarǵa qaıtalanbas týyndylaryn usynady. Keıin, darabozdardyń ishinde daralanǵan qoıylymdardy teatr túlekteri men ozat oqýshylardan quralǵan qazylar alqasy baǵalaıdy.
