1 shildeden bastap kúshine engen Áleýmettik kodekste otbasyn ataýly jáne áleýmettik qoldaýǵa kúsh salynyp, eńbek naryǵyn yryqtandyrýǵa, jalpy halyqtyń ómirin jeńildetýge tıis basqa da kóptegen ózgeris kózdelgen. Qysqasha toqtalyp ótsek, ana men balany áleýmettik qorǵaýdy kúsheıtý úshin qosymsha ataýly sharalar qarastyryldy. Múgedektigi bar azamattarǵa beriletin járdemaqyny ulǵaıtý, sondaı-aq arnaıy áleýmettik qyzmetterdi qoljetimdi etý úshin erekshe qajettilikteri bar azamattarǵa kóp kóńil bólindi. Sonymen qatar 2025 jyldan bastap arnaýly áleýmettik qyzmetterdiń jan basyna shaqqandaǵy normatıvterin engizý josparlanyp otyr. Keıingi kezderi sapaly tehnıkalyq ońaltý quraldarymen qamtamasyz etý máselesi jıi kóterilgendikten, balalardyń ońaltý quraldaryna qol jetkizýine múmkindik beretin «Tehnıkalyq ońaltý quraldary ınnovasııalyq fabrıkasy» jobasy bastaý aldy.
Zeınetaqy mólsherin arttyrý jáne júıeniń qarjylyq turaqtylyǵyn qamtamasyz etý úshin jyl basynda bazalyq jáne eńbek zeınetaqylarynyń mólsherin esepteý parametrleri ózgertildi. Saralaý tetigin qoldaný nátıjesinde eń tómengi bazalyq zeınetaqy mólsheri 21%-ǵa deıin ósti. Al bolashaq zeınetkerler úshin 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap jumys berýshiler tarapynan qosymsha zeınetaqy jarnalary tólenedi. Sondaı-aq BJZQ salymshysy óziniń zeınetaqy aktıvteriniń 50%-dan aspaıtyn bóligin derbes tańdaýy boıynsha jeke basqarýshy ınvestısııalyq kompanııalarǵa bere alady.
Jyl basynan qoldanysqa engizilgen Otbasynyń sıfrlyq kartasy halyqqa proaktıvti qyzmet kórsetý quraly retinde tolyqqandy jumys isteıdi. Soǵan qaraı otbasynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy baǵalanyp, járdemaqy jáne taǵy basqa qoldaý sharalary jasalady. Buǵan qosa Áleýmettik kodekstiń kúshine enýimen elimizde quzyretine múgedektigi bar adamdardy áleýmettik qorǵaý, arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý salasyndaǵy zańnamanyń saqtalýyn baqylaýdy júzege asyrý kiretin memlekettik áleýmettik qorǵaý ınspektorlary ınstıtýty engizildi. Memlekettik áleýmettik ınspektorlar halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda 50-den asa tekserý júrgizdi. Sol sekildi shildeden bastap oblys ortalyqtary men megapolısterde 20 eńbek mobıldi ortalyǵy quryldy.
