Qylmyspen kúrestegi birlesken qyzmet

Quqyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq

Otyrys barysynda depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasy men Kıpr Respýblıkasy arasyndaǵy ustap berý týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasy men Kıpr Respýblıkasy arasyndaǵy qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly» zańdardy qarap, maquldady. Bul zańdar eki memlekettiń qylmysqa qarsy kúres salasyndaǵy yntymaqtastyǵyn kózdeıdi.

Ustap berý týraly shartta izdeýde júrgen azamattardy qylmystyq jaýap­kershilikke tartý úshin olardy Qazaq­stan men Kıpr arasynda ekstradısııalaý máseleleri, sondaı-aq ustap berýden bas tartý úshin mindetti jáne fakýltatıvtik negizder reglamentteledi. Atap aıtqanda, eger izdeýde júrgen adam tergeýde bolsa jáne osyǵan uqsas qylmysy úshin osy memlekettiń sot tártibimen qýdalansa, adamdardy ustap berýden bas tartylýy múmkin. Sonymen qatar qylmystyń aýyrlyǵyn eskere otyryp, egde jas, densaýlyq máselesi nemese basqa da jaǵdaılar berýden bas tartýǵa negiz bola alady. Osy rette ýaǵdalasýshy memleketterdiń óz azamattaryn ustap berýge jol berilmeıtinin atap ótken jón.

Qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek týraly zańda kórsetilgen quqyqtyq kómektiń belgili bir túrleri saqtalmaǵan jaǵdaıda, ıaǵnı memlekettiń egemendigine, qaýipsizdigine qater tóndirse, onyń ulttyq zańnamasyna nemese halyqaralyq mindettemelerine qaıshy kelse, quqyqtyq kómek kórsetýden bas tartý kózdelgen.

«Maquldanǵan zańdar Qazaqstan men Kıpr Respýblıkasy arasynda quqyq qorǵaý salasy boıynsha yntymaq­tastyq­ty damytýǵa arnalǵan. Kelisimniń ereje­leri ustap berýdiń sharttary men rá­simderin, sondaı-aq azamattarǵa quqyq­tyq kómek kórsetý máselelerin retteı­di. Aldaǵy ýaqytta osy zańdar eki eldiń qyl­mysqa qarsy kúres jolyndaǵy birles­ken qyzmetiniń tıimdiligin arttyrady jáne ózara qarym-qatynasty nyǵaıtýǵa yqpal etedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Sonymen qatar Palata otyrysynda senatorlar depýtattyq saýaldaryn joldady.

Ulttyq qundylyqtardy ilgeriletý mańyzdy

«Qazaqstan halqyna» qory men memleketke qaıtarylatyn aktıvterden tús­ken qarjy áleýmettik jobalardy ǵana emes, ulttyq qundylyqtardy ilgeri­l­etýge baǵyttalǵan jobalardy da qarjy­lan­dyrýǵa tıis. Senator Nurtóre Júsip depý­tat­tyq saýalynda osyndaı usynys aıtty.

Depýtat ulttyq qundylyqtardy il­geri­l­etý jóninde Senatta aıtarlyqtaı jumys júrgizilip jatqanyn atap ótti. Osy maqsatta Senatta sońǵy eki jylda 2 parlamenttik tyńdaý, 3 dóńgelek ústel, 3 kezdesý, 3 komıtettiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Sonymen qatar dástúrli mádenıetke, tól tarıhymyzǵa, otbasy ınstıtýtyn nyǵaıtýǵa, buqaralyq aqparat quraldaryndaǵy ıdeologııalyq aǵartýshylyqty kúsheıtýge qatysty 10 depýtattyq saýal joldandy. Osylaısha, Senat depýtattary eldiń rýhanı qundy­lyqtaryn saqtaýdy birinshi orynǵa qoıýǵa múddeli ekenin kórsetip keledi.

