Ertistiń ekojúıesine tóngen qaýip

Tushy sýdyń qory az

Sý resýrstary jáne ırrıgasııa mı­nıstr­liginiń Sý sharýashyly­ǵy komı­teti usyn­ǵan málimetter­­ge súıensek, Pav­lo­dar oblysyn­da 1 200-deı sý aıdyny bar. Onyń 100-ge jýyǵy ǵana tushy sý aıdyn­dary, ózgesi tuzdy, ıaǵnı ashy sý to­byna jatady. Aımaqtaǵy sý qory­nyń jalpy kólemin anyqtaý úshin ǵyly­mı turǵydan zertteýlerdi qajet etedi. Ertis, Shiderti, О́leńti, Sileti, Ashy­sý, Túndik ózenderi jáne Qanysh Sát­baev atyndaǵy kanal – jer ústinde orna­lasqan negizgi sý kózderi. Olarǵa jeke-jeke toqtala ketsek.

Ertis ózeni. Pavlodar oblysy aýma­ǵynan aǵyp ótetin Ertis ózeniniń uzyndyǵy 720 shaqyrymdy quraıdy. Arnanyń ortasha eni 600 metr bolsa, keı jerlerde ol 3,5 shaqyrymnan asady. О́zenniń sý jınaý alańy – 260 myń tekshe shaqyrym, ortasha tereńdigi – 3-4 metr. Shyǵys Qazaqstandaǵy bóligi bógender kaskadymen bógelgen. О́zen boıynda teh­nologııasy soǵan táýeldi ondaǵan úl­ken kásiporyn, elektr stansalary or­nalasqan.

Shiderti ózeni. Oblystyń batysynda aǵatyn óńirdegi ekinshi iri ózen. Arnasy oblysta 325 shaqyrymdy basyp ótip, Shyǵanaq kóline baryp quıady. О́zen aǵysy bógelgen, onyń joǵarǵy aǵysyndaǵy 183 shaqyrymy Q.Sátbaev atyndaǵy kanalǵa kiredi. Negizgi bóligi Ertis ózeni men ka­nalǵa táýeldi.

О́leńti ózeni. Bul ózen negizi Aqmola­nyń Ereımentaý taýlarynan bas­taý alady. Uzyndyǵy – 273 km. О́zenniń keıbir tustary tasqyndy, tómengi arnalary jazda jyldam qurǵap qalady.

Sileti ózeni. Astana qalasynan sol­tústikke qaraı 30 shaqyrym jerden bas­taý alyp, Sileti-Teńiz kóline baryp quıa­dy. О́zenniń jalpy uzyndyǵy 407 shaqyrym bolsa, Pavlodar oblysynan nebári 12 shaqyrymy ótedi.

Ashysý ózeni. Qaraǵandy oblysynyń Osakarovka aýdany aýmaǵynan bastalatyn ózen Baıanaýyldaǵy Jarkól tuzdy kóline quıady. Uzyndyǵy 276 shaqyrym ózenniń 90 paıyzy bizdiń óńir arqyly aǵady. Bul – kóktemde ǵana sarqyrap aǵatyn ózen. Jazda tolyǵymen qurǵap qalady.

Túndik ózeni. Qaraǵandy obly­syndaǵy taýlardan aǵyp, Qarasor tuzdy kóline quıady. Ertis-Baıan óńiri boıynsha 82 shaqyrymy aǵyp ótedi. Bul da qar sýyna táýeldi aıdyn.

Q.Sátbaev atyndaǵy sý arnasy. «Qazsýshar» RMK-ǵa qaraıtyn fılıal retinde tirkelgen. Kanal fılıalynyń teńgeriminde Pavlodar oblysy boıyn­sha 1 sý qoımasy, 7 bóget, 6 sý toraby, 21 kanal jáne 12 sorǵy stansasy bar. Buǵan qosa Pavlodar fılıalynyń ıeliginde 2 magıstraldy kanal, 2 aralyq sharýashylyq kanaly bar.

