Qazaq eli úlken teńiz joldaryna shyǵý múmkindiginiń joqtyǵyna qaramastan, ekonomıkalyq damyǵan aımaqtar – Eýropa men Azııa elderi arasynda ornalasqan tıimdi múmkindikti qurlyq joly arqyly paıdalanýǵa barynsha áreket etip jatyr. «Qazaqstan temirjoly» – Qytaı men Ońtústik Shyǵys Azııadan aǵylǵan júkterdi el aýmaǵy arqyly ótkizip, transqurlyqtyq tasymalǵa ózindik úlesin qosýǵa kúsh salyp otyrǵan kompanııa.
Osy kezde Qazaqstan aýmaǵy arqyly 11 halyqaralyq tranzıttik dáliz ótedi. Onyń beseýi – temirjol, altaýy – avtomagıstral. Osy joldar arqyly Azııadan Eýropaǵa taýarlardy jetkizý jáne júkti tasymaldaý 13-15 kúnge deıin qysqarǵan. Muny teńiz kóligimen salystyrǵanda eki ese shapshań degen sóz. Nátıjesinde, Qazaqstannyń tranzıttik dálizderi arqyly júkti tasymaldaýǵa suranys artyp keledi. Aıtalyq, osy jyldyń alǵashqy alty aıynda tranzıttik júk aınalymy ótken jyldyń esepti merzimimen salystyrǵanda 39,1 paıyzǵa artyp, 27,8 mlrd tonna-kılometrdi quraǵan, sonyń ishinde konteınerlik tranzıt 26 paıyzǵa ulǵaıǵan. Bizdiń elden Qytaıǵa eksporttyq júkterdi tasymaldaýdyń ósimi de molaıǵan.
Negizi, Qazaqstannyń tranzıttik-kóliktik áleýetin damytýdyń negizgi kórsetkishteri «Qýatty óńirler – el damýynyń draıverleri» ulttyq jobasynda naqtylanǵan. Soǵan sáıkes 2025 jylǵa deıin elimizde tranzıttik tasymal kólemin 30 mln tonnaǵa deıin jetkizý maqsaty tur. Sondyqtan temirjol jáne avtomobıl joldarynyń ınfraqurylymyn salý, jyljymaly quramdy jańartý, júkterdi konteınerlendirý, balama baǵyttar men halyqaralyq dálizderdi damytý boıynsha túrli sharalar qolǵa alynǵan.
«Qazaqstannyń tranzıttik áleýeti óte zor. Tasymaldaýdyń negizgi túri – temirjoldar bolyp otyr. Júk poıyzdarynyń júk aınalymyndaǵy úlesi 90 paıyzdan asady. Tranzıttiń negizgi baǵyty Qytaı – Eýropa – Qytaı baǵytyna tıesili», dep baǵa bergen edi Memleket basshysy Q.Toqaev.
Al taıaýda Qazaqstan men Grýzııa Premer-mınıstrleri Almatyda kólik jáne logıstıka salasyndaǵy yntymaqtastyqty talqylady. Elimizdiń Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov pen Grýzııa Premer-mınıstri Iraklıı Garıbashvılı keleli kezdesýde saýda, kólik jáne logıstıka salalaryndaǵy yntymaqtastyqtyń negizgi máseleleri týraly pikir almasyp, áńgime júrgizgen.
«Grýzııa – Qazaqstannyń Ońtústik Kavkazdaǵy mańyzdy ári senimdi seriktesi. 2023 jyldyń alty aıynda saýda kólemi 30 paıyzǵa derlik ósip, 190 mln dollardy qurady. Elder arasyndaǵy taýar aınalymyn odan ári arttyrý úshin tıisti úkimetaralyq komıssııa jumys atqaryp jatyr», dedi Á.Smaıylov.
Onyń aıtýynsha, yntymaqtastyq aıasynda tranzıttik-kólik salasyndaǵy ózara is-qımyl mańyzdy ról atqarady. Búgingi tańda eki el arasyndaǵy Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵytyn damytý boıynsha seriktestik aıtarlyqtaı nyǵaıyp keledi. 2023 jyldyń alty aıynda TITR boıynsha júk tasymaldaý kólemi 77 paıyzǵa ósip, 1,3 mln tonnany qurapty.
Qol jetkizilgen memleketaralyq kelisimder bul dálizdi odan ári damytýǵa qosymsha serpin beretini anyq. Sıfrlandyrý máselelerin ilgeriletý, tasymaldaýdyń turaqty tarıfterin qamtamasyz etý jáne baǵyt boıynsha biryńǵaı logıstıkalyq operatordy qurý erekshe mańyzǵa ıe.
