Mine, osy tusta Rım ımperııasy órkendep, aqyndary alǵadaılap alǵa ozdy. Rım aqyndary Katýll, Tıbýll, Propersıı, Ovıdıı, Gorasıı Eýropa poezııanyń irgetasy bola bildi. Iá, qazirgi Eýropa ádebıetin Grek-Rım mádenıeti men Injildi zerdelemeı, oqý múmkin emes. О́ıtkeni Batys ilim-bilimi eki ustynmen bite qaınasqan. Jahanǵa esimi máshhúr Ovıdıı áıgili Avgýst patsha tusynda ǵumyr keshti. Ol Vergılıı, Gorasıımen birge latyn ádebıetiniń úsh berik tireginiń qataryna endi. Jasynan bılikke aralasqan aqyn qoǵamdyq jumystyń ózine qol emesin túsinip, birjola shyǵarmashylyqqa den qoıady. Munan soń «Erlikter», «Mahabbat ǵylymy», «Mahabbat dárisi», «Metamorfozalar» atty jyr jınaqtary oǵan dańq shapanyn jabady.
Maǵjan men Ovıdııdi baılanystyratyn – alpamsa rýh, jyly júrek, aǵyndy sýdaı aqtarylǵan aqyndyq pafos jáne qýǵynǵa ushyraǵan talaısyz taǵdyr. Ovıdıı jyrlaryn bir qalypty oqý múmkin emes, ol bar kúsh-qýatyn qaǵazǵa quıyp, jan sólin sarqyp jazady. Aınalaǵa tegis úni jetken aqyn kóp uzamaı patsha tarapynan qysym kórip, qýǵynǵa ushyraıdy. Zertteýshiler Ovıdııdiń qýǵynǵa ushyraýyna moral zańyna jatpaıtyn, Rım ustanymyna qaıshy shekten tys mahabbatqa qunyqqan kópqyrly jyrlary sebep bolǵan desedi. Alaıda keıbir ádebıettanýshylar bul orasholaq oıly, daralyǵy kózge urǵan aqyndy qýǵyndaýdyń jeleýi ǵana edi dep túsindiredi. Ovıdıı «Rımdegi sońǵy tún» óleńinde elden keterine senbeı, kúrsinisi kókti tiledi.
«Qap-qap tún qońyr kózden
qaıǵyly eles sabylar,
Rımniń sońǵy som túninde
qoshtasýdyń taby bar.
Janǵa qymbat jyr mekendi
qalaı qıyp ketermin,
Baıaý ǵana kirpigimnen
tamshy jasym aǵylar.»
Iá, «oıly adamǵa qyzyq joq bul jalǵanda». Baqsaq, aqyly asqan aqyn-jazýshylardyń qýǵynǵa ushyramaǵany kemde-kem. Alla jolynan adasty dep aıyptalyp elden qýylǵan Hafız, «Men – Qudaımyn!» degen astarly sózi úshin aıaýsyz ólimge kesilgen Hallaj Mansur, birinshi dúnıejúzilik soǵysty áshkerelep abaqtyǵa qamalǵan aǵylshyn aqyny Ezra Paýnd, ult úshin qar qursanyp, muz tósenip shahıt keshken Alash arystary sózimizge dálel, pikirimizge tuzdyq.
Joǵarydaǵy jer aýdarylar aldyndaǵy Ovıdıı jyry Maǵjannyń abaqtyda jazylǵan «Saǵyndym» atty óleńin eske salady.
«Abaqtyda aıdan, kúnnen jańyldym,
Sarǵaıdym ǵoı,
sar dalamdy saǵyndym.
«Qarashyǵym, qulynym!»
– dep zarlaǵan
Alystaǵy sorly anamdy saǵyndym.
Tapal, salqyn, ym qarańǵy úńgir tar,
Esigimde myqty qara qulyp bar.
Kip-kishkene terezeler temirli,
Mundaı úıden kimge estiler
ashy zar!»
Maǵjan men Ovıdııdi taǵy bir baılanystyrar tus – óleńdegi syrshyldyq. Qapysyz seziný, keń óristi túısik. Maǵjannyń mahabbat lırıkasy qulaı berilýge, órt bop janýǵa beıim. Máselen, Maǵjan:
«Súı, jan sáýlem, taǵy da súı,
taǵy da!
Jyly, tátti ý tarady qanyma.
Bul lázzattyń bir mınýtyn
bermeımin,
Patsha taǵy, búkil dúnıe malyna»,–
dep tebirense, Ovıdıı:
«Qandy súıel keýdemde,
masqaralyq tabyndaı,
Mahabbattyń zarynan
daq túsedi janyma.
Qan atqylar júrekten
túsiniksiz saǵymdaı,
Qalt-qult etip qamaldym
qara túnek toryna»,
– dep aǵynan jarylady. Qos aqynnyń emine, eliktire jazatyn dertti júregi kisige jebedeı qadalady. Alǵash Faýstan bastaý alyp, búginde qalypty sózge aınalǵan «Júrekten shyqpasa, júrekke jetpeıdi» degen óleń joly bar. Maǵjan men Ovıdııdi ushtastyratyn dańǵyl jol «et júreksiz erinniń sózin aıta almas» sarqyrama jyrlarynda bolsa kerek. Arasynda XX ǵasyrǵa jýyq ýaqyt bar eki aqyn shyǵarmashylyǵyn túıisterin taǵy bir ustyn – máńgilik taqyryptar. Zaman turǵansha turatyn adam janynyń alýan qyrlary áli talaı jyrlanar, sóz qýatymen totyqussha túrlener. Biraq qos talant taǵylymy quryshtan soqqan qanjardaı qabyrǵasy berik záýlim mektep bop qala bermek.