Ertis-Baıan óńirindegi sý júıesi joǵa­ryda atalǵan ózender men kanaldyń negizinde quralady. О́kinishke qaraı, aımaqta sý aıdyndarynyń áleýeti tek Sátbaev atyndaǵy kanal men Shiderti óze­ninde ǵana tolyq paıdalanylyp otyr deýge keledi. Bularda sýdy retteıtin kas­kadtar, arnaıy qaqpalar bar. Al kók­temdegi mol sýdy ustap qalatyn múm­kindik Ertis ózenin aıtpaǵanda, ózge ózenderde múlde qarastyrylmaǵan. Qy­zyl sý sáýir-mamyr aılarynda tekten-tek jerge sińip, ysyrap bolady. Keńes ókimeti jyldary usaq ózenderdiń barlyǵynda sýdy rettep otyratyn qaqpalar men kóltabandar bolǵan. Lımandyq sýarý júıeleri aýmaqtarda keńinen paıdalanyldy. Alaıda toqyraý jyldary onyń barlyǵy talan-tarajǵa túsip, bógetter men rettegishterdiń barlyǵy buzyldy. Onyń zardaby jazda fermerler jemshóp daıyndaý kezinde ǵana bilinip otyrǵan joq, kóktemde sý qatty tasyǵanda ózen­der arnasynan shyǵyp eldi mekenderge qaýip tóndirip, úlken avtojoldardy shaıy­p jatady. Bul tarapta Ashysý men Sileti ózenderinen kelip otyrǵan zııan kóp. Ol sýdy ár jerge ornatylǵan qaqpalar arqyly buryp, oıpań jer­lerdegi shabyndyqtarǵa baǵyttasa, mal ósirýshi qaýym jazda jarylqanary anyq. Alaıda bul istiń qolǵa alynbaı otyr­ǵany jergilikti sý men jerge jaýapty organdardyń qulyqsyzdyǵynyń bir kórinisi deýge bolar. Onyń ústine byltyr Aqmola oblysynyń áldebir kásipkeri О́leńti ózenin bógep, Aqkól-Jaıylmaǵa sý jibermeı, lań salǵany taǵy bar. Sol ýaqytta Kerekýdiń atqarýshy bıligi men halyq qalaýlylary jergilikti halyqtyń múddesin jetkilikti qorǵaı almaǵany kóńilge kirbiń túsirdi.

Sý arterııasyn qalaı saqtap qalamyz?

Sý – tirshilik kózi ǵana emes, búgin­de álem elderi úshin asa mańyzdy strate­gııalyq baılyq sanalady. Biletinder bolashaqtaǵy soǵystyń sebebine de aınalady deıdi. Osy rette keıingi jyldary Ertis ózeniniń ekojúıesine qatysty úlken máseleler týyndap otyrǵanyn aıtaıyq.

Ertis – Pavlodar oblysy úshin ǵana emes, Qazaqstandaǵy eń úlken ózen. Bı­yl kóktemde «Egemen Qazaqstan» ga­zeti Shyǵys Qazaqstandaǵy kaskadty sý qoı­malarynan sýdyń az bólinýinen ózenniń jetkilikti tasymaǵanyn, saldarynan jaıylmalardyń nebári 32 paıyzyna ǵana sý jetkenin másele etip kótergen. Onyń zardaby qazirgi kúni aıqyn bilinip otyr. О́zen boıyn jaǵalaǵan eldi mekender tórt túligine qajet azyqty jetkilikti jınaı almady. Sý janýarlary sáýir-mamyr aılarynda ýyldyryq shashý úshin taıaz jerge shyqpady. Saldarynan ózendegi balyqtyń azaıǵany da tirkelip otyr. Jaıylmalarda jylda gúldep tura­tyn san myńdaǵan ósim­dikterdiń túri qýrap, ekojúıede aıtar­­lyqtaı apat qalyptasty.

Bıologııa ǵylymdarynyń kandıdaty, S.Toraıǵyrov ýnıversıtetiniń professory Vıktor Kamkınniń sózinshe, ózen boıyndaǵy aýdandarda mal azyǵynyń 95 paıyzǵa jýyǵy Ertistiń jaıylmalarynan daıyndalady.