«Alaıda Úkimet Senattyń usynym­daryna tek biryńǵaı syrǵytpa jaýap berip keledi. Berilgen usynymdar es­keri­le bermeıdi. Sonda biz bul másele­lerdi qashanǵy sóz ete beremiz? Máselen, «Internet jelilerde jáne elimizdegi buqaralyq aqparat quraldarynda ulttyq rýhanııatqa jat, teris qundylyqtardy dáripteıtin aqparattarǵa turaqty túrde taldamalyq sholý jasap, Ulttyq baıandama ázirleý jáne ony memlekettik bas­qarý ınstıtýttaryna joldaý» jónin­degi usynym nazardan múldem tys qaldy», dedi senator.

Senator Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýy barysynda bizdiń ulttyq qundylyqtarymyzdy damytýǵa jáne nasıhattaýǵa qabiletti kreatıvti ındýstrııany damytýdyń mańyzdylyǵyn erekshe atap ótti. Depýtat jaqynda Senatta «Ulttyq múdde» dıalog alańy­nyń kezekti otyrysy ótkenin, onda da osy máseleler jan-jaqty talqylanǵanyn eske saldy. Sóziniń sońynda Senattyń joǵa­ryda kórsetilgen usynymdarynyń iske asýyn jan-jaqty taldaý úshin Úki­met bas­shysynan Palatanyń otyrysyna j­aýapty vıse-premerdi jiberýdi surady.

Ormanshylar problemasy ózekti

Senator Sergeı Ershov elimizdiń Premer-mınıstrine joldanǵan depýtat­tyq saýalynda Qarqaraly memle­kettik ulttyq tabıǵı parkindegi ormanshy­lar­dyń problemalaryn kóterdi. Depýtat óńirlerdegi jerlestermen kezdesýler kezinde osy tabıǵı saıabaqqa barǵanyn jáne olardyń jaǵdaıy memlekettik organdardyń shuǵyl aralasýyn talap etetinine kóz jetkizgenin atap ótti.

«О́kinishke qaraı, Memleket basshysy­nyń naqty tapsyrmasyna qaramastan, jaǵdaı ózgergen joq, keńes dáýiriniń deńgeıinde qaldy. Mysaly, 42 kordonǵa 1990 jyldary shyǵarylǵan 7 órt sóndirý tehnıkasy bar, 3 kordon ǵana tozǵan radıobaılanyspen qamtamasyz etilgen, qalǵandarynda ol da joq. Al avtokólik parkinde «PAZ» úlgisindegi bir eski avtobýs, GAZ-51 júk kóligi jáne keńes ókimeti kezindegi órt sóndirý mashınasy ǵana bar», dedi senator.

Sonymen qatar sapar qorytyndysy boıynsha Ekologııa mınıstriniń atyna hat jibergenin atap ótti. Ýákiletti organnyń jaýabyna súıene otyryp, búgin­de olar tek osy máselelerdi sheshý­diń «múmkindigin qarastyrýdy» jospar­laǵanyn kórýge bolady. Senator saıabaq qyzmetkerleriniń jalaqysy, olardyń áleýmettik jáne materıaldyq ál-aýqaty máselelerine qatysty birqatar máselege nazar aýdardy. Atalǵan fakti­ler­ge súıene otyryp, senator problemalar­dy sheshý úshin birqatar sharany usyndy.

«Kordondardy tehnıkamen, baılanyspen jáne elektr energııasymen qamtamasyz etý qajet. Sondaı-aq ulttyq park ınspektorlary men olardyń otbasy músheleri turatyn jańa ǵımarattar salý jáne qazirgi ǵımarattardy kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýdi júzege asyrý qajet. Ulttyq parktiń tehnıkalyq qyzmetkerleriniń jalaqysyn kóterý kerek, ol búgingi kúni 75 myń teńgeni quraıdy», dedi senator.

Munaı qaldyqtary aýyz sýdy lastap jatyr

Elimizdiń batys óńirin tolyǵymen aýyz sýmen qamtamasyz ete alatyn «Kókjıde» ken ornyndaǵy jerasty sýyn munaı ónimderi lastaǵan. Senator Baýyrjan Qanıev Úkimet basshysynyń atyna joldaǵan depýtattyq saýalynda osy másele týraly aıtty. Ol ken orny respýblıkalyq mańyzy bar memlekettik tabıǵı-qoryq qory obektileriniń tizbesine engizilgenin atap ótti.

