Alty mektep oqý jylyna daıyn emes

Shyny kerek, qaı óńirde bolsyn bilim salasyna qyrýar qarjy bólinedi. Árıne, munyń bolashaq urpaqtyń bilikti maman retinde qalyptasýy úshin salynyp jatqan ınvestısııa ekenine daý joq. Áıtse de aǵartý salasynda qordalanǵan problema da jeterlik. Aýyldardaǵy aıadaı mekteptiń ja­ıyn aıtqan jurt eldi mekenderge jańa mektep aýadaı qajettigin de tilge tıek etip júr.

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Halyq birligi jáne júıeli reformalar – el órkendeýiniń berik negizi» atty Joldaýynda bilim salasyndaǵy ózekti máselelerdi múmkindiginshe jedel sheshý qajettigine nazar aýdarǵany esimizde. «Orta bilim berý júıesindegi ótkir problemanyń biri – mektepterdegi oryn tapshylyǵy. 225 myń oqýshyǵa oryn jetispeıdi. Shuǵyl shara qabyldamasaq, 2025 jylǵa qaraı oryn tapshylyǵy 1 mıllıonǵa jetedi. Men 2025 jylǵa deıin keminde 800 mektep salý týraly tapsyrma bergen bolatynmyn. Búgin onyń sanyn bir myńǵa jetkizýdi mindetteımin. Mektepterdi bıýdjet qarjysyna salýmen qatar, osy ózekti máseleni sheshýge jeke sektordy da tartqan jón. Tolyq bilim beretin aýyl mektepterin oqýshy sanyna qaraı qarjylandyrýǵa birtindep kóshe bas­taýymyz kerek», degen edi.

Jambyl oblysynda orta bilim berý uıymdaryna qatysty másele az emes. Onyń keıbiri áleýmettik jelilerde de kóte­ri­lip júr. Máselen, Taraz qala­syna qarasty Qyzylabad al­qa­byndaǵy aıadaı mekteptiń jaıy kimdi de bolsa alańdatady. Tórt júzden astam oqýshysy bar alqaptyń balalary tórt bólmeli mektepke qalaı syısyn? Al ustazdar qashanǵy tar mektepte tabanynan taýsylyp eńbek etedi? Qýyqtaı mektepte syımaǵan oqýshylar amaldyń joqtyǵynan oblys ortalyǵyna qatynap oqýǵa májbúr.

Birshama ýaqyt buryn aýyl tur­ǵyndary elimizdegi eń sha­ǵyn mektepterdiń birinde bala­lar­dyń bilim alýy ekitalaı ekenin ashyna aıtqan edi. Ne ashanasy, ne sport alańy, ne májilis zaly, ne kitaphanasy joq mektepte aýyl balalarynyń kóılegi kók, kóńili toq bolmaıtyny eki bas­tan aıan. Aty bar bolǵanymen, zaty joq mektep 45-50 oqýshyǵa arnalǵan. Bir sózben aıtsaq, oqý ordasy alqaptaǵy tórt júz ba­lanyń segizden birin ǵana qabyl­daýǵa qaýqarly.

Eldi meken turǵyndarynyń esin alǵan mekteptiń máselesin ýa­qy­tynda oblystyq bilim bas­qar­masynyń basshysy Meıirhan О́mirbekten suraǵan bola­tynbyz. Onyń aıtýynsha, aýyl­dyqtardy alańdatqan máse­le 2025 jyly ǵana sheshimin tappaq.

– Atalǵan másele kóterilgen soń óńir basshysy Nurjan Nurjigitov jergilikti halyqpen kez­desý ótkizdi. Arnaıy baryp, oqý ordasynyń jaı-kúıimen tanystyq. Mek­tep árı­ne, eski. Jańa mektep salýǵa tapsyrma berildi. Bıyl nemese ke­lesi jyly bilim ordasy boı kóteredi dep kesip aıtýǵa bolmas. Jobalyq-smetalyq qu­jat­taryn ázirleý kerek. 300 oryn­dyq bilim ordasyn salamyz degen tujyrymǵa keldik, – deıdi bilim basqarmasynyń basshysy.

Eldi mekendegi ótkir másele­ge óńir basshysy Nurjan Nur­jigitov te nazar aýdarǵany bel­gili. Jergilikti halyqpen júz­des­ken oblys ákimi máseleni múmkindiginshe erterek sheshýge kúsh salatynyn, alaıda dál qaı ýaqytta aýylǵa jańa mektep salynatynyn tap basyp aıta almaıtynyn jetkizgen edi.

– Qyzylabadtaǵy bilim osha­­­­ǵy­nyń qazirgi ýaqyttaǵy jaǵdaıyn eskere otyryp, jańa mektepti bir jyl erte salýǵa, ıaǵnı 2025 jyldan 2024 jylǵa aýystyrýǵa áreket etetin bolamyz. Bul úshin jaýapty mınıstrlikpen etene jumys isteımiz. Qoldan kelgenshe aıanbaımyz. Alaıda bul ońaı sharýa emes, – degen edi óńir basshysy kóktem mezgilinde jergilikti jurtpen kezdesýde.