– О́zen jaıylmalary ekologııalyq qaýipsizdik úshin de mańyzy zor. Onyń áse­rimen klımatymyz rettelip otyrady. О́kinishke qaraı, keıingi ýaqytta jaıylmalardy tıimsiz paıdalaný, jetkilikti kóńil bólmeý saldarynan onyń ekojúıesine úlken zalal kelip jatyr. 60-jyldarǵa deıin Ertis ózeni tabıǵattyń zańdylyǵy boıynsha jylyna eki márte tasıtyn. Onyń alǵashqysy kóktemde 75-100 kún aralyǵynda júretin. Jazdyń basynda sý qaıtqanda topyraqtyń ylǵaldylyǵy keremet bolǵan. О́simdikter jyldam qaýlap ósip, flora jaqsy saqtalǵan. Oıpań jerler men batpaqty aýmaqtar, úlkendi-kishili ózen-kólderdiń barlyǵy sol sýmen tolyqqan. Mundaı tabıǵı úderisten jaıylmalardyń 97 paıyzyna deıin sýǵa qanyqqan. Jer tirshilik nárine meılinshe toıynǵan soń aınalanyń bári únemi jap-jasyl bolyp turǵan. Ekologııalyq balans qazirgideı buzylmaǵan. Al ózenniń óz arnasynan ekinshi ret asýy kúzde, Altaı taý­laryndaǵy muzdyqtar erigen ýa­qytta oryn alǵan. Bul da qys aldynda topy­raqtyń ylǵaldy mol alýyna áser etken, – deıdi ol.

60-jyldary Ertistiń joǵary jaǵynda Buqtyrma sý qoımasynyń salynýy bul tabıǵı úderisti sap tyıdy. Endi ol jylyna bir márte ǵana tasıtyn boldy. Sal­­darynan jaıylmalardyń 60-70 paıyzy­na ǵana sý shyǵyp, ózen mańyndaǵy ósim­dikter sırep ketti. Al jergilikti halyq mal azyǵynyń sapasy da nasharlap ketkenine jıi shaǵymdanady. 1988 jyly Shúlbi sý qoımasy qatarǵa qosylǵan soń Ertistiń gıdrologııalyq rejiminde oń ózgerister týyndaǵan. Alaıda onyń ná­tıjesi de 2012 jyldan beri álsiz baı­qalyp otyr. Buqtyrma sý qoımasy is júzinde 49-50 tekshe shaqyrym sý jınaýǵa qabiletti bolǵanymen, sol jyly nebári 25 tekshe shaqyrym ǵana sý jınalǵan. Sóıtse, sý qoımasynyń basynda elektr energııasyn óndirip otyrǵan kompanııa artyq tabys tappaq nıetpen qaqaǵan qysta sý bosatý sharalaryn júrgizgen. Muny jergilikti basseındik ınspeksııa múlde baıqamaǵan. Osy jaǵdaı bıyl da qaıtalandy. Sebebi kóktemde resmı málimette qoımada 26-27 tekshe metr sý ǵana bar dep kórsetildi. Sý qoımasynyń qojaıyndary Úlbi men Ýba ózenderine kóktemde taýdan mol sý aǵyp túse me dep úmittengenimen oı­la­ǵandary bol­mady. Al saldaryn ózenniń tómengi aǵysyndaǵy halyq tartty.

Ǵalymdar eskertkendeı, Ertis jáne Jelezın aýdandaryndaǵy jaıylmalarǵa kóktemde sý óte az shyǵyp júr. Onyń ústine jaıylmada jınalatyn sýdyń mıneraldanýy, boıyna túrli paıdaly qazbalardy jınaýy da nasharlap qalǵan. Sýlaný az kúnge ǵana sozy­lǵandyqtan jaıylmalar sortańdanyp, ja­lańashtanýy zoraıyp barady. О́zenniń en boıyndaǵy florada ósimdikterdiń 545 túri anyqtalsa, onyń 89 paıyzy shóp túrlerine jatady eken. Munda butalardyń 22 túri, aǵashtyń 16 túri tirkelgen. Gıdrologııalyq rejimniń óz­gerýinen jaıylmalardaǵy aǵashtar da zııan shegip otyrǵany anyq. Ǵalymdardyń tilimen aıtsaq, keıbir aǵashtardyń tabıǵı túrde tuqymy taralmaı otyr. Mysal úshin, úıeńki aǵashynyń búrshigi jerge túskende 2 kún ishinde topyraqqa sińip úlgerýi kerek. Úıeńki – ózen boıyndaǵy topyraq erozııasynyń taralmaýyna sebep bolatyn birden-bir aǵash túri. Mamandar keıingi jyldary jas úıeńkilerdiń sany aıtarlyqtaı azaıyp bara jatqanyn aıtyp dabyl qaǵýda. Munyń barlyǵy – jetkilikti ylǵaldyń jetispeýshiliginen.

«Qazgıdromet» mekemesiniń óńirlik fılıalynyń basshysy G.Shpaktyń pi­ki­rinshe, Ertis ózenindegi sýdyń kólemi men sapasy jetkilikti baqylanbaı otyr. О́zen Shyǵys Qazaqstannan oblysymyzǵa kirgennen beri qaraı 250 shaqyrym jerde birde-bir gıdrobeket joq. Oblys boıyn­sha atalǵan ózendi baqylaıtyn nebári 5 beket bar eken. Onyń ekeýi – oblys ortalyǵynda, ózgesi Tereńkól, Ertis jáne Jelezın aýdandarynda ornalasqan.

