Til meńgerý: bastama men sheberlik

Buǵan deıin jazǵanymyz­daı, Pavlodar qalasynda memlekettik tildi erkin meń­gergen etnomádenı birlestikter ókilderiniń qatysýymen «Uly dalanyń ultaralyq tili» atty respýblıkalyq fo­­rým ótti. Qazaqstan hal­qy As­sam­bleıasynyń respýb­lı­ka­lyq, óńirlik jáne qalalyq etnomádenı birlestikteriniń memlekettik tildi meńgergen etnos ókilderi jınalǵan mańyzy zor jıyn aıasynda «Mem­lekettik tildi meńgerýdiń úzdik tájirıbeleri» sheberlik sabaǵy uıymdastyryldy. Munda qatysýshylar ádiskerler men til mamandarynyń, sıfrly formattaǵy tildik bilim be­rý platformalarynyń ókil­derinen paıdaly aqparattar aldy.

Til janashyrlarynyń aı­týynsha, qazirgi kúni mem­leket­tik tildiń mártebesi bıiktep, qoǵamdaǵy mańyzy eselene túsken. Salystyrmaly túrde alsaq, ótken ǵasyrdyń 60-jyldary elimizdegi halyqtyń 29 paıyzyn ǵana qazaqtar qurasa, qazirgi kúni resmı statıstıka 70 paıyzdan asqanyn rastap otyr. Keńes ókimeti tusynda joǵary bi­limniń barlyǵy derlik orys tilinde júrgizilse, qazir stý­dentterdiń 70-80 paıyzy óz ana tilinde bilim alyp jatyr. Keıbir óńirlerdegi qazaqtildi mektepterdiń úlesi 80 paıyzdan asty. Árıne, tildiń qoldanys aıasyna qatysty kúrdeli máse­leler bar. Deı turǵanmen, mem­lekettik baǵdarlamalar men jekelegen entýzıast aza­mat­tardyń kúsh-jigeriniń arqa­synda ózge ult ókilderiniń qazaq tilin úırenýge degen yntasy oıanyp keledi. Jaǵymdy úrdiske qazirgi kúni elimiz jastary arasynda qazaq tili men aǵylshyn tilin ushtastyryp, osy ba­ǵyt­ta belsendi eńbektenip júr­gen­derdiń de qosyp otyrǵan úlesi zor dep sanaıdy mamandar. Mysal úshin álemge áıgili «Hárrı Potter», «Norveg ormany» kitaptary aǵylshyn tili­nen tikeleı qazaqshaǵa aýda­ryldy. Bul – tilimizdiń aýdar­­madaǵy biregeıligin saq­tap qalýdyń birden-bir joly. Batysta bilim alǵan jastar­dyń óz ana tiline kelgende pat­rıot­tyq sana-sezimge berik ekeni de baıqalady. Osyndaı oń úrdister ózge ult jastaryn qazaq tilin úırenýge qulshyn­dyratyny sózsiz.

«Sıtýatıvti qazaq tili» kita­bynyń avtory Qanat Tasy­bekov tildi úırenýge elimiz­de ǵajap múmkindikter jasal­ǵanyn jetkizdi. Adamdar tegin ári aqyly úıirmelerge bara ala­dy. Iаǵnı tildi úırenýge qatys­ty kedergi joq. Bul ara­daǵy másele nıetke baılanys­ty. «Kóp ult pen ulys ókilderi balabaqshadan bastap qazaq toptaryna baryp, mektepte de sol tilde bilim alyp keledi. Memlekettik til halyqtardy jaqyndastyrýdyń úlken faktoryna aınaldy. Azamattar ony sanaly túrde túsingen saıyn balalaryn qazaq mektep­terine bere bastady. Iаǵnı ózge ult ókilderiniń sanasy zamanmen birge ózgere túskeni baıqalady», deıdi ol.

