Sýretterdi túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
Jastarǵa jasalǵan mol múmkindik
Osy oıdy keshe ǵana Astananyń baýyrlas qalalary forýmynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev alǵa tartty.
«Qoǵamnyń qundylyqtar júıesi jańǵyrmaı, barlyq reformamyzdyń máni bolmaıdy. Qazaqstannyń ornyqty damýy úshin dúnıetanym paradıgmalary túbegeıli ózgerip, adamdardyń minez-qulyq modeli jańarýy qajet. Sondyqtan men jastarǵa, qalalar men elordanyń jas turǵyndaryna úlken úmit artamyn. Astana – jas ári maqsaty asqaq qala. Ulan-baıtaq elimizdiń ár aımaǵynan kelgen azamattarymyz qalada turaqtap qalýǵa tyrysady. Talaı jastyń elordada baǵy ashyldy, olar ómirden óz ornyn tapty. Búginde Astana – mol múmkindikter qalasy. Munda árbir azamat óz áleýetin paıdalanyp, mansap jolynda jetistikke jetip, óziniń arman-maqsatyn júzege asyra alady. Astana – ózgeristerdiń qaınaǵan ortasy, túbegeıli jańǵyrýlardyń asyl dińgegi. Bul jerde jalpyulttyq biregeıligimizdiń jańa qyrlary men ulttyń jańa sapasy qalyptasady», dedi Memleket basshysy.
Rasynda, Astanada jastardyń damýy úshin jan-jaqty jaǵdaı jasalǵan. Eń aldymen eńbekpen qamtýǵa basa mán beriledi. Bul baǵytta qalalyq Halyqty jumyspen qamtý ortalyǵy belsendi jumys istep otyr. Aıtalyq, búgingi tańda jumyspen qamtý is-sharalarynyń nátıjesinde 2 787 jas jumysqa ornalasty. Onyń ishinde 1 492 jas turaqty jumyspen qamtylsa, 275-i – «Jastar tájirıbesi», 752-si – «Qoǵamdyq jumystar», 134-i – «Áleýmettik jumys oryndary», 132-si – «Birinshi jumys orny», ekeýi «Urpaqtar kelisimsharty» boıynsha jumysqa tartyldy.
Buǵan qosa qazirgi ýaqytta elordada jasóspirimder men jastardy ýaqytsha jumysqa ornalastyrý boıynsha «Jasyl el» baǵdarlamasynyń 19-maýsymy ótip jatyr. Jalpy, «Jasyl el» baǵdarlamasy 2005 jyldan bastap júzege asyrylyp keledi. Baǵdarlamaǵa 14-ten 35 jasqa deıingi oqýshylar men stýdentterden bastap jumyssyz jastarǵa deıin qatysa alady.
– Jyl saıyn «Jasyl el» sarbazdary qatarynda jumys isteýge qyzyǵýshylyq tanytqan jastardyń sany artyp keledi. Olar qalamyzdyń qurylys nysanynda ártúrli sanattaǵy sheberlerdiń kómekshisi retinde jáne qala mańyndaǵy «jasyl beldeýde» aǵash otyrǵyzý, taldar men kóshetterdi qopsytý jáne sýarý, aǵashtar men kóshetterge kútim jasaý jumystary arqyly tabıǵat pen qala kelbeti úndestik tapqan biregeı ekojúıeniń qalyptasýyna úles qosyp jatyr. Jazǵy eńbek maýsymynda jastardy jumyspen qamtýǵa «Bazıs-A» qurylys kompanııasy, «Astana kógaldandyrý qurylysy» AQ, «Astana ormany» JShS, 100-den asa bilim berý mekemesi, 20-ǵa jýyq kolledj jáne 10-nan asa joǵarý oqý oryndary seriktes bolýǵa kelisim berip otyr. Byltyr, naqty aıtqanda, 4 208 jas jumyspen qamtylsa, bıyl da 4 200 jasóspirim men jasty qamtý kózdelgen jáne ol kórsetkishke basqarma jetip otyr. Olardyń qatarynda kóp balaly otbasylardyń, áleýmettik az qamtylǵan otbasylardyń balalary, sonymen qatar ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalar da bar», dedi Jastar saıasaty máseleleri basqarmasynyń basshysy Qaırat Qambarov.
Onyń aıtýynsha, jumyssyz jastar qurylys kompanııalaryna ornalassa, jumys ornynan jalaqy alady, sondaı-aq «Jasyl el» jobasy aıasynda qosymsha 65 myń teńge kóleminde syıaqy taǵaıyndalady. Jumys ýaqyty – 8 saǵat. Al 14-17 jas aralyǵyndaǵy jastar kámelettik jasqa tolmaǵandyqtan, Eńbek kodeksine sáıkes, densaýlyqtaryna zııan tıgizbeıtin, aýyr emes, kúnine 4 saǵattan artyq emes jumysqa jumyldyrylady.
