Júsipbek Aımaýytulynyń «Ánshi» áńgimesinde alqam-salqam, bas bilmes asaýdaı Ámire beınesi kesteli somdalady. «Ámirqan ándi shabyty kelgende qandaı salsa, qatyndy da shabyty kelgende ala salady eken. Kóńili sýyǵan kúni ne qatyn tastap ketedi eken, ne ózi shyǵaryp jiberedi eken. Qatyny tastap ketse, ózi namystanbaıdy eken, ózi shyǵarsa, qatynǵa da obal boldy-aý dep artyq qynjylmaıdy eken.Úı ishi ne bolyp jatqanymen isi joq, qashan kórseń de jaırańdap mas bolyp, arsalańdap júrgeni. Jurt ony «alaqus», «bádik» deıdi. «Osy Ámirqan bir mezet esi kirip, oılana ma eken? Muńaıa ma eken?» dep oılaýshy em. Muńaımaq túgili, Ámirqannyń jylaǵanyn da kórdim». Iá, janyn jegen talant oty darqan darabozdyń basyn taýǵa da, tasqa da urady. О́mirden daýa tappaı túńiltip, árneden tııanaq izdep sar dalany sandaltady.
Minez degende, qazaqtyń Nurǵısasynyń ónerge ómirin arnaǵan, jasandylyqqa jany qas erek bolmysy oıǵa oralady. Iri ónerpaz Qanabek Baıseıitovtiń: «Nurǵısanyń tula boıy tolǵan dybys qoı, onyń denesinen bir japyraq etti úzip alyp, laqtyryp tastasań, ol ekesh oǵan deıin búlkildep, óleń aıtyp jatady» degeni tegin aıtylmasa kerek. On saýsaǵynan óner tamǵan degdar daryn birde álipti taıaq dep bilmeıtin sheneýnikten «qoı baǵyp kórdiń be?» dep surasa, birde selqostyq kórsetken orkestr múshesine dúrse qoıa bergeni týraly estelikter bar. Iá, minezsiz talanttan minezdi dúnıe shyqpaıtyny aıqyn.
Álemge aty qanyq, áıgili Bethovenniń shalt bolmysy Eýropa ónersúıer qaýymyn eleń etkizgen edi. Romen Rollannyń «Bethovenniń ómiri» kitabynda kompozıtordyń qulaǵy nege kereń bolǵany jaıynda qyzyqty derek jazylady. Bethoven jankeshtilik atty kemege minip, kúndiz-túni izdenis aıdynynda júzedi. Tipti uıyqtaý degenińiz ol úshin baryp turǵan ýaqyt óltirý oıyny ispetti edi. Uıqysy kelse bolǵany sý aǵatyn shúmekti barynsha qosyp, mup-muzdaı sýǵa basyn sala jóneledi. Solaısha, uıqysy qashyp, qaıta qaýyrt jumysyna otyratyn bolǵan desedi. Mine, úzdiksiz sýyq sý qaryǵan qulaǵy osydan soń syrqattanyp, estýden qalady. Romen Rollan kitabynda jazylǵan Bethoven men Gete jónindegi qyzyqty oqıǵa da kompozıtordyń qalypqa syımas bolmysynan habar beredi. Baısaldy, baıypty aqyn men ushqalaq, qyzba kompozıtordyń joly túıisedi. 1811 jyly jaz aıynda Bethoven Chehııanyń soltústik-batysyndaǵy Teplıs qalasynda turady. О́zin jalǵyzdyq uıasyna qonǵandaı sezinip, jabyrqaǵan kompozıtor Getemen kezdesýge sheshim qabyldaıdy. Eki taý qosylǵandaı, eki ózen bir arnaǵa toǵysqandaı áserli kezdesý ótedi. Tynbastan, tapjylmastan birneshe saǵat dúrkin-dúrkin áńgime aıtyp, pikirlesedi. Ár taqyryp týraly tolaǵaı syr shertilip, kezdesý ekinshi kúnge, tipti úsh kúnge sozylady. Bethoven fortepıanoda oınap, ónerin pash etedi. Kóp ótpeı tarıhqa engen oqıǵa qylań berip, anadan bólek týǵan danyshpandardyń minez qyrlary ekige jarylady. Serýen quryp, iri hám qarapaıym eńbek adamdary týraly, óner men saıasat haqynda áńgime quryp júrgen daryndar kenet qalalyq baq mańynda qorǵaýshylarymen birge serýendep júrgen patshaıymdy kóredi. Pań Bethoven ózderiniń kórnekti tulǵa ekenin, patshaıymnyń janynan basymyzdy tik kóterip ótsek jarasady degen syńaıda sóz aıtyp, júrisinen jańylmaıdy. Biraq Gete buǵan kelispeı, qurmet kórsetý retinde qalpaǵyn alyp, aqsúıek patshaıymǵa sypaıy ǵana qurmet bildirý úshin joldyń shetine shyǵyp turady. Bethoven Geteniń bul isine bultty kúndeı túnerip, eleýsiz ǵana bas ızep, patshaıymnyń janynan pań kúıde jyldam óte beredi. Keleńsiz oqıǵa jóninde keıinnen Bethoven: «Men patshalar aqyndardy qarsy alady dep oılaǵanmyn, biraq aqyn patshany qarsy aldy», deıdi. Al Gete bolsa: «Bethoven – asa súıkimdi deýge kelmeıtin adýyndy tulǵa. Álbette, alǵyr ári aqyldy jan, ol myna álemdi kespirsiz dese, onymen kelispeý qıyn. Alaıda bul kespirsiz álemge Bethovenniń jasaǵan alaqandaı qarsylyǵy, álemdi jaıdarly etip jibermeıtinin aıtýǵa májbúrmin», deıdi aqyn.
Bethoven minezi – óz ishindegi qazynasyn tanyǵan arqaly darynnyń erke bolmysy, bula janynyń kórinisi ispetti. Ishki qupııasyn tanyǵan, bolmys qatparlaryn asha bilgen adamnyń pańdyǵy – degdar pańdyq, zııalylyq.
Al júzi tunjyr, bala bolyp oıynǵa, jigit bolyp saýyqqa etene aralaspaǵan sýretshi Van Gogtiń minezi tabynýshylary úshin jumbaq kúıinde qaldy. Jalǵyzdyqta jan muratyn izdep, ósimdikter men gúlderge telmirgen ol dosy Pol Gogenge adaldyǵyn dáleldeý maqsatynda qulaǵyn kesip beredi. Odan soń psıhıkalyq aýrýhanaǵa toǵytylyp, tolassyz eńbekterin jalǵastyrýdan tanbaıdy. Merkýrıı ǵalamsharynyń kraterine esimi berilgen, búginde sýretteri aýksıonda eń qymbat baǵalanatyn sýretshige kózi tirisinde ataq-mansap dámi buıyrmaǵan edi. Alaıda aıyqpas daryn óz ustanymdary men eńbekqorlyǵynan, qońyrtóbel tirliginen tanǵan joq.
Minez – ishki úderisterdiń syrtqa shyqqan qalyby. Jan álemi alyp baǵanaly, jaqutty saraıǵa aınalyp, úzdiksiz juldyzdar shashyraǵan ǵalamshardan syrtqa ushqan jaryqshaqtar barlyq adam úshin túsinikti bola bermesi anyq. Al jan alqabynyń kóseliginen bolǵan minez – minez emes, elikteý. Asyp týǵan artyqtyǵynan jurtqa jaqqan ónerpazdy dana halyq «el erkesi» dep qalaı dóp ataǵan?
