bakhtiyar_oserbekuly
– Baqtııar myrza, kásipkerdi kóteretin qaǵıda únemi izdenis, ilim-bilim jınaýdan turady deıdi sóz satyp júrgen bilgishter.
– Kásipte júrgenimizde óz baǵdarymyzben áreket ettik. Biraq únemi tyǵyryqqa tirelip, shyǵynǵa jıi batý, alǵa jyljý bolmady. Sodan keıin bilimdi kóterý maqsatynda izdenip, sheteldik mamandardan ilim úırenip, tanym kókjıegimizdi keńeıtýdi maqsat tuttyq. Kanadadan Lın tehnologııasynyń qoldaný ádisin myqtap sińirdik. Sondyqtan óz tájirıbeme súıenip baǵamdar bolsam, qaı salany óristetemin deseń de bilim men izdenis qajet.
– О́zińiz tereńdeı oqydym degen Lın tehnologııasynyń tıimdiligin aıtsańyz.
– 2020 jylǵa ıaǵnı álemdi sheńgeldegen karantınge deıingi kezeńde kásipkerlik degende kóz aldymyzǵa alyp zaýyt, myńdaǵan adam qarbalasta jumys isteıtin óndiris orny elesteıtin. Lın tehnologııasynyń tanym-túsinigi mundaı paıymǵa múlde qaıshy. Amerıkalyq júıe Lın tehnologııasynyń tápsirleýi boıynsha búgingi kúnniń kásibi, óndirisi degende az jumys kúshimen, shaǵyn qurylǵymen qustyń uıasyndaı ǵana aýmaqta zaýyt ashyp, mol ónim óndirý. Osy kúnde kásipkerlik órisin Lın tehnologııasyna súıegine deıin sińirgender osylaı qabyldaıdy.
Biz Qyzylorda qalasynan ashqan tehnıkalyq jóndeý ortalyǵyn (TJO) elimizdiń jeti qalasynda damytyp, 460 ortalyqqa jetkizdik. Osyndaı aýqymdy jumysty arqalap júrip kózimizdiń jetkeni – kásipkerlikte satyp alyp satýmen shuǵyldaný árkimniń «jemsaýyna» ózińdi matap berý eken. Muny men ózimizdiń basymyzdan ótkergen jaıt bolǵandyqtan aıtyp otyrmyn. Elimizdiń ár qalasyna Qytaıdaǵy zaýyttardyń ónimderin deldalsyz tikeleı jetkizip berý jumysyn qolǵa alyp edik. Bul sharýada da senim artqan adamdarymyz bizdiń ústimizden alatyn eńbekaqylarynan syrt paıda kórip berekemizdi qashyrdy. Sodan keıin oılana kele Qytaıǵa saparlap baryp, zaýyttardyń jumysyn ózimiz zerttegen jón dep túısindik. Oıymyz aldamapty, biz Qytaıdyń shaǵyn zaýyttarynyń jármeńkesine tap boldyq desek, sózimiz jalǵan bolmas. Bul halyqta mynadaı támsil bar eken osy kásipkerlikkke, óndiriske qatysty. «Qalany taýaryńmen tolyqtaı qamtamasyz etem deseń, aýyldan basta. Aýyldan kásibińdi bastaý úshin birden orasan óndiriske soqtyqpa, tam-tumdap isińdi ilgeri júrgiz» degen aqyl aıtady. Olardyń mundaǵy aýylda kásibińdi óndiristiń az kóleminen basta degeni ár úıde birden shaǵyn óndiris sehy bar ekenin meńzegeni dep túsindik. Osylaısha shaǵyn ǵana bir aýyldyń aıadaı óndiris oryndarynan óndirilgen ónimderi jer júzine jóneltilip jatyr.
– Shaǵyn zaýytty satyp alyp ornatýda barlyq túrin ákelý tıimsiz emes pe?
– Árıne, shaǵyn zaýytty ákelýde bizge kez kelgenin jetkize bergen qol bolmaıdy. Onyń shıkizatyn zertteý kerek, ónimdi alatyn tutynýshyny da baǵamdaý mańyzdy. Osy jaǵyn eskere otyryp, az adamnyń kúshimen kóp ónim shyǵaratyn ári halyqtyń kúndelikti qoldanysyna qajetti taýar túrin óndiretin sehtyń qurylǵysyn ákelip ornatqan ońtaıly dep sheshtik. Qazir osy baǵytta kásibimizdi órbitip kelemiz. Mysaly kúndelikti tutynatyn ıissabyn, sýsabyn, qaǵaz maılyq degen sekildi asa qajetti turmystyq zattardy óndirgen tıimdi. Kıim jýǵanda qoldanatyn untaq, ydys-aıaqqa qajetti suıyqtyq syndy taýar óndirgen ónimdi bolady.
– Bizde qoıdyń júni men terisi tym arzymaıtyn baǵamen satylady. О́zińiz kórgen Qytaıdan osy jún, teri óndiretin shaǵyn sehty ár aýylda ornatyp, iske qossa, mal baqqan aǵaıynnyń da áleýmettik áleýeti kóteriletin edi.
– Árıne, sony júzege asyrsaq, aýyl turǵyndarynyń da tabysy artady, baqqan malynyń eti ǵana emes, júni men terisi de pul bolady. Bizde qoıdyń júninen syrt maqta ósirý júıeli jolǵa qoıylǵan. Demek, shıkizattan qol qysqa bolmaıdy. Maqtany óńdep súlgi shyǵaratyn sehty ornatsa, tıimdi me, tıimdi. Qoıdyń júni en terisin qaıtpek kerek deısiz. Rasynda ony óndirip kádege jaratatyn seh ornatý kerek. Bul baǵytta men kórshimizdiń mynadaı bir sálisin qoldanǵan tıimdi me dep oılaımyn. Qytaıda bir ónimdi óndirýde otbasynyń músheleri uıymdasyp is atqarady. Mysaly Qytaıdaǵy bir úıdiń tórt balasy bar delik. Sol tórt baýyr birlesip kásip ashady. Úıdiń kenjesi qoıdyń júnin qyrqatyn stanokty iske qosyp qoı qyrqady. Oǵan tete ósken úshinshi bala qyrqylǵan júndi jýatyn zaýyttyń ıesi bolady. Ekinshi ul jýylǵan júndi óńdeıtin sehtiń qojaıyny, jýylǵan júndi ıirip jip shyǵarady. Shańyraqtyń tuńǵyshy óziniń shaǵyn zaýytynda daıyn ónimnen kıim-keshek, shulyq shyǵaryp naryqqa usynady. Mine, tájirıbe alyp, úırenem deseńiz kórshimizdiń qolǵa alǵan áreketi osyndaı. Tutynǵan zattyń qaldyqtaryn da qaıta óńdep basqa bir zattyń óndirisine shıkizat retinde paıdalanýǵa bolady. Sondyqtan da Prezıdent Q.Toqaevtyń Joldaýynda qamtylatyn shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytamyz desek, bizge osyndaı shaǵyn seh, zaýytty ákelip iske qosqan áldeqaıda tıimdi ári munyń áldeqashan ýaqyty jetti der edim. Biz osylaı beıqam júre bersek kóp nársege «qolymyzdy mezgilinen kesh sermeımiz».
