Jyl saıyn táp-táýir ónimge qol jetkizetin Qorǵaljyn, Selınograd, Zerendi, Aqkól, Bulandy, Býrabaı, Birjan sal aýdandarynyń bıyl astyqsyz qalatyn túri bar. Jaýyn bastalǵansha az-kem eginderin jınap úlgergen. Gektar berekesi 3-4 sentnerden ǵana aınalǵan. Jarty aı boıy jaýǵan jaýynnan keıin biraz astyq ysyrap bolǵan soń bul kórsetkishke de qol jetpeıtin syńaıly. Júzdegen gektar alqaptyń eginin burshaq jyǵyp ketti. Tabıǵattyń tosyn «syıy» jalǵyz bul ǵana emes, Atbasar, Jaqsy, Jarqaıyń aýdandarynyń dıqandary aqbókenniń izimen ilesip kelgen beınetke batyp otyr. Qazirgi kúni dıqandardyń aıtýyna qaraǵanda, astyqtyń ylǵaldylyǵy 30-35 paıyzǵa jetken. Buıyrǵan dándi jınap alǵannyń ózinde keptirýdiń mashaqaty mol. Bul taraptaǵy astyq qabyldaý oryndarynyń qyzmeti kúrt qymbattap ketýi de yqtımal. Ári astyq keptiretin keshenderdiń azdyǵy baıqala bastaǵan. Astyq keptirýge qajetti keshenniń quny 62 mıllıon teńge tóńireginde. Úlken seriktestikter bolmasa, shaǵyn sharýanyń qolyna túspeıtin qurylǵy. Másele múldem kúrdelenip ketkennen keıin dıqandar jergilikti mańyzdaǵy tótenshe jaǵdaıdy jarııalaýdy usynady. Sonymen birge astyqtyń ylǵaldylyǵyna baılanysty elevatorlardyń tarıfiniń óspeýin qatań qadaǵalaý qajet. Eger tarıf ósip ketetuǵyn bolsa, onsyz da zor zııan shegip otyrǵan aýyl sharýashylyǵy qurylymdary qosymsha shyǵynǵa ushyraıdy. Erte kóktemde aqmolalyq dıqandar bıylǵy jyly tóleıtin bolyp mıllıondaǵan nesıe aldy. Qazir dıqandar sol qaryzynan qalaı qutylamyz dep sary ýaıymǵa salynyp otyr. Tyǵyryqtan shyǵarar jalǵyz jol – qaryzdyń tóleý merzimin uzartý. Sondaı-aq sýbsıdııanyń barlyq túrin tóleý birshama demeý bolar edi. Jabaıy janýarlardan kelgen shyǵyndy óteý joldaryn qarastyrsa, ol da birshama kómek. Astyq keptiretin keshenderdegi jumysty tolyqqandy júrgizý úshin qosymsha janar-jaǵarmaı bólý máselesin sheshý kerek. «Azyq-túlik UQ» aksıonerlik qoǵamy astyqty qabyldaý máselesin ońynan sheshkeni abzal. Sondyqtan da olarǵa bıdaıdyń ár tonnasyn 120 myń teńgeden qabyldaýǵa usynys jasalýǵa tıisti.
Mine, osyndaı qyrýar másele bar. Taıaýda eginjaıdaǵy sharýa yńǵaıyn kózimizben kórmek bolyp, Zerendi aýdanyna qarasty Qoshqarbaı aýylyndaǵy «Qoshqarbaı» seriktestiginde bolyp, astyq úshin arpalystyń betalysyn kórip qaıttyq. Jaǵdaı máz emes.
– Bıylǵy kúzgi oraq kóńil kónshitpeı tur, – deıdi seriktestik dırektory Qaıyrken Hasenov. Mine, qyrkúıektiń ortasyna da kelip qaldyq, áli bir kún dala tósinde durys jumys isteı almadyq. Jarty aı ishinde eki aıdyń ylǵaly tústi. Kún ashyqta 500 gektar egindi atjalǵa jyqtyq. Sýda qalyp bara jatqan soń eki márte aýdardyq. Biraq bastyryp úlgere almadyq. Qaıtadan jaýyn jaýyp ketti. Alqaptyń ústi kólkip turǵannan keıin atjaldar batpaqqa bata bastady. Árbir aýdarǵan saıyn qaýyzynyń basynda ábden tolyp, isinip turǵan bıdaı shashylyp ketedi. Atjalǵa jyǵylǵan alqaptardan ónim alamyz degen úmit úzilgen.
Seriktestik dırektorynyń aıtýyna qaraǵanda, kóktemde nesıege jańadan tórt kombaındy lızıngke alǵan. Egis jumysyna 40 mıllıon teńge nesıe alǵan. Endigi ýaıymy osy qaryzdy qaıtarý. Onyń ústine aýyl turǵyndaryna beretin paıy bar, jumysshylardyń jalaqysyn tóleýi kerek. Tájirıbeli dıqannyń aıtýyna qaraǵanda, bıylǵy astyqtyń sapasy nashar. Tipti nandyq qasıeti de joq deýge bolady. Tuqymǵa da jaramaıdy. Eger kún ashylyp, jınaı alsa, bar ónim mal azyǵyna ǵana uqsatylýy múmkin.
– Jaýyn bastalǵansha, bıdaı pisip úlgergen, – deıdi agronom Baýyrjan Moldaǵalıev. Sabaǵyna nár barǵannan keıin masaqtaǵy bıdaı isinip, qaýyzyna syımaıtyn boldy. О́zinen-ózi shashylyp, túsip jatyr. Qatty jel soqsa, masaq basynda dán qalmaıdy. Al atjalǵa jyǵylǵan egin kóktep ketti. Keler jylǵa qajetti tuqym jınaýdyń ózi muń bolyp tur. Osyndaı qıyndyqtardan keıin alys-jaqyn shetelden tasymaldanatyn tuqymǵa salynatyn qosymsha qun salyǵyn alyp tastaý kerek shyǵar.
Qoshqarbaı – shaǵyn ǵana aýyl. Bir kezde 120 tútin bolǵan, qazirgisi qyryqqa jýyq otbasy. Bala az bolǵannan keıin mektep te jabylǵan. Seriktestik elge meshit salyp beripti. Ekinshi dúnıejúzilik soǵysynyń erlerine kóztartarlyq etip eskertkish ornatqan. Seriktestik basshysy Qaıyrken Hasenovtiń aıtýyna qaraǵanda, aýyl jastaryn elden turaqtandyryp qaldyrý baǵytynda birshama jospary bar eken. On jańa turǵyn úı salyp, jastarǵa bermek. Jaıly jer izdep ketken osy aýyldyń jastaryn elge shaqyrmaq. Turaqty jumys taýyp bermek. Jastar aýylǵa oralsa, mektep te qaıtadan ashylady ma degen úmit bar. Quny 30 mıllıon teńge turatyn bir úıdi salyp bitiripti. Qora-qopsysy, garajy, monshasymen birge. Baryp kórdik. Shynynda da kóz tartarlyq eken. Átteń, osyndaı ádemi oılar bıyl aýyl sharýashylyǵyna aýyr soqqy bolǵan qýańshylyq pen kúzgi jaýynnyń kesirinen qojyrap ketpese bolǵany.
Aqmola oblysy,
Zerendi aýdany