Búginde adam quqyqtary men eńbek salasyndaǵy keıbir jalpy qaǵıdalar men standarttardy belgileıtin halyqaralyq qujattar kóp elge úlgi bola alady. Mysaly, iri de yqpaldy Eýroodaqtyń áleýmettik qamsyzdandyrý kodeksi álemdik tájirıbede mańyzdy oryn alady. Bizdiń el de osy odaqtyń áleýmettik qamsyzdandyrý júıesiniń erejelerine súıendi. Dese de, kez kelgen zańnama ýaqyt talabyna saı júre kele jańartýlar men tolyqtyrýlardy qajet etetini belgili. Bul rette buqaralyq aqparat quraldarynda elimizdiń áleýmettik qamsyzdandyrý júıesindegi tyń ózgerister men tásilderdiń artyqshylyqtary men kemshin tustary jóninde kóp aıtylyp júr. Birqatar sarapshy kodekske pysyqtaý men tolyqtyrýlar qajet dep topshylaıdy. Mysaly, taldaýshylarǵa tólemderdi esepteýdiń negizgi kórsetkishi ınflıasııany tolyq eskermeıtin AEK bolyp qala beretini túsiniksiz. Tólemder bóliginiń kólemi shyǵyndar deńgeıine sáıkes kelmeıdi. Memlekettik organdar qarjynyń shekteýli múmkindikterine súıenip, bul ádistemelerdi ózgertpeýdi usynǵan. Sol sekildi normatıvtik aktilerde «jalǵyz basty ata-ana» uǵymy joq. Bul kodeks sheńberinde azamattardyń jekelegen osal sanattaryn qoldaýdan qazaqstandyq otbasyn nyǵaıtý men damytý úshin bazalyq jaǵdaılar jasaýǵa kóshý josparlanyp otyrǵanyna baılanysty bolýy múmkin. Kodekste áleýmettik saladaǵy táýekelder men qaýipter eskerilmeıdi jáne tıisinshe olardy basqarý strategııalary joq. Buǵan qosa klıenttiń múmkindikteri men qajettilikterin anyqtaýǵa qatysty suraq ta týyndaıdy. Atap aıtqanda, monıtorıng baǵalaý kezeńderi, sondaı-aq kómek oryndaldy dep sanaýǵa bolatynyn túsindiretin ındıkatorlar belgisiz. Máselen, kórsetilgen qoldaý maqsattarynyń biri ‒ otbasynyń muqtajdyqtan shyǵýy qaı sátte oryndaldy dep esepteletinin naqtylaý mańyzdy.
Ekonomıst Maqsat Halyqtyń aıtýynsha, eń tómengi jalaqyny, kúnkóris deńgeıin esepteý ádistemesine kóbirek kóńil bólgen jón. О́ıtkeni bul shekter arqyly elimizdegi kedeı, kómekke zárý adamdardyń naqty sany belgili bolady.
«40 myń teńge kólemindegi kúnkóris sheginen tómen tabys tabatyn azamattar áleýmettik álsiz sanatqa jatqyzylyp, mundaı otbasylarǵa memleketten ataýly kómek taǵaıyndalady. Eger kúnkóris shegin azyq-túlik, tutynýshy sebetine baılamaı, halyqaralyq ozyq ádistemeler arqyly shynaıy esepteıtin bolsaq, elimizdegi eń tómengi kúnkóris shegi 85-90 teńgege jýyqtaıdy. Iаǵnı halyqtyń kóp bóligi áleýmettik osal top bolyp shyǵady. Menińshe, Úkimet bıýdjet qarajatynyń tapshylyǵyna baılanysty mundaı esepteýlerdi ázirge qoldanbaı otyr. О́ıtkeni qoldaýǵa muqtaj halyqtyń barlyǵy qamtylmaı qalýy yqtımal. Degenmen shynaıy jaǵdaıdy barynsha ashyq kórsetken durys. Barlyq áleýmettik zańnama, baǵdarlama halyqtyń jaǵdaıyn túbegeıli zertteýmen jasalýy kerek», deıdi M.Halyq.
Al ekonomıst Marat Ábdirahmanovtyń aıtýynsha, jınaqtardy jeke qorlarǵa berý arqyly zeınetaqymen qamsyzdandyrý úshin jaýapkershiliktiń bir bóligi memleketten alynyp tastalady. Bul rette barlyq salymshy zeınetaqynyń basqarýshy kompanııaǵa beriletin bóligine memlekettik kepildik qoldanylmaıtynyn bilmeıdi. Sol sekildi áleýmettik tólemder 14%-ǵa óskenimen, tarıfterdiń ortasha eseppen 20%-ǵa qymbattaýy kútiletin áserdi joqqa shyǵarady. Áleýmettik kodeks aıasynda qarastyrylǵan tólemder men járdemaqylardyń ósýi óte baıaý, óıtkeni ınflıasııa olardy burynnan «jep qoıǵan».
«Jalpy, kodekste belgilengen barlyq tólem aǵymdaǵy baǵalarǵa sáıkes kelýi, tólem alatyn azamattar sanatynyń taýarlary men qyzmetteriniń naqty shyǵyndaryna teń bolýǵa tıis. Áleýmettik kodekske barlyq shyǵyn toptary boıynsha bólek áleýmettik standarttar engizilýi kerek-ti», deıdi sarapshy.
