Kúrshimdikter kópirge úmit artyp otyr

Kúrshim men Marqakól eli jazdyń kúni saǵattap parom kútse, qys aılarynda syqyrlap turǵan muz betimen qatynaıdy. Mundaı kólik logıstıkasy Qazaqstannyń basqa óńirlerinde joq-aý deımin. Túneýgúni aǵaıyndardyń aryz-armanyna aınalǵan kópirdiń qurylys barysyn kórip qaıtaıyq dep tizgindi Kúrshim jaqqa tartqanbyz. Aq qar, kók muzda О́mesh asýynan ótip, Buqtyrma ótkeline taıasaq, uzyn sonar kólik kezegi. Ańyzaq jelde arǵy betten tolqynǵa qarsy júzip kele jatqan paromdy kútip tur. Eń ádiletsizdigi – saǵattap kútken paromyńa syımaı qalyp, kelesi paromǵa kóz tikkeniń. Jol mashaqatyn jetpis jyl kórip kele jatyp, eki saǵatqa shydamaımyz ba deısiń. Shydadyq, kúttik. Amalsyzdan. Qys ortasy bolsa, bir sári. Muz betimen zyr ete túser edik. Onyń ózi qaýipti. Jylyna kem degende bir-eki kólik sýǵa túsip ketip, áttegen-aı dep jatamyz. Aqsaqaldar aıtady, 1994 jyly qystaı muzjarǵysh keme muzdy taspadaı tilip, jol salyp otyrǵan eken. Sóıtip, parom qystaı qatynaǵan. Esesine, eshkim sýǵa ketken joq. Kelesi parom kelgenshe, kóz baılanǵan...

Eki jaq jaǵalaýdan qatar bas­tal­ǵan qurylys qarqynyn baıaý deı almas edik. Kúnniń sýyǵyna qarap turǵan jumysshy joq, bári qarbalas. Jaǵadaǵy qos birdeı beton zaýyty men kópir arasyndaǵy aǵylǵan tehnıkalar da damyl tappady. Baıqap turmyz, sý astyna qos adamnyń qushaǵy jet­peı­tin qubyrdy sińire qaǵyp, ishin sementti shaǵyl taspen toltyrady eken. Mamandardyń aıtýyn­sha, qumy Boran aýylynan arnaıy jetkizilgen. Sebebi zert­hana­shylar dál sol aýyldyń tu­­syn­daǵy qumdy jaramdy dep tap­qan. Aıta keteıik, kúrdeli qu­ry­lysty merziminde aıaqtaý úshin jumysshylar vahtalyq ádispen jumys isteıdi. Olar úshin 84 oryndyq eki jataqhana tur­ǵyzylǵan. Jumys qarqynyn Kúrshim aýdany ákimi men qoǵam­dyq keńes músheleri de únemi baqylaýda ustap otyr. Olar ǵana emes, bul ótkeldi Shyǵys jurty bolyp kútip otyr. Sondyqtan da halyq bastalǵan istiń sıyrquı­my­shaqtanyp ketýine jol bere qoımas. Onyń ústine Prezıdenttiń nazarynda turǵan nysan.

– О́zderińiz qurylys bastal­ǵaly kelip kórip júrsizder. Qury­lys jumysy bir kún de toqta­ǵan joq. Ázirshe bári oıdaǵydaı júrip jatyr. Tehnıkalyq kópir­men qa­tar negizgi kópirdiń kolon­na­la­ryn quıyp kelemiz. Eń qıy­ny – osy tireýlerin ornatý. Sodan keıingi jumys sý astynda emes, jer betinde jalǵasady. To­lyq aqparatty basshylyqtan alasyzdar, – dedi ýchaske basshysy Iýrıı Chanov.

Ákki mamandardyń aıtýynsha, tireýlerdiń qubyrlary sý túbine qaǵylyp, onyń ishine armatýra temirden toqylǵan qańqa or­natylǵan. Qubyrlar qatty qa­batqa tirelgenshe qaǵylǵan­dyq­tan, beriktigine kúmán joq desedi. Aıta keteıik, sýdyń eń tereń tusy 20 metrden asady. Mundaı jumystar ótken qysta da júrgizildi. Qansha tekserý­shi­ler kelgenimen, sapasyna syn aıtylmaǵan. Tekserý kezinde ko­lon­nalardyń ústine 500 ton­naǵa jýyq salmaq túsirse de birde-bireýi typyr etpegen. «OblShyǵysJol» JShS mamandary tuńǵysh ret kópir salyp jatqanymen, sapanyń birinshi orynda ekenin aıtady. Olar jobany syzý kezinde sý jolyna kedergi keltirmeý jaǵyn da oılastyrǵan. Kemeler ótýi úshin orta tustan kolonnalardyń arasyn 75 metr qashyqtyqta ornalastyrǵan. Al basqa tireýlerdiń araqashyqtyǵy – 64 metr.