Qazaq tilin úıretetin mek­tep­tiń negizin qalaýshy Sergeı Hvan «Kaz_uroki» jobasyn tanystyrdy. Bul – uıaly telefon arqyly memlekettik tildi meńgertýge arnalǵan onlaın mektep. «Biz óz ádistememizde materıaldy ınteraktıvti jáne zamanǵa saı formatta usynýǵa kóńil bólemiz. Ish pystyrarlyq ádebıetterden góri adamdar aqparatty kóńildi ári tanymal beınerolıkter arqyly tez uǵynady. Aqparatty durys jetkizý úshin qysqa aýdıoshpargalkalardy paıdalanamyz. Biz úshin azamattardyń qazaq tilin shynaıy ómirde qoldanǵany mańyzdy. Sabaqtardy qyzyqty etý úshin keıde qazaqtyń ańyz-ertegilerin qosýǵa týra keledi. Sebebi qazaq tili qazaq halqynyń mádenıetimen tyǵyz baılanysty», deıdi maman.

«Alǵa, Peterbýrg!» You Tube kanalynyń negizin salýshy, tanymal bloger Ivan Chervınskııdiń qazaq tilin úırenip júrgenine biraz ýa­qyt bolyp qalǵan. Ol bıyl qyzy Evanyń Almaty qala­syn­daǵy qazaq mektebiniń tabal­dyryǵyn attaǵanyn maqta­nyshpen jetkizdi. Qazaq bolýdy qalaıtyn Ivan Qazaqstan azamattyǵyn alýǵa asa ynta­ly. Onyń qazaq elindegi óner qaıratkerleri, tany­mal tul­ǵalar jaıly beınero­lıkterin myńdaǵan adam tamashalap, shet memleketterdiń turǵyndary el mádenıetine qatysty kók­jıekterin keńeıtip keledi. Ivannyń aıtýynsha, Qazaq eline degen qumartýshylyq álemge áıgili ánshi juldyzymyz Dımash Qudaıbergenge degen súıispenshiliginen bastalǵan. «2017 jyly Dımashtyń ánin alǵash estigende men qazaq hal­qynyń óneri men rýhanııaty tylsymǵa toly, shetsiz-sheksiz ekenin birden baıqadym. Ol jaıynda túsirgen alǵashqy rolıkterimiz You Tube-te mıl­lıondaǵan qaralym jınady. Biraz jyldan soń Qazaqstanǵa kelgende, mundaǵy halyqtyń qonaqjaılyǵyna keremet tań­ǵaldym. Meniń ákem – ýkraın, al sheshemniń arǵy tegi túr­kilerden taraıdy. О́zim Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda týǵanmyn. Qazaqstanǵa jasaǵan saparlarymnan keleshegimdi osynaý jarqyn memleketpen ǵana baılanystyra alatynymdy uǵyndym. Sóıtip, bıyl jazdyń basynda zaıybym ekeýmiz aqyldasa kele, Qazaqstanǵa qonys aýdarýdy uıǵardyq. 1 qyrkúıek kúni ús­time qazaqtyń shapanyn kıip, qyzymdy qazaq mektebine jetelep apardym. Qazaq tilin birtindep meńgerip jatyrmyn. Buıyrtsa, jaqyn ýaqytta tildi meńgerip, qazaqtyń mádenıetin tereń tanı túsýdi josparlap otyrmyn», dep aǵynan jaryldy Ivan Chervınskıı.

Aıta keteıik, Ivannyń qazaq­tyń salt-dástúri men bire­geıligin, elimizdegi tanymal tulǵalardy TMD elderindegi orystildi kórermenge You Tube arqyly únemi nasıhattap júrgeni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń nazarynan tys qalmady. El Prezıdenti oǵan Alǵys jarııa­lap, qurmet kórsetti.

Forýmǵa qatysýshy jastar úshin ekikúndik jıyn qyzyqty ári maǵynaly ótti deý­ge to­lyq negiz bar. Ekinshi kúni Qa­zaqstan halqy Assambleıasy jastarynyń belsendileri men etnomádenı birlestikterdiń shyǵarmashylyq ujymdary forým qatysýshylaryn QHA tram­vaıymen Pavlodar qala­synyń kórikti jerlerin aralatyp, ekskýrsııa jasady. Jas­tar án salyp, sýretke tústi. Budan soń belsendi jas­tar Buqar jyraý atyn­daǵy ádebıet jáne óner mýzeıinde bolyp, óńirimizdiń mádenı-áde­bı ómi­rinen syr shertetin já­diger­lermen
tanysty.

Pavlodar oblysy