Infografıkany jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qazirgi kezde Ulttyq kásipkerler palatasy otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaý maqsatynda retteletin satyp alýdyń negizgi sheńberinde qoldanylatyn qujattardyń eki túrin berý jónindegi fýnksııany júzege asyrady. Mundaı qujattar – «ST-KZ» formasyndaǵy sertıfıkat pen Indýstrııalyq sertıfıkat.
Indýstrııalyq sertıfıkat óndirýshiniń qoldanystaǵy tehnologııalar sheńberinde keń kólemdi taýar shyǵarý múmkindigin rastaý.
ST-KZ sertıfıkaty – óndirilgen naqty taýardaǵy (partııadaǵy) jergilikti qamtýdyń jáne shyǵarylǵan eldiń úlesin baǵalaý.
Memlekettik organdardyń usynysy boıynsha engizilmekshi «Qazaqstanda jasalǵan» taýarlar tizilimi qazirgi kezdegi qoldanystaǵy osy eki sertıfıkatty almastyrýǵa tıis. Bul jańa júıe jóninde «Atameken» UKP alańynda ótken baspasóz máslıhatynda Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligi Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıtetiniń tóraǵasy Qýanysh Elikbaev jan-jaqty áńgimelep berdi.
Burynyraqta Prezıdent Qazaqstannan shyqqanyn rastaý tetikterin túbegeıli qaıta qaraýdy, al Premer-mınıstr ST-KZ sertıfıkattaryn berýdi memleketke qaıtarý máselesin sheshýdi tapsyrǵan bolatyn.
Joǵaryda atalǵan qujattardyń árqaısysy kezinde otandyq taýar óndirýshilerdi qoldaýda belgili ról atqardy. Alaıda búgingi kúni bul tetikter óziniń barlyq artyqshylyǵyn joqqa shyǵaratyn, «qısyq shemalar», «eles kompanııalar» jasaıtyn, tıisti jaýapkershilikti qamtamasyz etpeıtin jáne túbegeıli reformalardy talap etetin ahýal qalyptastyryp otyr.
«Indýstrııalyq sertıfıkat, ashyǵyn aıtqanda, «Samuryq-Qazyna» júıesiniń mıllıardtaǵan satyp alýlaryna jaǵdaı jasap keldi. ST-KZ el ishindegi qundylyqtardy asyra baǵalaı, buldaı otyryp, osy úlgidegi qaǵazdardyń jappaı shyǵarylýyna sebepker boldy. UKP ishki aýdıti – túptep kelgende, «ózin ózi tekserý», mundaı jaǵdaıda zań buzýshylyq qalaı anyqtalýy múmkin? Bir ǵana mysal, jaqynda anyqtalǵan bir «sút óndirisi» jónindegi derek – óndiris joq, biraq tender utyp alynǵan, tekseris habary jetken soń, sertıfıkat asyǵys joıylǵan. Mundaı zańsyz tenderler men jalǵan óndiristerdiń qanshama ekenin bir qudaı biledi. Osynyń barlyǵynyń nátıjesinde mıllıardtaǵan memleket qarjysy kóldeneń qoldarǵa ótip ketip jatyr. Biz tıisti tapsyrmalar boıynsha «Atameken» UKP jáne onyń fılıaldarynda sertıfıkattardyń barlyq túrin berý boıynsha aýqymdy tekserýler júrgizýge bastamashylyq jasap otyrmyz. Buryn 2019 jyly mundaı tekserý 16 ótinishti qamtydy, kóptegen buzýshylyq anyqtaldy», dedi Q.Elikbaev.
Sol sebepti jańa tásilderge kóshýge ótkir qajettilik týyndap otyr. ST-KZ pen Indýstrııalyq sertıfıkattyń jaqsy jaqtaryn ala otyryp, onyń ornyna Qazaqstannan shyqqan taýarlardyń tizilimin qalyptastyrý kerek. Tizilim barlyq málimet qorymen ıntegrasııalanǵan birtutas memlekettik aqparat júıesi, memlekettik qoldaý sharalaryn usyný úshin taýarlar men kásiporyndar týraly aqparatqa memlekettik organdardyń qol jetkizýiniń biryńǵaı núktesi bolady.
