Ábilhan men Ábil

Qylqalam sheberi qus qa­naty talatyn baıtaq dalamyzda boı tynyqtyrǵanda oıy qustaı samǵaı, qııaly sheksiz keńistikpen astasyp ketedi eken. Tumsa tabı­ǵattyń tama­shasyn kartınasyna túsir­genshe mazasy qashyp, baıy­z tappaı, beımálim kúı keshedi. Jybyrlaǵan qońyzdan qa­sıet izdegen qazaq balasy topy­raqtyń túıirshikterine deıin til bitirip, aýyl ómirin osylaı áldıleıdi. Oǵan sýret­ker­diń Aspantaý bók­terindegi Shal­kóde jaılaýyna sapary dálel, naqtyraq aıtsaq – osy kartına. Muny bizge jýr­nalıst Bolat Májıt baıan­dap berdi. Ol kompozıtor Beı­bit Dáldenbaı aǵamyzdyń jeke arhıvine úńilip, Ábilhan Qas­teevtiń Shalkóde jaılaýyna qashan barǵany, ondaǵy sulý ta­bıǵat­ty qalaı keskindegenin jetkizdi.

«Ákem Ábil Dáldenbaı ataqty qylqalam sheberi Ábilhan Qasteevpen dos-jaran bolyp, jaqyn aralasty. Men bastaýy­sh synypta oqyp júrgende sý­ret­shiniń Narynqolǵa kelgeni, bizdiń úıde turyp uzaq ýaqyt jumys istegeni áli esimde. Qazir ol jaıynda oılasam, sol kún­deri Ábilhan Qasteev jaı ǵana qonaq bolmapty. Aldyna úlken shy­ǵarmashylyq maqsat qoı­ǵan eken. Has talantty jasyl kilem jamylǵan jaılaý erekshe qyzyqtyrǵan. Sulýlyqqa degen ińkár sezimderin qyl­qalam arqyly pash etti. Qazir sý­retshiniń sol týyndylaryna qa­raǵan saıyn ákem Ábil men Ábilhannyń qýana qaýyshqan sátteri, týǵan baýyrlardaı ıyq­tasyp bir-birin qurmettegeni kóz aldyma keledi», deıdi kom­pozıtordyń ózi.

Qasteevtiń qasıeti sol, ta­bany tıgen topyraqqa til biti­rip, tabıǵatty kartınaǵa kó­shir­genshe oı ústine júredi. Kisige artyq áńgime aıtpaıdy, to­maǵa-tuıyq qalpy, jatǵalam­sharlyqtaı álem­ge tańdanyspen qarap, tal­ǵam túzedi. Máselen, Shalkóde jaı­­laýyn aralap, ony maıly boıaý­men kenepke qalaı kes­kin­degeni de ańyzǵa júk bolar áńgime. Ony dosy Ábil Dál­denbaı sýretker týraly este­liginde bylaısha tarqatady.

«Sýretshi ýádesinde turdy. 50-jyldyń sońyna qaraı Na­rynqolǵa keldi. Bul kún bizdiń áýletimiz úshin kishigirim merekege aınaldy desem artyq bolmaıtyn shyǵar. Ásirese Qasteevti kórgenine Kúlııa ápkem erekshe qýandy. Qadirli qonaqqa týǵan jerdiń qoınaýlaryn túgel kórsetýge tyrystyq. Aldymen Na­rynqoldyń batysyndaǵy Baıyn­qol ańǵaryna bardyq.

Tastan-tasqa sekirgen taý ózeniniń daýysy jartastardy jańǵyrtady. О́zenniń bıik saǵa­synda altyn keni bar. Ábilhan onyń tynys-tirshiligimen tanys­ty. Janǵa jaıly Sho­ǵan saıyna ákeldik. Men Sho­ǵan abyz­dyń urpaǵymyn. Baba­lary­myzdyń qandaı óńirdi me­ken­­degenin kórip sýretshi tań-ta­ma­sha boldy.

Qaryndash pen qylqalamda tynym joq. Áserin qoıyn dáp­terine túrtip alatyn aqyn­dar sekildi jazyp jatady. Qaryn­dashpen syzylǵan neshe alýan nusqalary daıyndalady. Aq qaǵazǵa syımaǵanyn oıǵa toqyp, jadyna saqtaıdy. Búldirgenniń názik sabaqtaryna deıin umyt­paıdy. Adamdardyń kóńil kúıin boıaýlarmen kórsetedi.

Birneshe kúnnen keıin ózimniń úsh aıaqty motosıklimmen Shal­kódege jol tarttyq. Biraz el ja­ńalyqtan qulaqtanyp úlgeripti. Basshylar men qosshylardyń tosyp turǵanyn kórdik. Jaı­laýdyń aýmaǵy keń. Qaq tó­rinde qasqaıyp Aıǵaıtas tur. Sý­retshige «Shoqan asqan» asýy týraly da aıtyp ber­dik. Qoı baǵyp júrgen qara­paıym eńbek­ker­lerdiń arasynda el men jer­diń shejiresine qanyq nebir suń­ǵyla adamdar bar. Olarmen suhbattasqanda Ábilhan múldem arqalanyp ketti.

Alǵashqy sátten bastap-aq shyǵarmashylyq jumysyna belsene kiristi. Bir isti durystap tııa­naqtamaı jany jaı tappaıdy eken. Únemi oı ústinde júredi. Aınalamen únsiz til­desedi. О́mir­diń biz uqpaǵan qu­pııalaryna úńiledi. Osy oqı­ǵalar barysynda kórkem shy­ǵarmalardyń dú­nıege ońaı kelmeıtinin bildik. Aq qaǵazǵa da, kenepke de sýretter salynyp jatty», deıdi dosyn saǵyna eske alyp.

Dúnıeniń boıaýy ózger­ge­nimen, Qasteevtiń kartınasy óz bıiginen túsken joq. Baıyrǵy qazaqtyń tazalyǵyn, jan meıi­rimin, tatý turmysyn, sulý sal­tyn shy­ǵarmashylyǵynyń ózegine aı­naldyrǵan dańqty sýretshiniń jasampaz murasy dáýirmen birge kósheri haq. Oǵan qazaq zárý, biz eskini emes, estini saǵynǵanda soǵan úńilemiz, rýhymyzdy oıatamyz. Qasteevtiń boıaýy qazaq turǵansha tuǵyrdan túspesi anyq.