Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Bul týyndyny siz de jaqsy bilesiz, múmkin ony talaı márte oryndaǵan bolarsyz. Iá, solaı bolýy kerek. Oǵan eshqandaı kúmánim joq. Já, jumbaqtap qaıtemiz. Ol ánniń aty – «Armandastar». Endi esińizge tústi me? Áýezdi sazyn kórnekti kompozıtor Áset Beıseýov shyǵarsa, sózin belgili aqyn Nursultan Álimqulov jazǵan. Eki talantty tulǵanyń tandeminen týǵan dúnıe qalaı olqy bolsyn. Bul ánniń jaryqqa shyqqanyna 50 jyldan asa ýaqyt ótipti. Ýaqyt shańyna kómilip qalmaǵan shyǵarma áli de jasaı bereri haq. Ony júz jyldan, múmkin myń jyldan keıin qazaq balasy shyrqaıdy dep oılaımyz.
«Armandastar» – ómirde jany úndes, syry bir adal dostardyń ánuranyna aınalǵan týyndy. Ekpindi, áýezdi jazylǵan án alǵashqy shýmaǵynan bastap birden tarta jóneledi. Nanbasańyz, birinshi shýmaǵyn oqyp kóreıik.
«Bir aýyldyń túlep ushqan
jastary edik,
Bir dáýirdiń móldiregen aspany edik.
Bárimiz de jazylmaǵan dastan edik,
Armandastar – qurdastar!
Al qaıyrmasy tipti keremet...
Bir dáýirdiń móldiregen aspany edik,
Bárimiz bir ómir jolyn bastap edik.
Armandastar qaıda?
Abzal dostar qaıda?
Zamandastar, qarlyǵashtar
qaıda eken?»
Osyndaı ǵajap ánniń shyǵý tarıhy da qyzyq. 1972 jyly Áset aǵamyz ómirde ózimen birge júrgen dostaryna arnap, bir án jazýǵa nıettenedi. Onyń sózin jaqyn dosy Dosan Janbotaǵa «jazyp ber» dep qolqa salady. Dosan aǵamyz án mátinin endi jazamyn dep júrgende, kompozıtor áýenin shyǵaryp, ony jaqyn dostaryna oryndap beredi. Olar áli ystyǵy basylmaǵan jańa shyǵarmaǵa tánti bolyp, joǵary baǵasyn beredi. Sol dostarynyń ortasynda aqyn Nursultan Álimqulov ta bolǵan. Ol da ándi birden unatyp, sazgerden «Án mátinin men jazyp bereıin» dep kelisimin alady. Sóıtip, ómirge tamasha týyndy keldi.
Bul ándi sahnada alǵash ret keremet ánshi, Qazaqstannyń halyq ártisi Sara Tynyshtyǵulova oryndaǵan. Bir kúni Áset Beıseýov sol kisige habarlasyp, jańa án jazǵanyn aıtady. Ol kezde ánshi «Gúlder» ansamblinde isteıdi. Sara apamyz ony Almatydaǵy Respýblıka saraıynda ótken bir konsertte orkestrdiń súıemeldeýimen jandy daýysta oryndaıdy. Sodan bastap ánniń baǵy janyp, el arasyna birden taraldy. Bul ándi Nurǵalı Núsipjanovtan bastap, Sulýshash Nurmaǵambetova, Maqpal Júnisova, Qudaıbergen Bekish sekildi dúldúl ánshiler naqyshyna keltirip shyrqady. Qazir bul shyǵarma keıingi jastardyń da repertýarynan túspeıdi. Osyǵan qarap, elý jyldan asa tyńdarman qurmetine bólengen týyndyny týdyrǵan Áset Beıseýov pen Nursultan Álimqulov sekildi qos tarlanbozdyń rýhyna bas ıesiz!
Negizi, aıtýly kompozıtor, Qazaqstannyń halyq ártisi Áset Beıseýov qazaq án óneriniń qazynasyn baıytyp, ony shyrqaý bıikke kótergen Nurǵısa Tilendıev, Ilııa Jaqanov, Shámshi Qaldaıaqov, Eskendir Hasanǵalıev, Keńes Dúısekeev sekildi sırekter sanatynan. Áset aǵanyń nazdy da syrly sazdy kez kelgen týyndysy tyńdarman júreginen birden jol tabady. Onyń mýzykasyn tyńdaǵanda jan dúnıeńiz ǵajaıyp kúıge bólenip, erekshe názik sezimdi bastan keshesiz. Kompozıtordyń biz aıtyp otyrǵan shyǵarmasynan basqa, «Gúlder», «Shaqyrady kóktem», «Muńaıma», «Altynym», «Maraldym», «Sandýǵash», «Almaly Almatym», «Juldyzym», «Syrlasý valsi» jáne taǵy basqa ánderin de jurt súıip tyńdaıdy. Sonymen qatar ol kisi án ǵana emes, birqatar telefılm men qoıylymǵa da mýzyka jazǵan.
Al aqyn Nursultan Álimqulovtyń orny tipti bólek. Ony akademık Zeınolla Qabdolov «Án óleńiniń klassıgi» dep baǵalapty. Aqyn kózi tirisinde birneshe jyr jınaǵymen birge 400-ge jýyq án mátinin jazypty. Oılap qarasańyz, úlken eńbek. Jalpy, bizde án mátinin jazatyn aqyndardy kóp baǵalamaıdy. Orystarda olardy «poet-pesennık» dep erekshe kóredi. Máselen, ataqty kompozıtor Aleksandr Zasepın men aqyn Leonıd Derbenevtiń shyǵarmashylyq dostyǵynyń arqasynda jurtshylyq uıyp tyńdap, súıip aıtatyn 100-den asa shyǵarma ómirge kelgen. Al orys halqy L.Derbenevti qalaı qadirleıdi? Aqynnyń 80-90 jyldyq mereıtoıy eshqashan eleýsiz qalǵan emes. Álimqulovtyń án mátinderi odan asyp túspese kem dep aıta almaımyz. Biraq qurmetimiz kemshin...
Alaıda dana halqymyz «Altyndy tot baspaıdy» dep beker aıtpaǵan ǵoı. San urpaqtyń kádesine jaraıtyn «Armandastar» sekildi ǵajap án qaldyrǵan Áset Beıseýov pen Nursultan Álimqulovtyń esimi eshqashan umytylmaıdy.
Aıtpaqshy, keshe mektepte oqıtyn qyzym osy ándi yńyldap aıtyp júr. Qaıdan úırengenin bilmedim, biraq kóńilim kóterilip qaldy.