«Birinshi gıdrologııalyq beket qala aýma­ǵynda ornalasqan Pavlodar gıdro­logııalyq beketi (zaton), al oblys­qa kire­beristen shamamen 250 km qashyq­tyqta birde-bir gıdrologııalyq beket joq. Sáıkesinshe gıdrologııalyq rejim baqylaýǵa alynbaǵan. Osyǵan baılanys­ty bizdiń fılıalymyz Aqqýly aýdanynda gıdrologııalyq beket ashý týraly usynysty «Qazgıdromet» RMK qaraýyna joldady. Biz bir ǵana beket arqyly sýdyń 48 túrli kórsetkishin baqylaı alamyz. Al keıingi bes jylda Ertis jáne Ýsolka ózenderiniń sapasy ózgergen joq. Sýdyń sapasy eń jaqsy sapa klasyna jatady», deıdi mekeme basshysy.

О́ńirlik jer qoınaýyn paıdalaný, qorshaǵan orta jáne sý resýrstary bas­qarmasynyń basshysy Áıgerim Qa­byl­taeva Ertistegi ekojúıeni jaq­sartý úshin sý aǵyndaryn tazartý, ıaǵnı ja­ǵalaýlardy qoqystardan jáne qulaǵan aǵash­­tardan tazalaý qajet dep esep­teıdi. Jaıylmadaǵy ekojúıeni jáne onyń bıologııalyq resýrstaryn saqtaý maqsatynda jyl saıyn Joǵarǵy Ertis kaskadynan kóktemgi sý jiberýler júzege asyrylyp keledi. Alaıda onyń ózi jyl ótken saıyn álsirep, jaıylmanyń kemi 50 paıyzyna jetýge tıis degen kór­setkish oryndalmaı qalyp jatyr. Bul tarapta jaýapkershiliktiń salmaǵyn sý qoı­malary ıelerine júktegen durys bolar.

Al ekologııalyq tehnologııalar jó­­­nindegi quzyrettilik ortalyǵynyń dırek­tory О́mirbek Ahannyń aıtýynsha, Ertis ózenin saqtap qalý úshin sý arte­rııasynyń jaǵalaýyna uzyndyǵy 200 shaqyrym, eni 1 shaqyrym bolatyn aǵash ormandary, ıaǵnı dendrojolaq salynýy kerek. Sol arqyly óńirdiń klı­­mattyq jaǵdaıyn da jaqsartýǵa bola­dy. Ekologtiń paıymynsha, ózen jaǵalaýyndaǵy orman atmosferalyq jaýyn-shashyndy shaqyryp, sý basseınin toltyrady. Sondaı-aq aǵashtar jer­asty sýy kóterilgen jaǵdaıda ony ustap turady. Joba ıeleri eýropalyq standarttarǵa saı keletin tehnıkalyq qujat daıyndaǵan. Iske asyrý úshin shamamen 200 mln dollar kerek. Jobany respýblıkalyq deńgeıdegi eki iri kompanııa qarjylandyrýǵa daıy­n kórinedi. Keler jyldyń kókteminde dendrojolaq jobasy bastalyp ketýi ǵajap emes. Aǵash­tar Aqsý stansasynan Degeleń stansasyna deıingi aralyqta egilmek.

«Qazsýshar» kanaldy tespeı soryp otyr

Taǵy bir túıtkil, aımaqta sýdy tıim­siz paıdalaný máselesi de sheshilmeı otyr. Ertis basseındik ınspeksııasynyń derekterinde sý paıdalanýshylardyń sany 227 sýbekti dep kórsetilgen. Sý paı­dalanýshylardyń arasynda ob­lys­tyń iri óndiristik kásiporyndary men «Pavlodar-Vodokanal» JShS, «Pavlodar-Vodokanal Severnyı» JShS jáne sýarýmen aınalysatyn jeke sharýashylyqtar men zańdy tulǵalar bar. Byltyr Pavlodar oblysyndaǵy aýyz sýdyń qajettiligi úshin jergilikti sý aıdyndarynan 59 124,4 myń tekshe metr sý alynǵan. Jergilikti jerde sýdy zańsyz paıdalanýǵa qatysty oqıǵalar da azaımaı tur. Máselen, 2022 jyly ıns­peksııamen 3 tulǵa, al bıyl alǵashqy 9 aıda taǵy 3 jeke jáne zańdy tulǵalar jaýapkershilikke tartylǵan. Olarǵa qysqartylǵan óndiris negizinde jalpy somasy 569 250 teńge aıyppul salynǵan. Pavlodar qalasyndaǵy aýyz sýdyń gıdrotehnıkalyq toraby tutasymen «Pavlodar-Vodokanal» kompanııasyna basybaıly berilgeni de jurtshylyqty alańdatyp otyr. Logıkalyq turǵyǵa sal­saq, strategııalyq nysan memleket menshiginde bolýǵa tıis edi. Biraq buǵan bas qatyryp otyrǵan memlekettik organdar da baıqalmaıdy.