Jańa júıe ne beredi?
Málimetter bazasynda kásiporyndardyń barlyq kommersııalyq aqparaty memlekettik serverlerde ornalastyrylady jáne qorǵalady. Bul – basqasha aıtqanda, eldiń aqparattyq qaýipsizdigi.
Eshqandaı sertıfıkattar bolmaıdy. QR kod arqyly kez kelgen aqparatty tizilimnen avtomatty túrde shyǵaryp ala alasyz. Barlyq aqparat tegin. ST-KZ úshin aqy tóleýdiń qajeti joq.
Saraptamalardyń tólemaqysyna qatysty da jeńildikter kózdelgen. Saraptamadan bir ret ótkennen soń, eki jyl boıy tizilimnen tegin kóshirmeler alyp otyrýǵa qaqyńyz bar.
Qoldanystaǵy kóptegen tizilim bir ǵana tizilimmen aýystyrylady. Bul – ashyqtyq qaǵıdalaryna sáıkes keledi, ári óte yńǵaıly.
«Atameken» UKP jáne salalyq birlestikterdiń jekelegen tulǵalary tarapynan, adam faktorynan týyndaıtyn sybaılas jemqorlyq táýekelderi tómendeıdi.
«Qazaqstanda jasalǵan» taýarlar tizilimin qurýǵa qatysty osyndaı qadaý-qadaý máselelerdi alǵa tarta kelip, spıker bul júıeni jobalaýdy ýaqyt, zaman, naryq talaptarynyń ózi úndep otyrǵanyn málim etti.
Degenmen, ekonomıka men óndiris salasyndaǵy birqatar qaýymdastyq pen otandyq taýar óndirýshiler jańa júıeni qoldamaı otyr. Olar qoldanystaǵy Indýstrııalyq sertıfıkat pen ST-KZ sertıfıkatyn qaldyryp, jetildirip, jańǵyrtýdy jaqtaıdy.
«Qazaqstanda jasalǵan» taýarlar tizilimi Indýstrııalyq sertıfıkat pen ST-KZ sertıfıkatyn almastyrýdy kózdeıdi. О́kinishke qaraı, ony daıyndaý barysynda bıznes-qaýymdastyqtyń osy tizilimdi qurýdyń orynsyzdyǵy týraly barlyq dáleli men negizdemeleri tyńdalmady», dedi «Atameken» UKP taýardyń shyǵý tegin sertıfıkattaý departamentiniń basqarýshy dırektory Samat Sadyqov.
Jalpy, memlekettik organdar usynǵan tizimdi jańa mehanızm dep aıtýǵa bolmaıdy. Onyń ST-KZ berý jónindegi qoldanystaǵy mehanızmnen aıyrmashylyǵy, tek bir krıterıı – tehnologııalyq operasııalar qoldanylady. Al ST-KZ sertıfıkatynda 3 krıterıı qarastyrylǵan. Sonymen qatar memlekettik organ usynǵan «Qazaqstanda jasalǵan» taýarlar tiziliminde óndiristi lokalızasııalaý deńgeıi men kásiporyndardyń óndiristik qýaty kórsetilmeıdi.
Jıhaz jáne aǵash óńdeý ónerkásibi qaýymdastyǵynyń prezıdenti Qanat Ibraev atap ótkendeı: «Memlekettik satyp alýǵa qatysatyn óndirýshilerdiń naqty sektory Indýstrııalyq sertıfıkattyń tıimdiligine den qoıady. Naqty mysal, Indýstrııalyq sertıfıkat engizilgenge deıin 2019 jyly jıhaz salasy boıynsha negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııalar shamamen 1,7 mlrd teńgeni qurasa, Indýstrııalyq sertıfıkat engizilgennen keıin 21,1%-ǵa ósip, 2,1 mlrd teńgeden asty».