Sonymen qatar Astanada 21 jastan 35 jasqa deıingi jas kásipkerlerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan shaǵyn nesıe berý bastaldy. Mundaǵy basty shart – ótinish bergen sátte jastardyń jeke kásipker retinde tirkelgen ýaqyty 5 jyldan aspaýǵa tıis. Jas kásipkerler 5 mln teńgege deıin jyldyq 2,5% nomınaldy syıaqy mólsherlemesi boıynsha 5 jylǵa deıin nesıe ala alady. Negizgi borysh pen syıaqyny óteý kezinde shaǵyn nesıe merziminiń úshten birine deıin jeńildik kezeńi qarastyrylǵan.
Bul baǵdarlamanyń taǵy da aıta ketetin tusy – shaǵyn nesıe kepil múlikpen qamtylýy mindetti. Kepil retinde jyljymaly (arnaıy tehnıka) jáne jyljymaıtyn múlik qabyldanady. Kepil múlik bolmaǵan jaǵdaıda kepil berýshini (ata-anasyn, týystaryn jáne t.b.) tartýǵa quqyǵy bar. Jastarǵa mıkrokredıt berý týraly sheshimdi konkýrstyq komıssııa qabyldaıdy.
Shańyraq kótergen jastardyń qatary kóp
Arman qala Astanada jastar izdegen jumysyn taýyp, maman atanyp qana qoımaı, ómirlik jubyn kezdestirip, otbasyn quryp jatyr. Astana elorda bolǵaly, ıaǵnı 25 jyldyń ishinde qalada 200 myńnan asa jastar nekesin qıyp, shańyraq kóteripti. Osyndaı berik nekeniń nátıjesinde jas astanalyqtardyń sany kóbeıip, 420 myń sábı dúnıege keldi.
Jas otbasylardyń qatary Astana kúni qarsańynda da tolyǵyp jatyr. Jaqynda mundaı jas jubaılardyń biri nekege turý saltanatty rásimin teplohodta uıymdastyrdy. Osynaý qýanyshpen Astana ákiminiń orynbasary Eset Baıken quttyqtaı keldi.
«Elordanyń 25 jyldyǵyna oraı 10 maýsymnan bastap áleýmettik, mádenı oıyn-saýyq, sporttyq jáne iskerlik sıpattaǵy 100-den asa is-shara ótkizý josparlanǵan. Sondaı-aq dene shynyqtyrý-saýyqtyrý kesheni, 1 200 oryndyq mektep, kondıterlik fabrıka sııaqty áleýmettik nysandardyń ashylýy da bar. Búgin biz Baıqońyr aýdanynda turatyn jas jubaılarǵa neke qııý kýáligin saltanatty túrde tapsyrdyq. Bul is-shara jyl saıyn qala kúni qarsańynda ótip, dástúrge aınaldy. Elordada bas quraǵan jas otbasylardyń qatary jyl saıyn kóbeıip keledi. Osyǵan qarap-aq elordany jas qala, armandar oryndalatyn meken dep ataýǵa bolady», dedi ákimniń orynbasary.
Al saltanatty jaǵdaıda nekesi qıylǵan jas jubaılar Úsen men Gúlnár Musaıbekter áserlerimen bólisip: «Bizge HQO-da búgingideı saltanatty tirkeý usynylǵanda qýana kelistik. Nekemiz sý ústinde osyndaı sán-saltanatpen qıylǵanyna jáne ákim orynbasarynyń qolynan kýálik alǵanymyzǵa qýanyshtymyz» dedi.
Astanada osyndaı jas otbasylardyń baspanaly bolýyna da jol ashatyn tıimdi baǵdarlamalar barshylyq. Mysaly, keıingi jyldary jumysshy jastarǵa satyp alý quqyǵynsyz 5 jylǵa deıin jalǵa berilip jatqan páterler qanshama otbasynyń bolashaq úıine qarjy jınaýyna kóp kómegin tıgizip jatyr.
Bul baǵdarlama iske qosylǵan 2019 jyly jumysshy jastarǵa Sh. Ýálıhanov kóshesiniń boıynan jańadan turǵyzylǵan 5 turǵyn úıden 1 050 páterdiń kilti tabystaldy. Budan keıin 2020 jyly pandemııaǵa baılanysty jas mamandarǵa áleýmettik qoldaý kórsetý maqsatynda 350 páter berildi. Bul úıler Abylaı han, B.Momyshuly jáne R.Qoshqarbaev dańǵyldarynyń qıylysynda ornalasqan. Al 2021 jyly jumys isteıtin jastarǵa 1 050 baspana satyp alý quqyǵynsyz berildi.
«Bul jobanyń negizgi maqsaty – aldaǵy 5 jyl ishinde jastar óz qarajatyn jınaqtap, jeke úılerin satyp alýǵa baǵyttalǵan memlekettik joba. Negizgi mindet – jumysshy jastardy qoldaý. Munda bes negizgi qaǵıdat negizge alyna otyryp tańdalady: jasy 29-dan aspaǵan, jumys isteıtin, menshiginde turǵyn úıi joq, jınaq jasaý úshin depozıttik shoty bar, sondaı-aq keıingi 6 aıda keminde 111 120 teńge, ıaǵnı 40 AEK tabysy bar», dedi Q.Qambarov.