Elimizdiń ortalyq bóligi men elorda halqyn tirshilik nárimen qamtamasyz etip otyrǵan Q.Sátbaev atyndaǵy sý ar­nasynyń jaǵdaıy da jyl sanap keri ketip barady. «Qazsýshar» RMK quramyna engeli mekeme qyzmetkerleriniń kadrlyq jáne áleýmettik áleýeti tómendep qana qoımaı, strategııalyq nysannyń tehnologııasyn jańartýda eleýli kemshilikter paıda bolǵan. Parlament depýtattary mekemege derbes zańdy tulǵa mártebesin qaıtaryp berýdi suraǵanymen, jaýapty mınıstrlik ony qulaǵyna ilmedi. Respýblıkalyq mekeme Túrkistan, Jambyl, Aqtóbe oblystaryndaǵy sýarý júıelerin jóndeýge halyqaralyq qarjy uıymdarynan uzaq jylǵa 316 mln dollar kóleminde (145,4 mlrd teńge) nesıe alǵan. Sony Q.Sátbaev atyndaǵy kanal arqyly túsetin paıdanyń úlesinen jaýyp otyrǵan jaıy bar. Mundaı qaryz qamyty sý arnasyndaǵy qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn ósirýge, áleýmettik jaǵ­daılaryn durystaýǵa kedergi bolyp otyr. Búginde kadr tapshylyǵy 25 paıyzdan asyp otyr. Qarjy jetkiliksizdiginen sýsorǵy stansalaryna durys jóndeý de júr­gizilmeı keledi. Ondaǵy jabdyq­tardyń denine 50 jyldan asa ýaqyt ótti. Bir kúni stansalarda júıeli apat oryn alsa, sý berý toqtap qalýy ǵajap emes. Basshylyq biregeı nysandaǵy sý toraptaryn saqtap qalý úshin elek­trtehnıkalyq, gıdromehanıkalyq jáne gıdrotehnıkalyq júıelerdiń kidirissiz jumysyn qamtamasyz ete almaý­da. «Qazsýshar» RMK 2015-2018 jyldary óz qajettilikteri úshin arnanyń tabysynan 2,8 mlrd teńge jyryp alǵan. Bul atalǵandarǵa qosa, Temirtaý qalasyndaǵy «Apan» ekologııalyq polıgonyn, «Jáı­rem-Qarajal», «Esqula», «Úıtas-Aıdos» top­tyq sý qubyrlaryn ustap turý da ar­nanyń qarjylyq mindetine kiredi eken.

«Qazsýshar» munymen qoımaı, keler jyly kanaldan bosatylatyn sýdyń tarıfin eki esege, ıaǵnı tekshe metri úshin qazirgi 2,6 teńgeden 5,8 teńgege ósirýdi uıǵaryp otyr. Aýylsharýashylyq taýary­n óndirýshiler qazirgi kúni ár tekshe metr sý úshin 27,85 teńge shyǵyndansa, jańa tarıf boıynsha 59,24 teńge tóleýge májbúr bolady eken. Tarıftiń bulaısha qymbattaýy elektr energııasy men aýyz sý tarıfteriniń ósýine áser etpek. Jergilikti sharýalar Q.Sátbaev atyndaǵy kanal onsyz da RMK-ǵa paıdany mol berip turǵanyn, Pavlodar oblysynda tarıf kóterilse, jergilikti jerdegi aýylsharýashylyq taýarlary qymbattaıtynyn alǵa tartady. Kanal boıynda júzdegen sharýashylyq kókónis, mal azyǵy daqyldaryn ósirip, aımaq halqyn arzan ónimdermen qamtamasyz etip otyrǵan jaıy bar.

