Qos kásiporynǵa qaýip tónip tur

1200 oqýshyǵa arnalǵan bilim shańy­ra­ǵy «Jaıly mektep» ulttyq joba­sy aıasynda keler jyly bastalýǵa tıis. Bul týraly jýyqta qalanyń bas josparyn talqylaý barysynda málim boldy. Áýeli ǵımaratty qalanyń túpkirdegi sha­ǵyn aýdandardyń birinde turǵyzý josparlanǵan eken. Biraq ol jerde bos oryn tabylmaı, ákimdiktegiler bilim berý salasyna jaýapty uıymdarmen aqyl­dasa kele Ertis ózeniniń dál jaǵa­synan salamyz dep uıǵarypty. Jańa mektep úshin shamamen 3-3,5 gektar jer ke­rek. Al álgi jerdi alyp qoısa, eki bir­deı kásiporynnyń jabylýyna qaýip tó­nip tur.

Jergilikti ekologter qurylys jobasy birden eki birdeı zań buzýshylyqqa jol beredi dep otyr. Táýelsiz ekolog Marına Regýtanova aýmaq rekrea­sııa­lyq aımaqqa jatatynyn, onda jańa ǵımarattardy salýǵa nemese jumys istep turǵan kásiporyndardy keńeı­týge, turǵynjaı-azamattyq maq­sat­ta­ǵy qurylystar men nysandardy orna­las­tyrýǵa bolmaıtynyn aıtady. Iаǵnı rekreasııalyq aımaqtyń jumysyna qatyssyz nysandar úshin ruqsat múlde joq. Al mektep salý qaǵıdaǵa qaıshy keledi. Ekinshiden, bul jerde Ertis ózeni aǵyp ótetindikten onyń jaǵasynda qurylys júrgizýge bolmaıtyny barshaǵa málim.

О́ńirlik kásipkerler palatasy dı­rek­torynyń orynbasary Múbárak Jaqypovtyń paıymdaýynsha, bıliktiń mek­tep salý týraly ıdeıasy – shıki joba. «Sol sebepti ony qaıtaryp alý kerek. Jańa mektep salynsa, Pavlodardaǵy ózen flotynyń damýyna da kedergi keledi. Bul jerde keme jóndeıtin úlken zaýyt bar. Onda tek otandyq emes, re­seılik kemeler de jóndeledi. Al ká­siporyndy ózge jerge kóshirý oıǵa syı­maı­­tyn másele», deıdi ol.

Bir qyzyǵy, jergilikti shendiler ótken aıda keme jóndeý zaýytyna «aýmaq­ty bosatýǵa úsh aı merzim bere­miz» degen mazmunda habarlama da ji­be­­rip qoıypty. «Mundaı sheshim biz­diń ká­sip­oryndy jaýyp, túbegeıli joıý degenmen para-par. Qazaqstanda úsh bir­deı ózen slıpi (kemelerdi sýdan shyǵa­ryp, túsirýge arnalǵan qurylys) bar. Eń úlkeni – Pavlodarda, myń tonnadan astam júk kótere alady. Al bizdiń kemelerge eń jaqyn slıp Reseıdiń Omby qalasynda ornalasqan. Bizdiń ká­siporynda salmaǵy aýyr barjalar jóndelip, tekseriledi. Usaq kemelerdi qospaǵanda, flotymyzda 28 iri keme bar. Olardyń barlyǵy únemi tekserilip turýy kerek. Jolaýshylar kemeleri de bizde jóndeledi. Endi kelip jergilikti bılik bizge aýmaqty bosatyńdar degen talap qoıyp otyr. Kásiporyndy kóshirý aqylǵa syımaıdy, sebebi sý astyndaǵy jáne sý ústimen júrgizilgen relsterdiń uzyndyǵy 1,5 shaqyrymǵa jetedi. Al tabıǵı geografııalyq jaǵdaı turǵysynan mundaı ózge zaton qalada múlde joq. Zaýyt taratylsa, 30 adam ju­myssyz qalady», dep qynjylady keme jóndeý zaýytyn ustap otyrǵan «Ellıng» JShS-nyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Sepelev.

