Jol sapasy: Kemshilik merdigerde ǵana ma?

Jol jobalarynda belgili bir ýchaskeni jóndeý barysyn­da kelesi bólikke túsetin kó­lik júk­temesi esepke enbeıdi. Osy­­nyń sal­darynan búginde jón­degen­i­miz­den búldirip jatqa­nymyz kóp.

О́zge óńirlerden kelgen jolaýshylar Pavlodar oblysynyń joldaryn kóbine maqtap jata­dy. Sebebi mundaǵy respýblıkalyq mańyzy bar joldardyń 97 paıy­zy normatıvtik jaǵdaıda bol­sa, jergilikti jeli boıynsha bul kórsetkish 91 paıyzǵa jete­di. Al jol sapasy boıynsha Pav­lodar oblysy respýblıkada al­ǵashqy úshtikke enedi. «Asta­na – Pavlodar» baǵytyndaǵy avto­ban men Semeıge aparatyn úlken tasjoldardyń ıgiligin jurt­shy­lyq molynan paıdalanyp otyr.

Deıturǵanmen, qordalan­ǵan máseleler oblys orta­ly­ǵy­nan qashyqta salynǵan nemese jóndeý júrgizilip jatqan jol­darǵa qatysty. Mysal retinde «Qal­qaman – Maıqaıyń – Baıan­aýyl – Botaqara» baǵytyndaǵy res­pýb­lıkalyq tasjoldyń 101-105 shaqyrymyn alaıyq. Bul joldyń bóligi qazynadan aqsha qarpýdyń tirligine aınalǵany kópshiliktiń ashý-yzasyn týdyryp tur. Qurylysy saǵyzsha sozy­lyp, jurt­ty yǵyr etti. «Qazan­nan qaq­paq ketse, ıtten uıat ke­tedi» demek­shi, áýelden-aq kon­kýrs­ta utyp, aq­shanyń astynda qa­lý­dy ǵana oı­laǵan merdiger fırma – «Aqmola qurylys materıaldary» JShS-ynda uıat túgil, ynsap joq eken.

Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»

Kótere almaıtyn shoqpardy beline baılaǵanyn kesh uǵynǵan kásiporyn osydan eki jyl buryn bel ortaǵa jete bergende jumysty tastaı qashty. Sóıtip, merdigerdiń jaýapsyzdyǵy jergilikti halyqtyń soryna aınaldy. Kóktemde Ashysý ózeni tasyǵanda respýblıkalyq joldyń Birlik pen Aqmek­tep aýyldary tusyndaǵy ýchaske­lerin sý shaıyp, kólik qatynasynda qıyndyq týyndaıdy. Bul másele sonaý 90-jyldar­dan beri jalǵasyp kele jatqany da málim. Abyroı bolǵanda buǵan deıin Birlik aýyly mańyndaǵy úlken kópir jańartylyp, aǵyp kelgen sýdyń jolyn bógeıtin arnaıy qurylystar salyndy. Odan soń jol salasyna jaýaptylar endigi basty má­selemiz joǵaryda aıtqan 101-105 sha­qy­rym ýchaskesi bolsyn dep ant-sý ishken. Bul aýmaq jer jaǵdaıy boıynsha tómen ornalasqan. Zor ekpinmen keletin qyzyl sý burynǵy jyldary asfalt joldyń astyna salynǵan qubyrlarmen aǵyp úlgermeı, joldy jyryp ketetin. Ol jerdi «QazAvtoJol» jyldar boıy jamap-jasqaǵannan basqa túk bitirmedi. Jergilikti jurt aıtyp júrgendeı, proble­maly ýchaske jemqorlar úshin qazyna­dan aqsha urlaýdyń tirligine aınaldy. Aı­tyla-aıtyla jaýyr bolǵan másele boıyn­sha keıinnen tıisti sheshim shyǵarylyp, álgi jerge bıiktetilgen kópir salyna bas­taǵan edi. Alaıda jańa kópirdiń quryly­syn áldekimder ádeıi bógep kelgendeı áser qaldyrady. Onyń qurylysy da bıyl­ǵy qarasha aıynda tolyq tapsyrylýy kerek-tin. Alaıda ol jaıynda ázirshe res­mı habar joq. «QazAvtoJol» AQ byltyr qyr­kúıekte «QazGerServıs» JShS-men qurylysty jalǵastyrý boıynsha shart jasasqan edi. Quny 2 mlrd 400 mln teńgege baǵalanǵan kópir jobasy shyndap kelgende respýblıkalyq joldyń soryna aınaldy. Sebebi keıingi eki jylda álgi joldyń Shóptikól aýyly tusynan kópirge deıingi aralyǵyn qıyrshyq tas pen ózge de qurylys materıaldaryn tıegen júk kólikteri byt-shyt qylyp buzdy. Iаǵnı nebári 4 shaqyrymdyq joldy jóndeý úshin baqandaı 25 shaqyrymǵa jýyq asfalt jabyny tas-talqan boldy. Osydan 4-5 jyl buryn ǵana kúrdeli jóndeýden ótken jol deýge aýyz barmaıdy. Al bul baǵyttaǵy kúre jol týrıstik Baıanaýylǵa aparatyn jalǵyz baǵyt ekenin eskersek, óńirdiń týrıstik áleýetine úlken nuqsan kelip otyrǵanyn shamalaı berýge bolar.