ST-KZ kómegimen bıznesti qoldaý 15 jyldan asa ýaqyt boıy, Indýstrııalyq sertıfıkat quraly 5 jyl boıy qoldanylyp keledi. Sol oraıda, spıkerdiń aıtýynsha, eger memleket bul salada ózgeris jasaǵysy kelse, 2014 jyldan beri osy qaǵıdalar boıynsha ómir súrip, jumys istep kele jatqan Reseı Federasııasynyń tájirıbesi boıynsha, oıyn erejelerin ózgertpeı, burynnan bar qujattarmen jumysty jalǵastyrý jeńil bolar edi.
Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyna arnalǵan qosalqy bólshekterdiń 42 túrin, munaı-gaz salasyna arnalǵan jabdyqtardy shyǵaratyn «Agromır» JShS (Pavlodar) dırektory Natalıa Poplaves pen jeńil ónerkásip salasyndaǵy jumys qolǵaptarynyń iri óndirisin júzege asyratyn kásiporyn «Investment Solutions Astana» JShS dırektory Rashıd Aqataev ta Q.Ibraevtyń pikirin qýattap, bıznes pen kásipkerlikti sertıfıkattaýǵa barynsha muqııat qaraýǵa, áli de bolsa bul máseleni jan-jaqty salmaqtap, keńesip, kelisip sheshýge shaqyrdy.
Sóıtip, taýarlardy shyǵarýshy elderdi anyqtaý, onyń shyǵý tegi týraly sertıfıkattar berý jáne olardy qaıtaryp alý máselesine qatysty taraptardyń pikiri ekige jarylyp otyr. Ulttyq kásipkerlik palatasy ózderi ıelik etip otyrǵan burynǵy júıede qala bergendi maqul kóredi. Al Úkimet, memlekettik organdar bul salany «kóleńkeli kórinisterden» barynsha aryltyp, qyzmetke ashyqtyq berip, otandyq ónim óndirý, taýar shyǵarý isin ońtaılandyrý baǵytyn ustanyp otyr.
Qalaı degende de, taýardyń shyǵý tegi jónindegi sertıfıkatty berý, rásimdeý jáne rastaý isi – memlekettik mańyzy bar másele. О́nim, taýardyń shyǵarylýy týraly kýálik, ruqsattama berý prosedýrasyna qatysty qoldanystaǵy normatıvtik-quqyqtyq aktilerge ózgerister engizý týraly bastamalar kópten beri kóterilip keledi. Sol turǵyda taýarlardy shyǵarýshy elderdi, kásiporyndy anyqtaıtyn erejeler men talaptardy retteıtin tártipti, júıeni jetildirý, avtomattandyrylǵan jeńil júıe engizý, osy qyzmetpen shuǵyldanatyn mamandardyń jáne osy salanyń sarapshy-aýdıtorlarynyń jaýapkershiligin arttyrý syndy máseleler kún tártibinen bir de túspek emes.
Keleli keńes sońynda sóz alǵan Q.Elikbaev: «Biz qoldanystaǵy ındýstrıalızasııa men naqty óndiristi damytýǵa qarama-qaıshy, ábden kúni ótken tetikterdi túbegeıli qaıta qaraýdy qalaımyz. Osy máselege qatysty kez kelgen, negizdelgen ıdeıalardy talqylaýǵa ashyqpyz jáne daıynbyz. Memlekettik aqparattyq resýrstarda erejeleri uǵynyqty, aralyq deldaldardy alyp tastaıtyn Taýarlar tizilimin qurý – tek naqty ónim óndirýshilerge memlekettik qoldaý sharalaryn usynýǵa múmkindik beretin birden-bir jol. Búginde «Qazaqstanda jasalǵan» belgisin bizdiń tutynýshylarymyz otandyq óndiristiń sımvoly retinde moıyndap otyr. Mınıstrlik tizilimdi qalyptastyrý jónindegi qanatqaqty jobaǵa bastamashylyq jasap, onyń barysynda barlyq másele pysyqtalatyn bolady», dep atap kórsetti.