Qurylys jumystary búgin qarqyndy bolǵanymen, erteńgi kúni qalaı bolar eken dep merdiger kompanııanyń basshylyǵyna ha­barlasqanbyz. Suraq bireý: kópir qurylysy merziminde aıaqtala ma? Áýelde joba quny 30 mlrd teńgege eseptelgenimen, ınflıasııanyń sal­darynan bolsa kerek, eki jyl ishinde qurylys materıaldary qymbattap ketken. Sol úshin de qosymsha qarjy qarastyrý suralǵan. Alaıda zań boıynsha qarjy ekinshi ret bólinbeıtin kórinedi. Ol máseleni sheshý úshin oblys basshylyǵy qurylys nysanyn Respýblıka qaramaǵyna ótkizý jumystaryn qolǵa alǵan.

– Birinshi bólingen qarjyny tolyqtaı ıgerdik. Endigi jumysty ári qaraı jalǵastyrý úshin qarjy bó­li­­nedi delingen. Sóz júzinde aı­tyl­­ǵanymen, zań aıasynda áli esh­­­qan­daı qaǵaz alǵanymyz joq. Tap­­syrys berýshiler jyl sońyna deıin bir bóligin, keler jyly qalǵanyn tolyqtaı bólemiz dep otyr. Endi 34 mlrd teńge qajet. Aıta keteıin, kelesi jyly úlken kólemdegi jumysty aıaqtaý múmkin emes. Negizgi ju­mys­tardy aıaqtaımyz. Usaq-túıegi 2025 jylǵa kóshedi dep oılaımyn. Úlgerip ketýimiz de múmkin. Qazir­gi ýaqytta kolonnalardy qoıý ju­mystary aıaqtalyp qaldy. 21 kolon­nanyń úsheýinde ǵana ju­mys júrip jatqan joq. Jalpy ju­­mysshy sany jetkilikti. Qu­ry­lystyń qarqynyna qaraı qu­rylys materıaldaryn ákelip otyrmyz. Shaǵyl tasty Boran aýy­lynyń tusynan alamyz. Ony zert­hanadan ótkizip, tekserip al­ǵanbyz. Eń negizgi másele aqsha­nyń ýaqtyly bólinýinde, – deıdi «OblShyǵysJol» JShS basshysynyń orynbasary Áset Sultanov.

Iá, qarjy bólinip, saqaldy qu­rylysqa aınalmaı, ýaqtyly aıaq­talsa, bul kópirdi basyp óte­­tin jol Kúrshim, Marqa­kól, Zaı­san óńirleriniń kúre­ta­­myryna aınalady. Qatynaý álde­qaıda jeńildep, otyn-kó­mir, azyq-túlik baǵasy arzandar ma edi? Zaısannyń qatysy qansha deısiz ǵoı. Ony aıtyp otyr­ǵanymyz, Zaısanǵa aparatyn Omby-Maıqapshaǵaı tas­jo­lynyń qurylysy yryń-jy­ryń bolyp ketti. Qurylysyn qy­taı­dyń «Sın-sın» kompanııasy júrgizip jatqan bul joldyń basy bar, aıaǵy joq. Bul – óz aldyna basqa másele. Sol sekildi saqaldy qurylysty kórgen el kópirdiń áý-jaıyna alańdaıdy.

– Táýelsizdik alǵaly kóterip kele jatqan máseleni Qasym-Jomart Toqaev tez arada-aq she­ship berdi. Myń da bir alǵys. Bir ǵana kópir úsh aýdannyń ekonomıkasyna, kóshi-qonyna oń áserin tıgizedi. Biraq sózbuıdaǵa salmaı tezirek aıaqtap berse deımin. Osynaý ótkel bermes ótkel úshin túkpirdegi Marqakóldiń hal­qy qoparyla kóship ketti. Aýyl­dar qańyrady. Birneshe aýyl qurydy. Endi onyń bárin qalpyna keltirý múmkin emes, bilemin. Biraq shekara shebi bos qalmaýy úshin qalǵan halyqty ustap qalýymyz kerek. Ustap qana qalmaı, turmysyn jaqsartýymyz kerek. Ol úshin eń keregi osy kópir shyǵar. Máselen, kópirdiń arǵy basyndaǵy Samar aýdanyna qarasty Qulynjon aýyly men bergi basyndaǵy Kúrshimniń Quıǵan aýylynda da tirshilik jandanady. Týrızmniń tynysy keńeıedi, – deıdi Marqakól aýylynyń turǵyny, zeınetker Abzal Muhamedjanov.

Aıtsa, aıtqandaı. Kópir tús­ken soń saıahatshylar Qıyn Kerish, Marqakóldi asyp ótip, Irek asýymen Katon­qaraǵaıǵa túser edi. Atam zamannan aıtylyp kele jatqan «Altaıdyń altyn saqı­­nasy» osy jol bolar edi. Al oblys ákiminiń birinshi orynbasary Nurymbet Saqtaǵanov kó­pirdiń ýaqtyly ári sapaly aıaqtalatynyn aıtyp, halyqtyń kóńilin jaılandyryp qoıdy.

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Kúrshim aýdany