Baýyrjan Qanıev Memleket basshysy óz Joldaýynda sý tapshylyǵy problemalaryn erekshe atap ótkenin eske saldy. «2009-2019 jyldar aralyǵynda osy erekshe jerasty sýyn saqtaý maqsatynda Aqtóbe oblysy ákimdiginiń tapsyrysy boıynsha «Kókjıde» qumy obektisindegi 38 uńǵymaǵa memlekettik ekologııalyq zertteý júrgizildi. Zertteý nátıjesi bo­ıynsha jyl saıyn jerasty sýyn munaı ónimderi lastaǵany tirkeldi. Al 2020 jyly Kókjıdedegi jerasty sýyndaǵy munaı ónimderiniń ruqsat etilgen shekti quramy 6 esege kóbeıip ketkeni anyqtaldy», dep atap ótti senator.

Depýtat 2,5 mıllıonǵa jýyq adam paıdalana alatyn sý kózin saqtaý asa mańyz­dy ekenin atap ótti. Osy jaǵdaıǵa baı­lanys­ty shuǵyl túrde júzege asýǵa tıis bir­qatar sharany usyndy. «Kókjıde jerasty sýynyń aýmaǵyndaǵy barlyq mu­naı óndirýshi kásiporynnyń jerasty sýyn paı­dalanýǵa ruqsattaryn tekserý kerek. Atalǵan aýmaqta 2025 jylǵa deıin mu­naı jáne gaz uńǵymalaryn kezeń-kezeńi­men joıý jónindegi sharalar josparyn qys­qa merzimde ázirleý jáne bekitý mańyz­dy. Jospardyń ýaqtyly jáne sapaly oryndalýyn baqylaý qajet», dedi depýtat.

Jerdi memleketke alýdaǵy túıtkil

Senator Lýkın memleket úshin jer alý kezinde bıýdjet aqshasynyń negizsiz shy­ǵynǵa ushyraıtyny týraly aıtty. Ol de­pýtattyq saýalynda jerdi satyp alýǵa mem­lekettik aqsha tıisti shamadan kóp jum­salatyny jóninde mysaldar keltirdi.

Depýtattyń aıtýynsha, qazirgi kezde zańda memleket muqtajy úshin qansha jer qajet bolsa, sonsha jer satyp alýǵa múmkindik beriledi. Biraq onda tek bólinetin ýchaskelerdi alǵanda ǵana júzege asady, bólinbeıtin jaǵdaıda jer telimin tolyǵymen satyp alýǵa týra keledi. Ol keıde tym úlken, sondyqtan qymbatqa túsedi.

«Erejege sáıkes bólinbeıtin jer telimin bólinetin sanatqa aýystyrýǵa jol beriledi. Alaıda ol tek menshik ıesiniń nemese jer paıdalanýshynyń ótinishi negizinde múmkin bolady. Menshik ıesiniń ne­mese jer paıdalanýshynyń tıisti óti­nishi bolmasa, jergilikti atqarýshy organ­nyń bólinbeıtin jer ýchaskesiniń bir bó­ligin ǵana alyp qoıýǵa múmkindigi joq eke­ni belgili boldy. Qazirgi jaǵdaıda jer­gilikti atqarýshy organdar talap etiletin alańǵa qaramastan bólinbeıtin ýchas­kelerdi tolyǵymen alyp qoıýǵa májbúr, bul bıýdjet qarjysynyń negiz­siz jum­salýyna ákeledi», dedi senator Lýkın.

Depýtat zańnamany bir jaǵynan negizsiz bıýdjettik shyǵyndardy azaıtatyndaı etip ózgertýdi, ekinshi jaǵynan jer paıdalanýshylardyń quqyqtaryn qorǵaýdy usynyp otyr. «Memleket muqtajy úshin májbúrlep alyp qoıylǵan jaǵdaıda bólinbeıtin dep tanylǵan jer ýchaskesin bólý múmkindigin qarastyrý kerek. Bólinbeıtin ýchaske bólingen jaǵdaıda menshik ıesine nemese jer paıdalanýshysyna burynǵy nysanaly maqsaty boıynsha paıdalaný múmkin bolmaǵan jaǵdaıda búkil jer ýchaskesiniń qunyn óteý quqyǵyn bekitý mańyzdy bolyp kórinedi. Sondaı-aq jer paıdalanýshyda jyldyq jáne uzaqmerzimdi baǵdarlamanyń mindetti túrde bolýyn, onyń ishinde onyń qarjylyq jáne ózge de mindettemelerin bekite otyryp, jer ýchaskelerin berý tártibin, sondaı-aq jer paıdalaný quqyǵyn jalǵastyrý nemese toqtatý týraly sheshim qabyldaýdyń olardy oryndaýǵa baılanysyn taldaý qajet dep sanaımyz», dedi Lýkın.