«Ádildik joly» RQB Pavlodar oblys­tyq fılıalynyń jetekshisi Nurgúl Qaıyr­denova jol salasynyń jobalaryn ázirleıtin memlekettik kompanııalar arnaıy smetada qoldanystaǵy kólik jolyna túsetin aýyrlyqty eseptemeıtinin aıtady. Iаǵnı joldyń belgili bir bóli­gin jóndegende kelesi bóligi aýyr júk kó­likteriniń «qurbany» bolady. Ekinshiden, qurylys kompanııalarynyń álgindeı materıal tasıtyn kólikterin baqylap, júkti shamadan tys tıeýge ruqsat bermeı­tin quzyrly organdar da osaldyq tanytyp otyrǵandaı.

– Baıanaýylǵa aparatyn tasjoldyń máselesi jyldar boıy saǵyzsha sozylyp kele jatqany kóńilimizden shyqpaıtyny ras. Merdigerler bir jaǵyn jóndep jatsa, kelesi jaǵy áp sátte búlinip qalady. Ol aýmaqta kómir kenishteri, qıyrshyq tas zaýyttary ornalasqanyn, kólik qarqyny joǵary ekenin umytpaýǵa tıispiz. Bul máseleni retteıtin zań normatıvteri joq kórinedi. Ekinshiden, memlekettik satyp alý tenderlerin ótkizgende onyń ýaqytyna nazar aýdarylmaıdy. Logıkalyq turǵyǵa salsaq, bizdiń oblystaǵy klımattyq jaǵdaılarǵa baılanysty jol jóndeý jumystary ári ketse qyrkúıek aıynyń sońynda aıaqtalýy kerek. Ári qaraı sýyq túsedi, al ol qurylystyń sapasyna keri áserin tıgizedi. Sondyqtan jóndeý jumystaryn jazdyń ortasynda emes, kóktemde bastap ketken abzal. Bul úshin qańtar aıynda tender oınatyp, aqpanda merdiger barlyq qajettilikterin ázirlep, daıyn otyrýy kerek. Úshinshiden, joldardyń kepildik merzimi uzarýǵa tıis dep oılaımyn, – deıdi N.Qaıyrdenova.

Jergilikti kólik baqylaý ınspeksııasy­nyń materıaldyq resýrsy óte álsiz. Ins­peksııanyń bólim basshysy Dalam Sheg­lovtyń aqparynsha, qazirgi ýaqytta mekemede júk kólikterin baqylaýǵa arnalǵan nebári 3 arnaıy kólik bar. Shtatta 26 adam bolsa, olar tek avtokólik joldaryn emes, temirjol, sý joldaryn baqylaıtynyn esten shyǵarmaǵan jón. Sondyqtan tehnıkamen qatar adam kúshi de jetispeıdi dep qynjyldy ol. Álgindeı júk kólikteri jıi júretin ýchaskelerge ınspeksııa mamandary aıyna bir-eki márte reıd jasap qana qaıtatyn kórinedi. Odan ózgege shama-sharqymyz jetpeıdi dep moıyndady.