Onyń ústine qazirgi kúni oblystaǵy úsh qalanyń aýyz sý júıesi de ábden tozyp tur. О́ńirlik energetıka jáne tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq bas­­­qarmasynyń málimetine súıensek, oblys­taǵy aýyz sýmen jabdyqtaý je­lile­riniń jalpy tozýy – 49,1 paıyzdy, sonyń ishinde Pavlodar qalasynda – 70,8, Ekibastuzda – 58,5, Aqsýda 74,4 paıyzdy qurap otyr. Eski qubyrlardyń saldarynan qanshama aýyz sýdyń ysyrap bolyp jatqany aıtpasa da túsinikti.

Sýarmaly egistiktiń keleshegi zor

Memleket basshysynyń sýarmaly jerlerdiń kólemin kezeń-kezeńimen ulǵaıtý jónindegi tapsyrmalaryn oryndaý maqsatynda sońǵy úsh jylda ob­lystaǵy sýarmaly alqaptardyń kólemi 48 myń gektarǵa ulǵaıdy. Qazirgi kúni onyń aýmaǵy 150,2 myń gektarǵa jetip otyr. О́ńirlik jer qatynastary basqarmasynyń basshysy Murat Hamıtov búginde qo­symsha 17,5 myń gektar alqaptaǵy sýar­maly ýchaskelerge ınjenerlik-kom­mý­nıkasııalyq ınfraqurylymdy jetkizý boıynsha 9 joba iske asyry­lyp jatqanyn jetkizdi. Olardyń tórteýi «Qazsýshar» RMK arqyly, ózgesi «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy men jeke ınvestısııa esebinen júrgizilip jatyr. Úl­ken jobanyń biri – «Qazsýshar» ar­qyly jabdyqtalyp jatqan «Ertis – Ýs­penka» kanaly. Erterekte salyna bas­tap, qurylysy toqtap qalǵan kanaldyń uzyndyǵy – 11 shaqyrym. Búginde onda 3 avankamera, 700 metr nóser ótkizý kanaly salynyp, shaǵyn stansanyń jabdyqtary da ornatylyp bolyp qaldy. Joba keler jyly tolyq tapsyrylady.

Taǵy 18,7 mlrd teńge somasyna jalpy aýdany 18,6 myń gektar sýarmaly ýchas­kelerge ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymdy júrgizý boıynsha AО́K sýbektileriniń óz esebinen ázir­lengen 19 joba bar. «Bıznestiń jol kar­tasy» baǵdarlamasy aıasynda 16 jo­ba qarastyrylǵan. 10 joba boıynsha bıýdjettik ótinimdi Ulttyq ekonomıka mınıstr­ligi qarastyrýda, al taǵy 3 joba jer paıdalanýshylardyń pysyqtaýynda.

Pavlodar oblysy qaýipti eginshilik aımaǵynda ornalasqandyqtan astyq al­qaptary kóbine kóktemgi ylǵalǵa táýeldi. Soǵan oraı óńirdegi baı sý resýrstary men Ertis ózeniniń áleýetin ke­ńinen paıdalaný qajet. Bul óz kezeginde aýylsharýashylyq da­qyldaryn óndirýde turaqty jáne jo­ǵary kórsetkishterge qol jetkizýge múm­­kindik beredi.

Aıtpaqshy, buǵan deıin Pavlodar ob­lysynyń basshylyǵy aımaqta Buqtyrma sııaqty jeke sý qoımasyn salamyz dep aıtqany esimizde. Bul ýáde qur sóz bolyp qalmaıtynyna senimdimiz.

Túıindeı aıtsaq, Pavlodar obly­syn­daǵy sý resýrstarynyń, sonyń ishin­de Ertis ózeniniń jaǵdaıy máz emes. Qor­­shaǵan ortany qorǵaýshylar bıylǵy qur­ǵaqshylyq pen sý jetispeýshiligi naǵyz ekologııalyq apattyń basy deıdi. Aldaǵy jyldary sý aıdynyn saqtaý baǵytynda keshendi sharalar qolǵa alynbasa, Ertis ózenin jaıaý keship ótýimiz múmkin. Al oblys halqynyń basym bóligi, úlken-úlken kásiporyndar ózen­niń sýy arqyly kúneltip otyr. Al Q.Sátbaev atyndaǵy ka­naldyń ózi de basybútin Er­tiske táýel­di ekenin umytpaǵanymyz abzal.

Pavlodar oblysy