Júsipbek teatry – Máskeý sahnasynda

Naýryz aıynda alǵash sahnalanǵan Shákárimniń «Ujdan» ápsanasy naǵyz «kózirge» aınalyp otyr. Aımaýytov teatrynyń akterleri bul qoıylymdy qaı sahnaǵa, qaı synǵa aparyp oınamasyn, barlyǵynda oza shaýyp, kórermen men synshylardyń úlken qoshemetine ıe bolyp keledi. «Ujdan» qazirgi qoǵam úshin óte paıdaly ári óte kókeıkesti týyn­dy ekenin dáleldep úlgerdi. Naýryz aıynan beri akterler ony úlken sahnalarda uzyn sany 10 ret qoıyp úlgerip­ti. Endi qazan aıynyń sońy men qarasha aıynyń basynda Máskeýde ótetin halyq­aralyq festıval kerekýlik teatr úshin óner shyńyna umtylý men kórermender shekarasyn keńeıtýde tyń qadam bolmaq.

T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ult­tyq óner akademııasynyń professory, teatrtanýshy, ónertaný doktory Baqyt Nurpeıistiń pikirinshe, Júsipbek teatrynyń ujymy keıingi jyldary úne­mi shyǵarmashylyq izdenisterimen kózge túsip júr. Teatr óz repertýaryn ár al­ýan týyndysymen tolyqtyrýdy basty nysana etip ustaýy quptarlyq qadam.

– Aıtalyq, bıylǵy maýsymda teatr sahnasynda jaryq kórgen Sháká­rim Qudaıberdiulynyń «Ujdan» áńgi­mesi jelisinde qoıylǵan spektakl eli­mizdiń mádenı ómirindegi eleýli jańa­lyqtardyń biri boldy. Rejısser Aza­mat Nyǵmanov zamanaýı teatrlyq úderiste paıda bolǵan jańa tásilderdi spektaklde erkin qoldanǵan. Qoıylym bastalǵannan-aq onyń postdramalyq negizi birden baıqaldy. Rejısser sheshi­minde basty keıipker degen uǵym joq. Munda barlyǵy birdeı áreket etedi. Buǵan rejısser teatrlyq dıskýrs ja­saý arqyly qol jetkizgen. Iаǵnı qoıy­lym mátini barlyq qatysýshy akterge bólinip ar, namys, ujdan t.b. máse­lelerge qatysty oılar aqtarylady. Spek­takldiń sımvoldyq-metaforalyq qatary rejısser men sýretshi Elı Ranshe jumysynyń nátıjesin kórsetti. Sahnada basy artyq zat joq. Sharshy keńistik ortasynda ornalasqan bıik tórt­burysh aǵash konstrýksııa óziniń jeńil­digimen oqıǵaǵa baılanysty qu­bylyp otyrady. Qoıylymǵa qatysqan akterdiń barlyǵy da óz zamandastaryn tolǵantatyn jaılardy: otbasylyq jáne áleýmettik máselelerdi, jahandaný men básekelestiktiń qyspaǵyn, jeke adamdar arasyndaǵy kúrdeli qatynas­tardy, jalǵyzdyq pen qoǵamnan oq­shaý­lanýdy, adam sanasyn bılegen qor­­qynyshtar men úreılerdi óz dene­lerinen ótkize otyryp shynaıy beı­neler somdady. Keıipker jan dúnıe­sin túsinýdegi negizgi rejısserlik qu­raldyń biri – spektakldegi plas­tı­ka partıtýrasynyń mánerliligi. Spek­takldiń ón boıynda ujdanǵa qatys­ty oılardyń fılosofııalyq máni bı arqyly sheshim tapty. A.Nyǵmanov ar, namys, ujdan sharpylystaryn sózben birge, bı qımyldarymen beretin sahnalardy semıotıkalyq belgilerge syıdyryp kórkemdep berýden kóp utqan. Plastıkalyq beıneli bı qoıǵan Ilıa Podchezersev pen rejısser akterler­diń dene qımyldaryn tıimdi paıdalanyp, keıipker bolmysyn sýretteýde naqtylyqqa jetken, – dep baǵa berdi tanymal teatr synshysy.

Jyl basynan beri bul premera­ny Pavlodar, Semeı, О́skemen, Qaraǵan­dy, Taldyqorǵan, Soltústik Qazaqstan óńir­leriniń jurtshylyǵy tamashala­dy. Ár qoıylym kórermenderdiń ys­tyq yqylasyna bólengenin ańǵardyq. Árıne, eldiń mundaı qurmet-qoshemetin kóre tura, «Ujdannyń» elden erek Máskeýge shaqyrtý alǵany kezdeısoq jaǵdaı deı almaımyz. Synshylar aıtyp otyrǵandaı, «Ujdan» qazirgi qazaq teatryndaǵy shyǵarmashylyq ósýdiń jańa bir baǵyty syndy.

