Kórmeni kór, keregińdi al

Qatysýshylardyń biri – 80 jyl­dyq tarıhy bar «Qostanaı agro­meha­nıkalyq zaýyty». Kompa­nııanyń satý bóliminiń jetekshi menedjeri Esenjan Muratov­tyń aıtýynsha, kompanııa topyraq óńdeıtin agregattardy jasaý baǵytyna 2019 jyldan bastap den qoıǵan.

«Kórmege alyp kelgen negizgi taýarymyz – uzyndyǵy 22 metr bolatyn súıekti-tisti tyrma. Bul qural negizinen Qostanaı, Soltústik Qazaq­stan, Aqmola oblysy sııaqty egistik kólemi aýqymdy óńirlerde kóbirek qoldanylady. Sondaı-aq Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Qaraǵandy oblystary tarapynan da suranys bar. Byltyr osyndaı 100-den asa tyrma jasadyq. Jalpy, za­ýyt assortımentinde 15-ten asa qural túri bar. Bizde quraldar tolyqtaı óndiriledi. О́zimiz metall satyp alamyz, sosyn ony quıamyz. Shıkizatty negizinen Reseıdiń Magnıtogorsk qalasynan ákelemiz. Sóıtip, basynan sońyna deıingi úderistiń barlyǵy zaýytta ótkeriledi», deıdi E.Muratov.

Aıtýynsha, bıyl tamyz ben qyrkúıekte soltústik óńirlerde ja­ýyn kóbirek túsip, bıdaı ósimine zalalyn tıgizgen.

«Sondyqtan fermerler tarapynan agregattardy satyp alýǵa baılanysty qarjylyq qıyndyq týyndap jatyr. Degenmen negizgi baǵytymyz – ishki naryqty qam­tamasyz etý bolyp qala beredi», deıdi menedjer.

Almaty qalasynda ornalasqan «Beriktigi joǵary kábildik qubyrlar zaýyty» JShS týra pandemııanyń aldynda, 2019 jyly qurylyp, á degennen eksportqa baǵdarlanypty. Kásiporyn qyzmeti TMD elderindegi alǵashqy spıraldi qurylymdy qubyrlar­dy shyǵarý boıynsha ınnovasııa­lyq tehnologııalardy paıdalanýǵa negizdelgen.

«Mehanıkalyq beriktigi boıynsha jo­ǵary kórsetkishterge jáne kábildi qor­ǵaýǵa arnalǵan qubyrlardyń joǵary sapasyna kepildik beremiz. О́ndiriste qolda­ny­latyn tehnologııalardy ázirleýge Oń­tústik Koreıanyń jetekshi mamandary tartyldy, al kásiporyn belgili ko­reıa­lyq «ITECO» kompanııasynyń qural-jab­dyq­tarymen jabdyqtalǵan. Biz álem­niń 196 elinde patenttelgen qubyr­lar­dy óndirip shy­ǵa­ramyz. TMD boıynsha mýl­tıkanaldy qubyrlar shyǵa­ra­tyn jalǵyz kompanııamyz. Iаǵnı optıkalyq talshyq, baılanys úshin de daıyndaımyz. Patent­telgen ádistiń arqasynda qu­byrlardyń júktemesi 3 ese jo­ǵary. Qu­byrlardy bir metrden asa qazylǵan jerge kirgizý min­detti emes, óıtkeni sapasy myq­ty. 15 sm shamasyndaǵy te­reń­­dikke tastaı salsa da, óz min­detin oıda­ǵy­daı atqara alady», deıdi kompanııa ókili.

Shıkizatty, ıaǵnı tómengi qysym­daǵy polıetılendi Qazan­nan aldyrtady eken. Atalǵan shıkizat búkil TMD boıynsha tek sol jerde ǵana óndiriledi.

«Daıyn qubyrlar Anglııa, Afrıka, Kosta-Rıka, Germanııa, Reseı, Ýkraına, О́zbek­stan elderine eks­porttalady. Qazaqstanda ázir­­ge naryq úlken emes. Al Eý­ropa el­deri tarapynan qubyr­la­ry­myzǵa degen suranys óte joǵary. Qazirdiń ózinde 500 km qubyr óndirip qoıdyq. Jyl áli aıaq­tal­ǵan joq, sol sebepti bul kórsetkish ósedi dep oılaımyz», deıdi ol.

Zaýytta 64 adam úsh aýysymmen kezek­tesip jumys isteıdi eken. Kompanııa osy­ǵan deıin logıstıka boıynsha eksporttyq shy­ǵyndardy qaıtarýǵa qatysty memleket kómegin paıdalanǵan.

Kórmege kelgen taǵy bir ujym – oral­dyq «Dástúr» aǵash sheberhanasy. Sheber­ha­na dırektory Nursulý Ahme­tova: «Umy­tylyp bara jatqan eski dúnıelerdi ja­ńar­týǵa tyrysyp júrmiz» deıdi bizben suhbatynda.

«О́nimderimizdiń barlyǵy aǵashtan jasalady. Laksyz, taza, tabıǵı ónim shyǵaramyz. Biz de ata-babalarymyzdyń saltyn ustanyp, jylqynyń ish maıyn, terisin paıdalanýdy jón kórdik. Qazir suranys kóbeıgen soń, zyǵyr maıyn da qoldanyp jatyrmyz. О́nimderimizdiń qatarynda as tabaq, bas tabaq, túrli tárel­ke, keseler, kádesyılar, toıbastarǵa ar­nalǵan jabdyqtar bar», deıdi Nursulý Ahmetova.

