Almatyǵa arnaıy kelgen halyqaralyq sarapshylar men otandyq mamandar «Genderlik zorlyq-zombylyqqa tıimdi vedomstvoaralyq jaýap berýdi qalaı qamtamasyz etýge bolady?», «Turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy áreket etý júıesi aıasynda zorlyq-zombylyq jasaýshylarmen jumys isteýdiń halyqaralyq standarttary men baǵdarlamalary qandaı?», «Zorlyq-zombylyq jasaýshylarmen jumys isteý baǵdarlamalarynyń ozyq tájirıbesi neni kórsetedi?» degen saýaldarǵa naqty jaýap izdedi.
IýNFPA-nyń Qazaqstan boıynsha ókili ári Qyrǵyzstan men Túrikmenstandaǵy Eldik dırektory Ronnı Lındstrom ásirese, keıingi jyldardyń bederinde bul másele tek Ortalyq Azııada ǵana emes, kóptegen elde shıelenisip turǵanyn jetkizdi. Onyń sózinshe, otbasynda oıran salǵan ákelerdi qandaı da bir áleýmettik sanatqa jikteýge bolmaıdy. Mundaı qadamǵa baratyndardyń ishinde, aýqatty adamdar da, áleýmettik jaǵdaıy tómen azamattar da, tipti joǵary laýazymdy sheneýnikter men asa tanymal tulǵalar da bar.
«Biz máseleniń ózimen emes, onyń sebep-saldarymen kúresýimiz kerek. Áıelderge qatysty kemsitýshilikterdiń barlyq nysandaryn joıý mańyzdy. Ár eldiń bul saladaǵy ozyq mamandary ortaq máseleni birlese sheshýdiń ońtaıly joldaryn usynyp, túrli is-sharalar ótkizý, úgit-nasıhat jumystaryn júrgizý, álimjettikke alyp baratyn árbir faktorǵa tosqaýyl qoıý syndy negizgi mindetterdi atqaryp keledi. Bul baǵytta IýNFPA BUU-nyń genderlik zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl jónindegi jetekshi agenttigi retinde atalǵan teńsizdikpen kúres jolynda mańyzdy mindetterin jalǵastyrýda», deıdi ol.
Prezıdent janyndaǵy Áıelder isteri jáne otbasylyq-demografııalyq saıasat jónindegi ulttyq komıssııanyń múshesi, quqyq qorǵaýshy Aıman Omarova semınar qatysýshylaryna Mádenıet jáne aqparat mınıstri Aıda Balaevanyń quttyqtaý lebizin jetkizdi. Ulttyq komıssııa tóraǵasy kezekti semınar mamandarǵa adam quqyqtaryn qorǵaý qaǵıdattaryn jáne zorlyq-zombylyq jasaýshylarmen jumys standarttaryn qoldaný salasyndaǵy bilimderin keńeıtýge múmkindik beretinin aıtady. Sondaı-aq zorlyq-zombylyqtan zardap shekkender úshin qaýipsiz, tıimdi jáne qajettilikterine baǵdarlanǵan, otbasynda zorlyq-zombylyq jasaǵan adamdarmen jumys isteý kezinde keshendi negiz qurýǵa basty nazar aýdarylady.
– Genderlik zorlyq-zombylyqtyń keń taralýy týraly derekterdi eskersek, búgingi is-sharanyń ózektiligi óte joǵary. Mundaı qıyndyqty ótkergen adamdardy qorǵaý sharalary óte mańyzdy ekeni sózsiz, biraq zorlyq-zombylyqtyń bul túrimen kúresý boıynsha keshendi jumys zorlyq-zombylyq jasaýshylarǵa da qatysty bolýy kerek. Zorlyq-zombylyq jasaýshylarmen jumys isteý baǵdarlamalary olardyń agressıvti minez-qulqyn toqtatý arqyly zorlyqtan aman qalǵan adamdardyń qaýipsizdigi men ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan strategııa men aldyn alý sharalarynyń ajyramas bóligi bolyp sanalady, – deıdi Aıman Omarova.
Sarapshylar, qazirgi tolassyz aqparattar aǵyny máseleniń ýshyǵýyna túrtki bolyp otyrǵanyn da atap ótti. Sebebi, túrli arnalar men jelidegi paraqshalarda zorlyq-zombylyqqa qatysty adam aıtsa nanǵysyz oqıǵalar órip júr. Bul adam psıhologııasyna áser etpeı qoımaıdy. «Jaǵa ustatar jańalyqtar, qalypty jaıǵa aınalyp ketse, basqalardyń da sana-sezimin tumshalap, elirýine áser etedi», deıdi mamandar.
– Elimizde árbir úshinshi áıel turmystyq zorlyq-zombylyqqa tap bolady. Bul – úlken másele. Munymen memlekettik deńgeıde, halyqaralyq aýqymda kúresýimiz qajet. Bıylǵy shildeden bastap zań qataıtylyp, ózgerister endi. Buryn bul is tek aryz boıynsha qaralatyn bolsa, qazir onyń aýqymy keńeıip otyr. Kez kelgen azamat zorlyq-zombylyq jaıly tıisti oryndarǵa habarlaı alady. Degenmen tek zańdy qataıtý arqyly másele sheshilmeıdi. Biz árbir úshinshi ákeni ustap túrmege jaba bersek, bul máseleden qutylamyz ba? Álbette, joq. Eń aldymen otbasylyq qundylyqtar degen dúnıeni alǵa ustap, tálim-tárbıeni jolǵa qoıýymyz qajet. Bul eń aldymen adam quqynyń buzylýy. Bári ósken ortadan, otbasynda alǵan tárbıeden bastaý alady. Árbir ata-ana balasyna adamnyń baǵa jetpes qundylyq ekenin, jaqyndardy qadirleý, qurmetteý qajettigin qulaǵyna quıyp ósirýge tıis. Qoǵamda tózýshilik bolmaýy kerek ári áleýmettik jaýapkershilikti kúsheıtý mańyzdy. Taǵy bir másele, bizde zorlyq-zombylyqqa qatysty statıstıka júıeli jolǵa qoıylmaǵan. Ár mınıstrliktiń saıtynda ártúrli, ıaǵnı, birizdilik joq. Osy jaıǵa nazar aýdaryp, ortaq derekter qoryn qalyptastyrý da artyqtyq etpeıdi, – deıdi BUU Halyq qonystaný qorynyń keńesshisi Saǵadat Sábıtova.
Semınar nátıjesinde qatysýshylar zorlyq-zombylyq jasaýshylarmen ozyq tájirıbe almasý úshin óńirlik platforma qurmaq. Is-shara barysynda taqyrypqa qatysty óńirlerdegi ózekti máselelerdi sheshýdiń is-qımyldary aıqyndaldy.
ALMATY
