Konferensııanyń ashylýynda L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń ǵylym, kommersııalandyrý jáne ınternasıonaldandyrý jónindegi prorektory Janna Qurmanǵalıeva Túrkııa Respýblıkasynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan baıypty basqosýdyń mańyzy óte joǵary ekenin aıtty.
– Aldymen konferensııaǵa qatysyp otyrǵan mártebeli qonaqtardy Túrkııanyń ǵasyrlyq toıymen quttyqtaımyn. Osydan týra eki juma buryn elordada Túrki memleketteri uıymynyń X sammıti ótti. Sonda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev: «Babalar ósıetin oryndap, túrki memleketteriniń yntymaǵyn nyǵaıtyp kelemiz. Endigi maqsat – ózara senimge jáne baýyrlastyqqa negizdelgen birligimizdi saqtap, óskeleń urpaqqa tabystaý» degen bolatyn. Sondyqtan búgingi is-sharanyń jóni bólek. Shynynda da, eki el arasyndaǵy baýyrlastyǵymyzdy, birligimizdi jastarǵa úlgi ete bilsek, kóp nársege qol jetkizemiz. Sondaı-aq atalǵan sammıtte ǵylymı áriptestik arqyly bilim men ǵylym salasyndaǵy yntyqmaqtastyqty nyǵaıtý týraly da aıtyldy, – dep konferensııa jumysyna sáttilik tiledi.
Odan keıin sóz alǵan Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Shahın Mustafaev Túrkııa Respýblıkasynyń 100 jyldyq tarıhı belesine toqtalyp, búginde Túrki yntymaqtastyǵy aıasynda baýyrlastyq baılanystaryn nyǵaıta túsken tamyrlas memleketter úshin aýqymdy múmkindik ashylǵanyn jetkizdi.
«Túrki áleminiń geosaıasat pen geoekonomıka turǵysynan mańyzy birte-birte artyp keledi. Turaqsyzdyq kúsheıip jatqan alasapyran álemde Túrki áleminiń beıbitshilik pen órkendeý aımaǵyna aınalý múmkindigi óte joǵary. Aldaǵy kezeńde Túrki áleminiń ózara kelisimge berik, baýyrlastyq baılanysqa bekem, myzǵymas dostyq qatynasqa negizdelgen, qaýipsizdik pen turaqtylyq saqtalǵan aımaq bolýyn tileımiz», dedi akademııa basshysy.
Sondaı-aq Túrkııa Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Mustafa Kapýdjý osy qarashanyń basynda Astanada ótken Túrki memleketteri uıymynyń mereıtoılyq H sammıtiniń joǵary deńgeıde ótkenin, bul basqosý yntymaqtastyqtyń jańa kezeńine betburys bolǵanyn atap ótti. Sonymen qatar elshi myrza Túrkııanyń 100 jyldyǵyna arnalǵan is-sharany uıymdastyrǵan Túrki akademııasy men Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetine alǵysyn bildirdi.
Syrtqy ister mınıstrliginiń Erekshe tapsyrmalar jónindegi elshisi Ońtalap Ońalbekuly Túrkııa jurtshylyǵyn ǵasyrlyq mereıtoıymen quttyqtap, Túrkııanyń jetistikteri – búkil Túrki áleminiń maqtanyshy ekenin baıandady.
– Túrkııa Respýblıkasy 100 jyldyq belesinde qaryshtap damyp, jahandyq deńgeıde kóshbasshy jáne qýatty memleket retinde tanyldy. Túrkııanyń san-saladaǵy damýyn túrki áleminiń maqtanyshy dep sanaımyz. Ásirese Túrkııanyń syrtqy saıasat, ǵylym, tehnologııa jáne taǵy basqa baǵyttaǵy qol jetkizgen jetistikteri óte kóp. Túrkııa – Qazaqstannyń táýelsizdigin birinshi bolyp tanyǵan memleket. Biz ony eshqashan umytpaımyz. Árqashan esimizde turady. Tamyry tereńnen bastaý alatyn eki el arasyndaǵy baýyrlastyq jyl saıyn qarqyn alyp, damyp keledi. Bul eki memleket basshysynyń dostyq jáne úndestik saıasatynyń arqasynda dep bilemiz. Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń byltyrǵy mamyr aıynda Túrkııaǵa barǵan resmı sapary aıasynda eki el arasyndaǵy qarym-qatynastar keńeıtilgen áriptestik deńgeıine kóterildi. Bul da eki memleket arasyndaǵy senimdi seriktestiktiń dáleli bolady. Qazaqstan men Túrkııa arasyndaǵy qarym-qatynas tek saıası baǵytta ǵana emes, ekonomıka jáne gýmanıtarlyq baǵytta da damyp otyr. Máselen, Qazaqstan – Túrkııanyń ekonomıkalyq seriktesi. Túrkııa – bizdiń elimizdiń eń iri tórt saýda seriktesiniń biri. Sondaı-aq baýyrlas eki eldiń bilim jáne mádenıet salasyndaǵy baılanystary da erekshe. Bul baılanys eki halyq arasyndaǵy dostyq pen óskeleń urpaqtyń bilimge qushtarlyǵyn nyǵaıtýǵa múmkindik beredi, –dedi O.Ońalbekuly.
Budan soń Túrkııadan at arytyp kelgen professor Ilber Ortaıly túrik tarıhyn zertteý baǵyty boıynsha mazmundy baıandama oqydy. Sodan keıin professor Ilber Ortaıly myrzaǵa Túrki áleminiń yntymaqtastyǵyn arttyrýdaǵy úlesi úshin Túrki akademııasynyń arnaıy medali tabystalyp, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtiniń Qurmetti professory ataǵy berildi. Nazarbaev ýnıversıtettiń Qazaq tili jáne túrkitaný kafedrasynyń meńgerýshisi Iýlaı Shamıloǵlýdyń konferensııa taqyrybyna baılanysty jasaǵan baıandamasyn da jıylǵan qaýym jyly qabyldady.
Sondaı-aq jıyn aıasynda Halyqaralyq Túrki akademııasynyń qoldaýymen belgili túrik tarıhshysy Afet Inannyń «Kemal Atatúrikti eske alǵanda» atty kitaby tanystyryldy. Oqyrmanǵa qazaq tilinde jol tartqan jınaqta túrik zııaly qaýymynyń kórnekti ókili Afet Inan hanymnyń túrki áleminiń uly qaıratkeri, Túrkııa Respýblıkasynyń negizin qalaýshy Mustafa Kemal Atatúrik týraly estelikteri men oılary toptastyrylǵan.