О́ńirlik jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy basshynyń mindetin atqarýshy Inna Beım bıyl jergilikti mańyzy bar avtomobıl joldaryn jóndeý men jańartýǵa 26,8 mlrd teńge bólingenin, jyl sońyna deıin jalpy uzyndyǵy 722 km jol jóndelýge tıis ekenin jetkizdi. Jalpy sany 143 jobanyń deni aýdandyq mańyzy bar joldardy jamap-jasqaý men eldi mekenderdiń kóshelerin asfalttaýǵa baǵyttalypty. Bul turǵyda bıyl Ekibastuzǵa qaraıtyn Aqkól aýylyna, Baıanaýyldyń Aımaýytov, Uzynbulaq, Jumat Shanın aýyldaryna aparatyn joldarǵa alǵash ret asfalt tóselgenin aıtyp óteıik. Jıyrmadan asa aýyldyń kirme joldary, kóptegen kenttiń ishki joldary talapqa saı etildi. Alaıda keıbir tusta merdigerlerdiń jaýapsyzdyqtary taǵy da boı kórsetip qaldy. Jergilikti qoǵamdyq uıymdar men belsendi azamattardyń aralasýymen birqatar kemshilik ýaqtyly joıylǵanyna kýá boldyq. Sonyń ishinde Jumat Shanın aýylyndaǵy tasjoldyń byltyr salynǵan asfalty jol tóseýshi kompanııaǵa tıesili júk kólikteriniń salmaǵynan buzyla bastady. Abyroı bolǵanda merdiger asfalt jabyndaryn qalpyna keltirdi. Eldi mekenniń jolyn jóndeý jobasy tek keler jyly aıaqtalatynyn eskersek, bıylǵy jaǵdaı qaıtalanbas úshin quzyrly organdar alda onyń sapasyn qadaǵalaýǵa alýǵa tıis dep oılaımyz. Taǵy bir kemshilik, Pavlodar aýdanynyń Maraldy aýylynan anyqtaldy. Asfaltty durys tósemegen merdiger jol sapasy ulttyq ortalyǵynyń nusqaýymen ony óz qarjysyna qaıta salyp shyqty.

Jalpy, jol qurylysynyń sapasyn baqylaıtyn birden-bir memlekettik mekeme – «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa orta­lyǵy» keıingi jyldary óńirdegi jol sapa­synyń artýyna eleýli úles qosyp otyr dep aıtýǵa bolady. Ortalyqtyń óńir­­lik fılıaly attestattalǵan, stasıo­nar­­lyq synaq zerthanasy birneshe bólim­nen tura­dy. Mundaǵy mamandar jol-qu­ry­lys ma­terıaldarynyń barlyǵyna sy­naq júrgize alady. Sapany 150 túr­li kórset­­kishpen shamalaıdy. Bıyl oblys aýma­ǵynda jalpy uzyndyǵy 682 sha­qyrymdy quraıtyn jergilikti mańyzy bar joldar men eldi mekenderdiń kóshelerin jóndeý já­ne qaıta jańartý boıynsha 140 joba jú­ze­ge asyrylǵan. Mekeme mamandary jyl ba­synan atalǵan jobalardyń sapasyn tek­sere kele 316 aqaýdy anyqtapty. Onyń ishinde 173-i tym óreskel dep ta­nylǵan.