«Biz aımaqtyń kólik baılanysyn arttyrýǵa jáne tranzıttik jaǵdaıdy dáıekti túrde jaqsartýǵa múddelimiz. Jalpy, Qazaqstan Úkimeti Qazaqstan-Grýzııa áriptestiginiń barlyq salasyndaǵy serpindi damýyn qamtamasyz etý boıynsha kóp qyrly jumysty jalǵastyrýǵa bel býyp otyr», dedi Grýzııa Premer-mınıstri.
Sóıtken Iraklıı Garıbashvılı Grýzııanyń ekijaqty yntymaqtastyqtyń barlyq spektri boıynsha Qazaqstanmen tıimdi yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa daıyn ekenin rastap, naqty sózin aıtty.
«Buǵan deıin biz eki el úshin de qyzyǵýshylyq týdyratyn jobalardy júzege asyrýdyń aýqymdy josparlaryn talqylaǵan edik. Biz Orta dálizdi damytýǵa jáne osy baǵyttaǵy birlesken josparlarǵa barynsha kóńil bólemiz. Tıisti jol kartasyna qol qoıyldy. Bizdiń yntymaqtastyǵymyz ári qaraı da tıimdi bolady dep oılaımyn», dedi ol.
Buǵan deıin Qazaqstan men Ázerbaıjan temirjol ákimshilikteriniń basshylary qazaqstandyq júk jóneltýshilermen jáne eksporttaýshylarmen kezdeskeni habarlanǵan edi. Taraptar Transkaspıı halyqaralyq kólik baǵyty boıynsha júkterdi tasymaldaý úshin qolaıly jaǵdaı jasaý jáne odan ári yntymaqtastyq máselelerin talqylaǵany este. Sol kezde taraptar júkterdi jetkizý merzimin qysqartý, jyljymaly quramdy ornalastyrý týraly aqparattandyrý prosesin jetildirý, ákimshilik kedergilerdi joıý, keńeıtý boıynsha TITR-di odan ári damytý máselelerin birlesip sheshýge kelisti. Port ınfraqurylymy jáne t.b. Qazaqstan men Ázerbaıjannyń júk jóneltýshileri men temirjolshylary arasynda ornatylǵan tikeleı baılanystar tasymaldaý úderisinde týyndaıtyn máselelerdi tıimdirek sheshýge múmkindik beredi.
Qazirgi ýaqytta Qytaı – Eýropa – Qytaı temirjol baǵyty boıynsha 10 konteınerdiń 9-y «OTLK ERA» kompanııasymen tasymaldanady. Kompanııanyń Qazaqstandaǵy konteınerlik tasymaldaý naryǵyndaǵy úlesi 50 paıyzdan asady eken. Kompanııa osy jyldyń sońyna deıin 700 myń JFE tasymaldaýdy josparlapty. Sonymen qatar birneshe jyldyń ishinde negizgi baǵyt boıynsha bir mıllıon konteınerge jetý maqsaty tur. Bul da bolsa, kóliktik logıstıkanyń tynymsyz damýynyń jolyn kórsetedi.
О́z kezeginde elimiz 2025 jylǵa deıin elimizdiń tranzıttik jáne kólik baǵyttaryn ártaraptandyrý jáne keshendi logıstıkalyq sheshimderdi engizý úshin 20 mlrd dollar ınvestısııalaýdy josparlap otyr. Keıingi 15 jylda Qazaqstannyń kólik salasyn damytýǵa 35 mlrd dollarǵa jýyq ınvestısııa salynǵan. Onyń nátıjesin búginde kóre bastadyq.
Máselen, elimiz Parsy shyǵanaǵy, Pákistan, Úndistan jáne Shyǵys Afrıkaǵa tikeleı eksporttyq jol qurýdy josparlap otyrǵany málim. Onda «Abu Dhabi Ports» kompanııasymen birlesken kásiporyndy iske qosý Qazaqstanǵa Parsy shyǵanaǵy, Taıaý Shyǵys, Pákistan, Úndistan jáne Shyǵys Afrıka jaǵalaýyndaǵy elderge jol ashady. Sóıtip, sol elderdiń naryqtaryna elimizden eksporttalǵan júkterdi jetkizýdiń eń qysqa tikeleı jolyn qurýǵa múmkindik beredi.
Bul aýqymdy is-sharalar men keleli kelisimder elimizdegi kóliktik-logıstıkanyń áli de damı túsip, halqymyzdyń yryzdyq-nesibesiniń artyp, turmystyq jaǵdaıynyń jaqsarýyna óz úlesin qosady degen úmitimiz bar.