Baspanaǵa muqtajdarǵa qoldaý az

Senator Sultanbek Mákejanov turǵyn úıge muqtaj jandarǵa aıtarlyqtaı qoldaý kórsetilmeıdi dep esepteıdi. Ol turǵyn úı jáne qurylys sektoryndaǵy problemany osylaı sıpattady. «Qazirgi kezde turǵyn úı satyp alýshylardyń jalpy sanynyń 80%-dan astamy – ıpotekany paıdalanatyn jandar. Jeńildetilgen ıpotekalyq baǵdarlamalardyń qysqarýy jáne zeınetaqy jınaǵynyń «jetkiliktilik sheginiń» artýy halyqtyń satyp alý qabiletiniń jáne tıisinshe bastapqy turǵyn úıge suranystyń aıtarlyqtaı tómen­deýine ákeldi. Turǵyn úıge muqtaj adam­darǵa aıtarlyqtaı qoldaý áli baı­qalǵan joq. Ýákiletti organdardyń derek­teri boıynsha 2023 jyldyń 2 toqsanynyń qorytyndysy boıynsha ortasha jalaqy 365 myń teńgeni qurady, sonymen birge ekinshi kezektegi naryqtaǵy turǵyn úıdiń sharshy metriniń quny 500 myń teńgege jýyq bolyp belgilendi. Mundaı aıyrmashylyqty búginde tipti turaqty jumys isteıtin qarapaıym azamatqa da toltyrý óte qıyn», dedi senator.

Senator Memleket basshysynyń tapsyr­masy boıynsha ótken jyly kezekte turǵandarǵa jeke turǵyn úı qo­ryn­daǵy jaldaý aqysyn sýbsıdııa­laý bastalǵanyn eske saldy. Alaıda senator bul baǵdarlama engizilgen kezde sýbsıdııalaý somasyna turǵyn úıdi jalǵa alý baǵasy birden óskenin atap ótti. S.Mákejanov mundaı qubylys basqa salalarda da oryn alǵanyna toqtaldy.

«Eger memlekettik sýbsıdııanyń tıimdiligi tómen bolsa, halyqqa osyndaı qoldaýdyń qajeti bar ma? Naryqtyń molaıǵany men turǵyn úı qunyna tikeleı áser etetin qurylys sektorynyń keıbir ózekti máselelerin atap ótý qajet dep sanaımyz. Jalpy, sońǵy bes jylda qurylys materıaldary qunynyń 50%-dan astam, al jekelegen túrleri boıynsha 2 jáne odan da kóp ese turaqty ósýi baıqalyp otyr. Alaıda ýákiletti memlekettik organdar tarapynan osy máseleni sheshýde tıimdi sharalar qabyldanbaı keledi», dedi senator Sultanbek Mákejanov.

Budan basqa, otyrys barysynda senator Lázzat Qaltaeva tıisti zań­ǵa áreketke qabiletsizdik mártebesin taǵaıyn­daý jáne alyp tastaý týraly ózgerist­er engizý máselesin kóter­di. Sondaı-aq qorǵanshylar men qam­qor­­shylardyń teris áreketterinen qorǵaý úshin qamqorshylyqqa muqtaj tul­ǵalardyń quqyqtaryn kúsheıtý boıyn­sha óz usynystaryn jetkizdi. Al senator Nýrııa Nııazova shetelder­degi qaqtyǵys aımaqtarynda qalǵan eli­mizdiń azamattaryna qoldaý kórsetý úshin mınıstrliktermen jáne beıindi uıymdarmen birlesip hattama ázirleý máselesin tilge tıek etti.