– Bir qyzyq oqıǵa aıtaıyn. Jýyq­ta Petropavl qalasynda memleket jáne qoǵam qaıratkeri Temirbek Júr­ge­nov­tiń 125 jyldyǵyna arnalǵan Qazaq­stan ­drama teatrlarynyń XXIX res­pýblıkalyq festıvalinde óner kór­settik. Sonda ózge etnos ókilderiniń «Ujdandy» kádimgideı unatyp, bizdiń akterlerdiń ana tilimizde ne aıtqanyn túsinbese de, oıynyna súısinip otyr­ǵanyn ańǵardym. Buǵan qarap, alda Máskeýde ótetin festıvalǵa degen se­ni­mimiz nyǵaıa tústi. Endi esil-dertimiz Reseı jerindegi kórermenniń júregin jaýlaý. Árıne, ataqty Stanıslavskıı negizin salyp ketken qazirgi teatr jú­ıesiniń otanynda óner kórsetý ońaı emes. Bizdiń ujym úshin aldaǵy festıval – ónerdegi úlken bir baspaldaq bolmaqshy. Azamat Nyǵmanov osy jazda birneshe márte Pavlodarǵa kelip, akterlermen aptalap jumys istedi. Tógilgen terdiń tekke ketpesi anyq, – deıdi Aımaýytov teatrynyń dırektory Arman Temirbek.

Aıtyp óteıik, «Ujdan» qoıy­ly­my bıyl KSRO Halyq ártisi, mem­le­­kettik syılyqtyń laýreaty Q.Qýa­nysh­­baevtyń 130 jyldyǵyna arnal­ǵan II respýblıkalyq «Syn – shyn bolsyn» teatr festıvalinde (Qaraǵandy) «Úzdik qoıylym» atalymyn, Bıken Rımo­vanyń 100 jyldyǵyna arnal­ǵan «BIKEN» I Halyqaralyq teatr fes­tı­valinde (Taldyqorǵan) «B.Rı­mova atyndaǵy arnaıy júlde» men «Amanat» partııasynyń arnaıy júl­desin, sondaı-aq Mádenıet jáne aqpa­rat mı­nıstrliginiń qoldaýymen, Q.Qýa­nyshbaev atyndaǵy memlekettik aka­de­mııalyq qazaq mýzykalyq drama teatry­nyń uıymdastyrýymen ótken Temir­bek Júrgenovtiń 125 jyldyǵyna arnal­ǵan Qazaqstan drama teatrlarynyń XXIX respýblıkalyq festıvalinde (Pet­ropavl) oza shaýyp, «Úzdik rejısserlik sheshim» atalymyn jeńip aldy. Bul jetistiktiń barlyǵy ońaı kelmegeni anyq. Akterler jatsa-tursa daıyndalyp, she­berlikterin kún saıyn shyńdaǵanyna kýá boldyq. Synshylardyń sózimen aıtsaq, pavlodarlyq qazaq teatry tarıhyn­daǵy eń sátti ári tabysty premeralardyń birine aınalǵan qoıylymnyń arqa­syn­da Aımaýytov ujymynyń ózi búginde elimizdegi eń ozyq teatrlardyń bestigine enip otyr.

Al «Ujdannyń» sahnalyq nusqasyn jazyp shyqqan Nurken Turlybek ony daıyndaý barysynda myń paraq jazylyp, myń paraq jyrtylǵanyn aıtady. Etıýdterdi qazirgi zaman turǵysy­nan qarap, kórermen talǵamyna saı etýde teatr ujymy qosyla jumys
istegen.

– Negizgi oıymnyń 80 paıyzy qoıy­lymda kórinis tapqanyna kóńilim tolady. О́zderińiz baıqaǵandaı, munda bas­ty ról degen atymen joq. Árkim ár keıip­kerdiń boıynan basty róldiń ıesin kórgisi keledi. Máselen, únemi qoǵam ortasynda júretin ujdannyń bir bólshegi – aty joq keıipkerdi kórermenderdiń biri baı, endi biri din qyzmetkeri dep qabyldaıdy eken. О́tkende bir synshy «Moldalaryńyz jaqsy oınaıdy eken» degen pikirin jetkizdi. Aıtqanyna erik­siz kúldim. Shyndap kelgende, ár kórer­men qalaı qabyldaıdy másele sonda. Árıne onyń bári biz úshin qyzyq ári mańyzdy. Tipti keıde ózimiz «Ujdandy» kórip otyryp, keıipkerlerdi jańa qyrynan tanyp jatamyz. Bul – qoıylymnyń potensıaly joǵary ekenin, keleshekte de uzaq ýaqyt qoǵam úshin ózektiligin joǵaltpaıtynyn ańǵartsa kerek, –deıdi ol.

Kórermendi tereń oıǵa jeteleıtin, kórip otyryp sahnadaǵy keıipkerler arasynan ózin izdeıtin qoıylym Más­keý tórinde de sátti shyǵady dep úmit­tenemiz. Jalpy, ápsanada 26 akter oınaı­dy. Munyń syrtynda birge erip bara­tyn ákimshilik jáne tehnıkalyq qyz­metkerler bar. Jalpy sany 40-tan asa adam Máskeýge attanyp barady. Fes­tıval teatr úshin úlken mártebe bolǵaly tur. Mytıshınskıı drama jáne komedııa teatrynyń sahnasynda ótetin synǵa jalpy sany 14 teatr qatysqaly otyrsa, Qazaqstannan Aımaýytov teatry – jalǵyz úmitker. Máskeýde qazaq zııalylarynyń mol shoǵyrlanǵanyn ári rejısser Azamat Nyǵmanovtyń sol jer­den ekenin eskersek, qoıylym barysynda kórermennen kende bolmaıtyn sııaqtymyz. Adamı qasıetterdiń bıik shyńy sanalatyn ujdan máselesi búgingi almaǵaıyp zamanda asa ózekti.

Pavlodar oblysy