– Mamandarymyz respýblıkalyq joldarǵa paıdalanylyp jatqan qurylys materıaldarynan 223 synama alyp, zerthanada tekserip kórdi. Nátıjesinde, 92 synamanyń standarttarǵa saı emes ekeni anyqtaldy. 243 aqaý anyqtalsa, 107-sin áli kúnge joıylmaǵan dep esepteımiz. Aýdandyq mańyzy bar joldarda 95 ret tekseris júrgizildi, onyń barysynda 350 synama iriktelip, jol zerthanasynda synaqtan ótti. 32 úlgi normaǵa kelmeı, odan 22 aqaý anyqtaldy. Bizdiń fılıal anyqtaǵan aqaýlar men kemshilikter boıyn­sha merdigerler óz esebinen 60,1 mln teńgeden asatyn jumystardy qaıta at­qaryp shyqty. Fılıal qyzmetkerleri ár­qashan jol tóseminiń standarttarǵa sáıkes kelýin qatań baqylaıdy. Jol qurylysyndaǵy sapasyzdyqqa kóbine mamandardyń biliksizdigi sebep bolatynyn aıtý kerek. Joldyń jobalyq smetasynan bastap sońǵy nátıjesine deıingi prosedýralar, atqarylatyn sharýalar arnaıy mamandardyń jetekshiligimen júzege asýy kerek. Alaıda keıbir qurylys kompanııalarynda kadr jetispeýshiligi qalyptasyp otyr. Sosyn jol quramyndaǵy materıal­dardyń sapasy durys bolýy kerek. Qysta múlde jol qurylysyn júrgizýge bolmaıdy. Asfalt 5 gradýstan tómen temperatýrada tóselmeıdi. Jol qaýipsizdigine áser etetin kemshilikterdiń barlyǵy jolaýshylar úshin qaýipti ekenin umytpaıyq. Asfaltbeton jabynynyń buzylýy, oıyqtar, jol belgileriniń bolmaýy sııaq­ty jıi kezdesetin olqylyqtar qaýipsiz­diktiń negizgi faktorlary ǵoı. Sondyqtan osynyń barlyǵyn merdigerler óz jaýap­kershiligine alýy kerek. Mysal úshin qysta «Pavlodar – Astana» avtobany eń qaýipti jolǵa aınalatynyn kórip júrmiz. Onyń jabyny sement-betondy. Kedir-budyry az mundaı jolda muz tez qatyp, kólik dóńgeleginiń ilinisý koeffısıentin tym tómendetip jiberedi. Saldarynan qanshama jol-kólik apattary oryn alady. Avtobandy kútip ustaýǵa jaýapty kompanııalar kóktaıǵaqqa qarsy materıaldardy ýaqtyly ári sapaly túrde sepse deımiz, – deıdi ortalyqtyń óńirlik fılıalynyń dırektory Erlan Qalymov.

Atap óterligi, bul uıym mektepterde kásiptik baǵdar berý jumystaryn júrgizýge baǵyttalǵan «2000 mektep» aksııasyn uıymdastyrdy. Keıingi tórt jyl ishinde 15 myńnan asa oqýshyny qamtyǵan úgit-nasıhattyq dárister ótkizgen. Al kásiporynnyń zerthanasynda 16 stýdent óndiristik tájirıbeden ótip, onyń úsheýi dıplomdaryn alǵannan keıin ortalyqqa jumysqa ornalasqan. Eńbek naryǵy tez ózgeretinin eskersek, jol qurylysy salasyna da jahandyq trendke ıe jańa mamandyq ıeleri qajet. 10 jyl buryn ózekti bolǵan keıbir mamandyqtar búginde suranystan shyǵyp qalǵan.

Jol salasy mamandarynyń sózine súıensek, kólik jolynyń jaǵdaıy tek júris jolaǵynyń jaı-kúıimen emes, oǵan qatysty barlyq ınfraqurylymnyń sapasymen baǵalanady. Jol – kez kelgen kóliktiń qaýipsiz qozǵalysyn qamtamasyz etetin kúrdeli júıe. Joldarymyz qaýipsiz ári sapaly bolýy úshin zamanǵa saı standarttardyń barlyǵy engizilýi kerek. Al bul tarapta tek merdigerlerdiń jaýapkershiligin ǵana emes, jol salasyn baqylaıtyn quzyrly organdardyń pármenin de kúsheıtý qajet.

Pavlodar oblysy