Baqylaýsyz bala esirtkige urynady

Qazir Almaty qalasynda 16 jasóspirim dıspanserlik baqylaýda tur. О́tken jyly bul tizimde 13 bala bolǵan. Tirkeýge turyp, em qabyldaýdan qorqyp júrgenderdiń qatary budan da kóp bolýy múmkin. О́ıtkeni mamandardyń aıtýynsha, jasóspirimder arasyndaǵy esirtkige áýestik «tramadol» syndy qoljetimdi preparattardan bastalady. Jaqynda áleýmettik jelide «Jańa adamdar» paraqshasynyń bel­sen­di­leri júrgizgen arnaıy reıd ná­tıjesi jarııalandy. Olar yq­tı­maldylyǵy joǵary dári-dármek dárigerdiń nusqaýynsyz saty­lyp jatqanyn anyqtaǵan. Belsendiler shahar­da­ǵy­ 16 dári­ha­naǵa kirip, dál osyndaı eki faktini tirkepti.

«Barlyq jaǵdaı beıne­ka­me­raǵa túsirildi. Zań boıynsha mundaı preparattardyń reseptisiz satylýyna tyıym­ sa­lynǵan. Táýeldi jastar dári­ler­diń jaǵymsyz áseri týraly bile tura, esirtki retinde paıdalanady. Kóp jaǵdaıda, mundaı «lázzat alý» úshin kóp aqsha kerek emes. Keı kezde far­ma­sevter reseptiń baryn tekserýdi umytady. Al keı dárihanalar muny múldem iste­meı­di. Táýeldi satyp alýshylar arqyly kásipkerler tabysyn arttyryp jatyr», delingen Instagram-daǵy habarlamada.

Kámeletke tolmaǵan bala­lar­dyń nashaqorlyqqa áýes­ten­genin erte anyqtaý qıyn, óıtkeni ata-ananyń kóbi mektepterde psıho­belsendi zattardy qoldaný boıyn­sha tekseris pen zertteý júrgi­zýge qarsy bolady. Tipti óz per­zentterin esirtkige táýeldi etip qoıatyndary da kezdesetin kórinedi.

«10 jastaǵy balasyn týǵan anasy sıntetıkalyq esirt­kige áýes qylǵan. Ekeýi bir­ge­ psıhobelsendi zattardy qa­byl­dap, aqyr aıaǵy táýeldi bolyp qalǵan. Buryndary mun­daıdy estip kórmep edik. Jaǵa­myzdy ustadyq. О́kinishke qaraı, Almatyda narkologııalyq dertke shaldyqqan balalar­dy­ emdeıtin emhana joq. Dıs­pan­ser 14 jasqa tolǵan balalardy ǵana qabyldaıdy. Olardyń ózi eresektermen birge em qabyl­daıdy. Osy máselege qatys­ty usynysymyzdy qoǵam­dyq­ keńestiń talqylaýynda usyn­ǵan­byz. Mundaı sumdyqtyń aldyn almasaq, balalardyń ómirine úlken qaýip tónip tur», dedi «Narkostop» jobasynyń jetekshisi Nurjan Jaqypov.

Iývenaldy polısııa mektep, kolledjderdi aralap, esirtkige qar­sy úgit-nasıhat jumysyn turaq­ty júrgizedi. Alaıda jaýap­­ker­shilik júgi, eń aldymen, ata-ana­ǵa júkteledi.

«Ata-ananyń qaraýynsyz qalǵan bala esirtkige tez boı aldyrady. Ata-ananyń kóbi jumysbasty. Tańnan keshke deıin úıde bolmaıdy. Bala óz betimen ósedi. Jasóspirimniń kimmen aralasyp, qandaı áleý­met­tik jelilerde otyratynyn bilmeıtin ata-ana kóp. Ákim­shi­lik quqyq buzýshylyq týraly­ kodekste «Ata-ananyń bala tárbıesindegi mindetin durys atqarmaýy» degen 127-bap bar. Bala tárbıesine júrdim-bardym qaraǵandar osy bappen ákimshilik jaýapkershilikke tartylady», dedi Almaty qalalyq PD ıývenaldy polısııa bóliminiń bastyǵy Janna Shonjanova.

Dertten jazylyp, táýel­dilikten arylýǵa bolady. Ondaı naýqastar az emes. Biraq oǵan kásibı emnen bólek, balanyń ortasy, ata-anasynyń kóńil bólýi áser etedi. Sondaı-aq esińdi eseńgiretetin dúnıelerdiń zııa­nyn, saldaryn túsindiretin profılaktıkalyq is-sharalar da jıi ótkizilgeni durys. Taıaýda osy maqsatta «Jastar rýhy» jastar qanatynyń Shanhaı yntymaqtastyǵy uıymynyń Jastar keńesine tóraǵalyq etýi aıasynda beınekonferensııa ótti. XXI ǵasyrdyń basty máselesiniń biri – nashaqorlyqpen kúresti Qazaqstan, Qyrǵyzstan, Qytaı, О́zbekstan, Pákistan, Reseı, Tájikstan, Belarýs elderiniń sarapshy mamandary talqylady.

«Biz úshin ár eldiń nasha­qorlyqqa qarsy kúrestegi táji­rıbesin tyńdap, ony jumys barysynda qoldaný mańyzdy. Sondyqtan biz bul máseleni halyqaralyq alańda kóterý­di sheshtik. Jastar qanaty­nyń «Esirtkige jol joq!» jo­­ba­syna sheteldik áriptester men sarapshylardyń usynys-pikirlerin paıdalanyp, aıasyn keńeıtý josparda bar. Sondaı-aq 2024 jyly ShYU-ǵa bizdiń el tóraǵalyǵy kezeńinde atalǵan máseleni bir ret qana kóterip qoımaı, ony sheshý tetikterin jan-jaqty qarastyryp, basqa da sheteldik mamandarmen ty­ǵyz jumys isteıtin bolamyz», dedi «Jastar rýhy» JQ Uıym­dastyrý jáne aýmaqtyq ju­mys basqarmasynyń jetekshisi Sultan Allabergenov.

Kezdesýge qatysqan ár eldiń spıkerleri álemdik medıa keńis­tiktegi aqparattyń durys taralýy, azamattarǵa jas kezinen bastap beriletin baǵyt-baǵdar, ortalyqtandyrylǵan baqylaý uıymdary týraly oılaryn orta­ǵa saldy.

«Bul problemamen kúresý úshin jastardyń esirtkiniń zııa­ny týraly habardar bolýy, psıhologııalyq jáne áleýmettik qoldaý kórsetilýi, jastardyń bilim alýy men jumyspen qamtylýyna jaǵdaı jasaý, son­daı-aq esirtkige tap bolǵandar úshin tıimdi ońaltý jáne qalpyna keltirý baǵdarlamalaryn ázirleý boıynsha jumysty qarqyndy jalǵastyrý qajet. Sondaı-aq jastar arasynda esirtkiniń taralýyna yqpal etetin jańa tendensııalar men tehnologııalardyń damýyn muqııat baqylaý ma­ńyzdy. Sebebi jańa tehnologııa­lar zamanynda olarǵa taralatyn aqparattardy basty nazarda ustap, durys baǵytta damýyna kóńil aýdarý kerek», dedi BUU-nyń Esirtki jáne qylmys jónindegi basqarmasynyń jattyqtyrýshy-mamany, pákis­tan­dyq bas psı­hıatr Mohd Amdjad.