Jahandyq báseke reıtıngi

Zertteý nátıjesi 2023 jyl­ǵy daǵdarys mem­le­ket­­ter­diń básekelik qabi­le­­tine aıtar­lyq­­taı áser et­ke­nin kórsetti. De­rekter kór­set­kendeı, qazirgi geo­­saıası ahýal kúrdeli jaǵ­daıda ishki energııa óndirisi turaqty, ornyqqan logıstıkasy jáne saý­da balansy bar aımaqtar men elder óziniń básekege qabile­tin saqtaı aldy. Al shıkizat pen energııa ımportyna táýeldi elder qıyndyqqa ushyrady.

Atalǵan zertteýde mem­le­ketterdiń básekege qabileti tórt negizgi faktor boıynsha baǵalanady:

• Ekonomıkalyq ná­tı­je: ishki ekonomıkany makro­eko­nomıkalyq baǵalaý, jumyspen qamtý men ınflıasııa úrdisi.
• Úkimet jumysynyń tıim­diligi: memlekettik saıasattyń báseke qabiletine yqpal etýi.
• Bıznestiń tıimdiligi: bız­nes-ortanyń kásiporyndar­dy ınnovasııalyq, tabysty já­ne jaýapkershilikpen jumys is­teý­­ge yntalandyrý deńgeıi.
• Infraqurylym: mem­le­kettegi negizgi tehnologııa­lyq, ǵylymı jáne adamı resýrs­tar­dyń bıznestiń qajettiligin qa­naǵattandyrý deńgeıi.

2023 jylǵy reıtıngte Eýropa elderi taǵy da alǵa shy­ǵyp, Danııa, Irlandııa, Shveı­sarııa, Nıderland, Shvesııa sııaqty aımaqtyń 5 memleketi damyǵan on ekonomıkanyń qataryna endi. Degenmen Ger­manııa, Fransııa jáne Uly­brıtanııa sekildi derjavalar alǵashqy jıyrmalyqqa enbeı qaldy. Reıtıngtiń kósh basynda naryq jáne saýda seriktesterimen qoljetimdi ju­mys isteıtin shaǵyn ekonomı­kalar tur. Danııanyń pozısııasy básekelik qabilet boıynsha tórt turaqty kórsetkishine negizdelgen (bıznes tıimdiligi – 1, ınfraqurylym – 2, úkimet ju­­mysynyń tıimdiligi – 5). Ir­lan­­­dııa reıtıngte ekono­mı­kalyq nátıjesine qaraı je­tin­shi orynnan birinshi oryn­ǵa shyq­­ty. Shveısarııa báse­kelik qabi­let­tiń barlyq oń kórsetkishi­niń arqasynda úshinshi oryn­da (Úkimet ju­mysynyń tıimdi­ligi jáne ın­fraqurylym – 1, bız­nes tıim­diligi – 7, ekonomıka­lyq nátıje – 18) tur.

Osy jyldyń kósh­bas­­shy­lary – salystyrmaly túr­de shaǵyn ekonomıkalar. Sáı­­ke­sinshe qazirgi jyldam ózge­re­tin jahandyq ekonomıkada bul olarǵa tez áreket etýge múmkindik beredi. О́ıtkeni qubylmaly ortada baǵdarla­ný ıkemdilik pen beıimdelýdi talap etedi. Federaldy júıe problemasy men zań shyǵarý úderisiniń baıaýlyǵy AQSh eko­nomıkasynyń birtindep álsireýine ákeldi. AQSh 1997 jyldan 2009 jylǵa deıin reıtıngte 1-orynda bolsa, 2017 jyldan keıin úzdik úshtikten shyǵyp qalyp, 2020-2022 jyldar aralyǵynda 10-orynǵa, 2023 jyly 9-orynǵa turaqtady.

Qazaqstan básekege qabileti boıynsha óz ornyn 2022 jylmen salystyrǵanda 6 pozısııa­ǵa jaqsartyp, 37-oryndy ıelen­di. Reıtıngtegi negizgi 4 fak­tor­dyń Úkimet jumysynyń tıim­diligi (23) jáne Bıznes tıim­diligi (31) boıynsha elimiz­diń kórsetkishi joǵary, al Eko­nomıkalyq nátıje (57) jáne Infraqurylym (47) jaǵynan Qazaqstannyń damýy baıaý bolyp otyr.

Zertteýde jetekshi mem­le­ketterdiń kórsetkishi boıyn­sha úkimetterge kelesideı nus­qaýlyqtar berilgen:

- Ikemdi basqarý jáne na­ryq­qa qoljetimdilik azamat­tardyń ómir súrý sapasyn jaq­sartady.

- Úkimettiń óz halqynyń ál-aýqatyn qamtamasyz ete alýy – basty tabys faktory.

Buǵan úkimettiń, naryq kósh­bas­shylarynyń ekonomıkalyq jaǵ­daıǵa jáne turaqtylyqqa qaraı óz saıasatyn beıimdeýi kiredi. Jalpy, ekonomıka da, jeke bıznes te ıkemdilikten paıda kóredi, óıtkeni bul qu­byl­maly ózgeristerge jaýap retinde dástúrli emes sheshim qa­byldaýǵa jáne jospardy ózgertýge múmkindik beredi.

Jalpy, álem memle­ket­te­riniń báseke­lik qabilet reı­tıngi jyl sa­ıyn jarııalanyp otyrady. Ekonomıkalyq ná­tıje, úkimet jumysynyń tıimdiligi, bız­nes tıimdiligi men ınfra­qu­rylym syndy negizgi faktorlardy esepke alady. Ǵalym­dar, sarapshylar men saıası she­shim qabyldaýshylar úshin memleketterdiń básekege qabileti týraly álemdik deń­geı­degi esep. Atalǵan reıtıng sa­rapshylarǵa memleketter­diń damý dınamıkasyn taldaý­da, ǵylymı saraptaýda birden-bir kómekshi qural bolady.

 (Sońǵy 5 jyldaǵy Qazaqstannyń reıtıngtegi orny)

Baýyrjan SERIKBAEV,

Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýtynyń sarapshysy