Iá, Prezıdent Joldaýyn­da­ǵy joldarǵa kóz júgirtsek, 2025 jylǵa deıin keminde elimiz boıynsha 800 nemese 1000 mektep salynýǵa tıis. Memleket basshysynyń tapsyrmasy qalaı bolǵan kúnde de júzege asatynyna eshkimniń talasy joq. Al Qyzylabadtaǵy mektep máselesi 2025 jylǵa qalmaı, erterek sheshile me, álde Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes mejeli ýaqytta jurt jańa mekteptiń ıgiligin kóre me? Kim bilsin? Ázirge aýyl halqy aıadaı mek­tepti qanaǵat ete turmaq.

Rasynda, Áýlıeatanyń bilim sala­synda ótkir máseleniń az emes ekenin joǵaryda aıt­tyq. Birshama ýaqyt buryn jam­byl­dyq ustazdardyń 9 aı boıy zańsyz jalaqy alǵany týraly aqparat taraǵan bolatyn. Quqyq qorǵaý organdarynyń ókilderi jergilikti ustazdar 24 mln teńge kólemindegi eńbek­aqy­ny zańsyz alǵanyn anyqtaǵan. Bilim basqarmasynyń basshy­sy­nan bul máseleniń jaı-jap­saryn da suraǵan edik.

– Bul úıde oqytylatyn ba­la­­larǵa qatysty shyqqan kem­shilik bolatyn. Tekserý ju­­mystary 2020-2022 jyldar boıynsha júrgizildi. Ná­tı­jesinde, alǵashqyda 24 mln teńge kóleminde kemshilik anyq­talsa, keıin bul somaǵa taǵy 4 mln teńge qosylyp, jalpy 28 mln teńge zańsyz jalaqy retinde berilgeni naqtylandy. Bul qarajat tolyqtaı memleketke qaıtaryldy. Bul jer­de eki másele bar ekenin umyt­paǵan lázim. Ustazdardyń da problemasy az emes. Biz keıin­nen teksersek, bala sol kezde em alyp jatqan. Al oqýshy em alyp jatqan kezde ustaz qalaı sabaq beredi? Osyndaı túıtkilderge qatysty jaǵdaıdy kásipodaqpen birge aqyldasyp rettemekpiz. О́ıtkeni mun­daı jaǵdaıda ustazdy kiná­laý qı­synsyz. Muǵalim de jalaqy alýy kerek. Áıtkenmen sabaqty ótkizbegenine baılanys­ty olar bárin qaıtaryp otyr. Bul máselege qatysty jaýapty basshylar tıisti deńgeıde jazalandy, – dedi basqarma basshysy.

Árıne, ustazdyń eńbegi baǵa­lanýy kerek. Alaıda jaýapty azamattardyń sabaq ótkizbegen ustazdarǵa jalaqyny zańsyz bergeni kimdi de bolsa oılandyrsa kerek-ti. О́ıtkeni memlekettiń árbir tıyny qadaǵalanýǵa tıis.

Qalaı alyp qarasaq ta, bi­lim salasynda bas aýyrtatyn prob­lema az emes. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, sońǵy derekterge kóz júgirtsek, óńirdegi alty mek­tep jańa oqý jylyn bastaýǵa daıyn emes. Saldarynan keıbir mektepterdiń balalary onlaın oqý formatyna kóshýi múmkin desedi. Al onlaın oqý oqýshylar úshin tıimdi me?

Prezıdent byltyrǵy Jol­daýynda bilim salasyna al­daǵy úsh jylda 1,2 trln teńge jum­salatynan shegelep aıt­qany málim. «Pandemııa kezinde qashyqtan oqytýdyń nátı­je­si ulttyq telekommýnıkasııa je­li­le­riniń tıimdiligi tómen ekenin kór­setti», degen Prezıdent sózi­niń jany bar.

Onlaın oqytýdyń ózindik problemasy jetkilikti. О́ńir­diń bas pedagogi Meıirhan О́mirbek jańa oqý jylyna deıin jóndeý jumys­tary aıaq­talmaıtyn mektep oqýshy­la­rynyń máselesin sheshýdiń balama jolyn taba ma, álde ata-analar shynymen balalardy pandemııa kezindegideı qashyqtan oqytýǵa májbúr bola ma? Ony ýaqyt kórsetedi.

О́tken jyly Turar Rysqulov aýdanyna qarasty Qaraqat aýyly men aýdan ortalyǵy Qulan aýylyndaǵy Qulan mektebiniń kúrdeli jóndeý jumystary «Manastyń» jyryndaı sozylyp edi. Saldarynan oqýshylar basqa mektepterge sendelgen. Ja­ýaptylar bıyl taǵy da sol «dástúrden» jańylmaı otyr­ǵany janǵa batady.