Onyń sózinshe, ónimderdi oıdaǵydaı jasaý úshin eki-úsh jyldyq keptirilgen aǵashtar qajet. Qaraǵashtardy Túrkistan oblysynan, dińi qatty shaǵan aǵashyn Reseıden, aqqaıyńdy Kókshetaýdan satyp alady. Áńgi­mesine qarasaq, Nursulý áý bastan jan-jaqty tulǵa bolyp qa­lyp­tasypty. Batys Qazaqstan oblysy Syrym aýdany Araltóbe aýylyn­da kópbalaly otbasynda – toǵyz bala­nyń besinshisi bolyp dúnıege kelgen. Al­dyn­daǵy aǵa-ápkeleri oqýǵa túsip ket­ken­­nen keıin úıdiń eresegi ózi bo­lyp qalady. Bir qyzyǵy, ózge qyz balalardaı sheshesine emes, ákesine jaqyn bolyp ósedi. Ákesi – talaı jyl kombaın júrgizgen sharýaqor jan. Bálkim, sol kisiniń kásibine qatty qyzyqty ma, nebári 17 jasynda traktor tizgindeıdi. Sóıtip, úsh jyl trak­tor aıdap, qarshadaı qyz aýyl sharýashylyǵyna aıtýly úlesin qosady. «Taban et, mańdaı terimniń arqasynda 20 jasymda alǵashqy jeńil kóligimdi – «Moskvıch» tizgindedim» dep eljireı eske aldy sol bir aıaýly kezin.

Boıjetip, úlken ómirge qadam basqan­nan keıin de bala kúngi qyzyǵýshy­ly­ǵy­nan alysqa uza­maı, tehnık-maman­dy­ǵyn tań­dap, oqyp shyǵady. Biraq keıingi ómir joly kásipkerlik aýylyna qaraı burylady. Sóıtip, uzaq jyl keńse taýar­lary saýdasymen aınalysqan. Keıin qazirgi kásipke moıyn burady. Oǵan sebep bolǵan – Qytaı sapary.

«2015 jyly Qytaıǵa barǵan kezimde dúken sóreleriniń birinen qazaqy oıýlarmen órnektelgen keselerdi kórip qaldym. Zaýy­ty­na baryp edim, ol jerde ydystar bambýk aǵashynan jasalady eken, laktyń ıisi muryndy jarady. Sondaı laktalǵan ydystar bizdiń bazarlarymyzda da tolyp tur. Osydan keıin nelikten tabıǵı turǵyda taza jáne sapasy joǵary ydys-aıaqtardy jasap, satylymǵa shyǵarmasqa degen oı keldi. Kási­bimizdi týra pandemııa jylynda – 2020 jyly bastadyq. Sol jylǵy qıyn ahýal­ǵa qaramastan, sehymyzdyń ju­mysy alǵa basyp ketti», deıdi kásipker.

Múmkin o bastan áldeqandaı qyzy­ǵý­shylyǵy bar, ne bolmasa ká­sibine degen ólsheýsiz ma­hab­battyń jemisi – shyǵaratyn ónimderdiń ádepki syzbasyn jasap, oǵan qandaı túr-kelbet berip nobaılaýdy da keıipkerimiz sheber meńgerip alypty.

«Áýeli ózim maket jasap, sosyn she­ber­lerdiń talqysyna sa­lamyz. Bizde ar­naıy aǵash she­berleri toby jumys isteıdi. Bar­lyǵyn ólshep, pishkennen keıin óndiriske kirisemiz. Ádep­kide faner qoldandyq. Ol kezde asúıge arnalǵan taqtaılar, sosyn toıbastarǵa arnalǵan dú­nıe­lerdi jasaýshy edik. Keıin ju­mys aýqymy keńeıip, aǵash ydys-aıaqtardy qolǵa aldyq», dep aǵy­nan jaryldy.

Qazir kásiporyn aıasy keńeıe túsken. 2020 jylmen salys­tyr­ǵ­anda ájeptáýir alǵa ketti. Mem­lekettik jeńildetilgen baǵ­dar­lamalardyń da ıgiligin kórip jatyrmyz dep qaldy bir sózinde.

«Kásip óz aýanymen júrip jatty. Biraq ári qaraı damý úshin úlken kólemde qarjy kerek edi. Sol maqsatta bıyl aqpan aıynda jyldyq 5 paıyzben 20 mln teńge kóleminde jeńildetilgen nesıe aldym. Sonyń nátıjesinde jańa qurylǵylar ornattyq, ju­mysshylar sany 6 adamnan 15-ke deıin kóbeıdi. Ujymda múge­dek azamattar da jumys isteıdi. Kásip­orynnyń áleý­mettik jaýap­ker­shiligin árkez eske­rip, ol aza­mat­tarǵa da únemi kómek qolyn sozyp turamyn. Kún sa­ıyn toıbas­tar­ǵa baılanysty myń­daǵan kerek-ja­raq jáne 3-4 astaý shyǵaramyz. Odan bólek, su­ranysqa baılanysty basqa da ydys-aıaqtar men kádesyılardy úzdiksiz óndiremiz», deıdi ká­sipker.

Kórmede kisi qarasy qalyń. Jaıly jármeńke úsh kúnge sozyldy. Qatysýshy­lar jáne olar­dyń tánti eterlik ónimderi týraly aldaǵy nómirlerde taǵy da keńinen tarqata jazamyz.

Aralap júrip, eldegi shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) kelesheginiń ulǵaıyp kele jatqanyn ańǵardyq. Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń málimeti bo­ıynsha, byltyr ShOB-ta ju­mys isteıtin adam sany 4 mıl­lıonnan asypty. Bıyl nesıe­lerdi sýbsıdııalaýǵa 266 mlrd teńge bólingen.