Bilim berý bóliminiń basshysy Qýanysh Qydyralın Ýsolka men Zaton shaǵyn aýdandaryndaǵy oqýshylar ornynyń jetispeýshiligi myń jarymnyń ústinde ekenin jetkizdi. «Keıingi úsh jylda oqýshylar sany eselep artyp, jańa mektep salý jobasyn tezdetýdi qa­jet etip otyr. Al Ertis ózeni balalar úshin qaýip týdyrady desek, ol jerde jasóspirimder úshin qaýipsizdik sharalary qarastyrylady, bilim shańyraǵynyń ózi zamanaýı ǵımarat bolady», deıdi ol.

Bul máselege Májilis depýtattary da mańyz bere bastady. Parlamenttegi plenarlyq otyrysta halyq qalaýlysy Irına Smırnova keme jóndeý zaýytyna jasalyp jatqan qysastyqty doǵarýdy surady. «Pavlodar qalasy ákimdiginiń oıyn­sha, qazirgi sátte qalypty jumys istep turǵan ári osy salaǵa mamandanǵan jalǵyz kásiporyndy joıyp, mektep salý tıimdi eken. Árıne mektep turǵyzý kerek-aq. Alaıda bıznes nysandaryn zar qaqsatyp tartyp alǵan jerge jańa bilim ǵımaratyn salý eshbir oıǵa syımaıdy. Bul biregeı kásiporyndy saqtap qalý qajet. Ol joıylsa, otandyq kemelerge jóndeýge turý úshin Reseıge sabylýǵa týra keledi. Onyń ústine kememen júk tasý tek Pavlodar oblysynda ǵana saqtalyp otyrǵany barshańyzǵa málim. Sondyqtan bul ekonomıkalyq resýrsymyzdy damytýdyń jolyn izdeıik», dedi I.Smırnova.

Qazirgi kúni qala ákimdigi jańa mek­­tepti ornalastyratyn úsh birdeı nus­­­qany qarastyryp jatyr. Onyń biri – joǵarydaǵy zaýyt bolsa, qalǵan ekeýi – 48 jer úı men jumys istep tur­ǵan áleýmettik nysannyń orny. Bılik ókilderi jer úılerdiń ıeleriniń bar­ly­ǵyn kóndirip, qysqa ýaqytta jer­lerin ala almaıtynyn jaqsy biledi. Al áleýmettik nysandy ózge jerge kóshi­rý, jańa ǵımarat tabý qarjylaı shy­ǵyn­dy qa­jet etedi. Sondyqtan keme jón­deý zaýy­ty qurbandyqqa aınalýy bek múm­kin.

Mamandar ózen arqyly júk tasý – eń arzan ári ekologııalyq turǵydan tıimdi tasymal túri ekenin aıtady. Jalpy, bú­ginde Pavlodardaǵy ózen floty, so­nyń ishinde júk tasymalyna paıdala­ny­latyn kemeler men barjalar tozyp tur. «Pavlodar ózen porty» AQ-nyń bas ınjeneri Baýyrjan Áýbákirovtiń aıtýynsha, eger ózen boıyn órlep kemeler jıi júretin kún týsa, Pavlodar ózen portynyń arqasynda alys-jaqyn sheteldermen jaqsy baılanys ornatýǵa bolady. «Porttyń portaldyq krandary boıynsha máseleler bar, olarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý qajet. Keńes odaǵynan qalǵan tehnıkalar ǵoı. Tozyǵy jetse de, keıbir bólshekterin jańartyp, múmkindiginshe jumys qalpynda ustap otyrmyz. Qazir bizde jeti kran bar. Olardyń ishinde altaýy jumys isteıdi. Mundaı krandy tolyq qurastyrý úshin shamamen 600-650 mıllıon teńge qajet», deıdi maman.

Qazir kompanııaǵa júk tıegishter qajet eken. Uıym olardy satyp alýdy josparlap otyr. Munyń bárin bir jyldyń ishinde tyndyrý múmkin emes. Al tehnıkalardyń shamamen 70 paıyzy tozǵan.

Shyndap kelgende transshekaralyq ózen arqyly Qazaqstan men Reseı ara­syn­daǵy júk tasymaly qazirgi kúni ne­bári 180-200 myń tonnadan aspaıdy. Bul máseleni retteý úshin qos eldiń basshylary Ertis ózenindegi birqatar má­seleni retteý boıynsha sheshimder qa­byl­da­ýy kerek. Eki el de buǵan mán ber­meı otyr­ǵa­ny ókinishti.

PAVLODAR