Mańǵystaý tyń jobalardy júzege asyrady

Ekonomıkalyq aımaqtyń áleýeti

Ákimniń aıtqandaryn tú­gel tizbeleý múmkin emes ári qajet te emes. Á degende biz­diń kóńilden shyqqany – oblys­ta metanmen júretin jańa avto­býstardyń paıda bolýy. N.Noǵaevtyń aıtýyn­sha, 30 zamanaýı avtobýs Aqtaý qalalyq baǵyttary boıynsha jolaýshy tasymaldaıdy. Endi taǵy 90 avtobýs jolǵa shyqpaq. Jańa qoǵamdyq kó­likter jergilikti bıýdjetten jáne ónerkásipti damytý qory AQ qarajaty esebinen satyp alynǵan. Jobanyń jalpy quny – 9,2 mlrd teńge. Munyń tek 1,1 mıllıardy ǵana jergilikti bıýdjetten bó­lingen. Avtobýstar aýany baptaý júıesi, beınebaqylaý kamerasy jáne múgedek jan­darǵa arnalǵan pandýspen jabdyqtalǵan.

«Avtobýstardy otynmen qam­ta­masyz etý úshin oblysta alǵash ret erekshe gaz quıý stansasy – metan stansasy paıdalanýǵa berildi. Jańa avtobýstardaǵy gaz motorly qozǵaltqyshtar aýaǵa taraıtyn zııandy qaldyqtar kóle­min azaıtýǵa jáne sýbsıdııalaý salasynda bıýdjet qarajatyn utymdy paıdalanýǵa yqpal etedi. Bir jaǵynan metandy paıdalaný suıytylǵan gazǵa júktemeni tómen­detedi», deıdi Nurlan Noǵaev.

Mańǵystaýdyń ereksheligi – teńiz jolyna aparar baǵyttyń saǵasy ekendigi. Munda «Aqtaý» jáne «Quryq» porttary bar. Búginde «Aqtaý teńiz portynda konteınerlik hab salý» jobasy bastalǵan. Hab «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynyń (AEA) bazasynda qurylmaq.

«AEA aýmaǵynda hab obek­tilerin ornalastyrý úshin aýdany 19 ga jer ýchaskesi qa­rastyrylǵan. Qajetti ınves­tısııanyń boljamdy kóle­mi – 20,2 mlrd teńge. Aqtaý portynda konteınerlik hab salý qurylysyn 2025 jyl­dyń ekinshi toqsanynda aıaqtaý josparlanǵan. Jobany iske asyrýǵa qatysýǵa «PSA Inter­national» (Sıngapýr), «Adani Group» (Úndistan), «Abu Dhabi Ports Group» (BAÁ), «Rhenus» (Germanııa) jáne «Lıanıýngan porty» (Qytaı) halyqaralyq kompanııalary qyzyǵýshylyq tanytýda. Jobanyń júzege asýy júkterdi aýystyryp-tıeý kóle­min 3,8 mln tonnaǵa deıin jáne konteınerlerdi jylyna 300 myń birlikten astam ulǵaıtýǵa múmkindik beredi», dedi óńir basshysy.

Aıtýynsha, óz qyzmetin 2003 jyly bastaǵan AEA-ǵa kúni búginge deıin 290 mlrd teńgeden asa ınves­tısııa salynyp, 2 500-den astam jumys orny qu­ry­lypty. Ondaǵy negizgi salalar – óńdeý óner­kásibi, qoıma sharýa­shy­lyǵy, logıstıka jáne týrızm. 2024 jyly 75 jańa jumys orny qurylmaq jáne 14,8 mlrd teńge somasyna 2 jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Naqtylasaq, «NAFTA-Injınırıng Qazaqstan» JShS 600 mln teńge somasyna burandaly sorǵy júıelerin shyǵaratyn za­ýyt salmaq. Bul 25 jańa jumys ornyn qurýǵa jol ashady. «Everest Techno» JShS 14,2 mlrd teńge somasyna sorǵy shtangalary men olarǵa mýftalar shyǵaratyn zaýyt qurylysyn bastaýǵa da­ıyn. Sonyń nátıjesinde 50 jumys orny ashylady.

Keleshektegi áleýeti qazir­gi­den de joǵary sanalatyn, bıyl 8 aıda 1,5 mıllıon tonnaǵa jýyq júk tasy­mal­daǵan «Quryq» portyna ser­pin berer biregeı joba – «Sarja» kópfýnksıonaldy teńiz termınaly deıdi N.Noǵaev. Termınal Aq­taý qalasynan 70 km jerde «Quryq» portynyń aýmaǵynda ornalasqan. Joba ınvestory – «Semurg invest» kompanııasy. Qazirgi ýaqytta jobaǵa ınvestor tarapynan qomaqty ınvestısııa salynyp, birqatar jumys atqarylǵan. Jobanyń júzege asýy port aýmaǵyndaǵy júkterdi aýystyryp tıeý kólemin jylyna 10 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtady. Sonymen qatar júk aınalymyn arttyrý úshin jańa logıstıkalyq jol qurylady jáne el aýmaǵy arqyly jańa júk aǵyndary paıda bolady. Tıisinshe Qazaqstannyń eksporttyq baǵyttary ártarap­tanady.

Júıeli iste bereke bar

Aımaqtaǵy azýly máseleniń biri – aýyz sý. Halyq sanynyń ósýine baılanysty sýǵa degen muqtajdyq ta artyp kele jatyr. Jaz aılaryndaǵy tapshylyq táýligine 77,2 myń tekshe metrdi quraıdy eken. Máseleni kezeń-kezeńimen sheshý úshin 2025 jylǵa deıin jalpy sý tushytý qýaty 136 myń tekshe metrdi quraıtyn 6 jobany júzege asyrý josparlanǵan (jalpy quny – 202 mlrd teńge). Sý degennen shyǵady, energetıkalyq jabdyqtarynyń tozý deńgeıi 81 paıyzǵa jetken «MAEK» kásipornynyń jaǵdaıy da aıryqsha kóńil bólýdi qajet etip otyr.

«Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha sý tushytý, bý-gaz qondyrǵylary jáne týrboag­regattar sııaqty jabdyqtardy salý jáne jańǵyrtýǵa qatysty birneshe negizgi jobany iske asyrýdy kózdeıtin kásiporyndy jańǵyrtý baǵdarlamasy ázir­lendi. Bıyl kásiporynnyń óz qarajaty esebinen týrboag­re­gat­tarǵa, qazandyq agregatta­ry­na jáne qosalqy jab­dyq­ta­r­ǵa kúrdeli jóndeý júr­gizilip jatyr. Mańǵystaý ob­ly­­sy ákimdiginiń rezervinen to­­­zyǵy jetken jab­dyq­ty aýys­­­tyrýǵa 2,6 mlrd teńge bó­lindi. Premer-mınıstrdiń tap­syrmasy boıynsha jańa jab­dyq­tar men jıyndyqtardy satyp alýǵa Úkimet rezervinen taǵy 4,9 mlrd teńge bólindi», dedi ákim.

О́ńirdi gazben jabdyqtaý máse­lesi de málimdeme aıasynan tys­qary qalmady. Byltyr óńirge 2,6 mlrd tekshe metr gaz qajet bolǵan. Bıyl qazanda uzyndyǵy 308 shaqyrym «Beıneý-Jańa­ózen» magıstraldyq gaz quby­ry­nyń ekinshi jelisi boıynsha gaz berý bastaldy. Sonyń nátı­jesinde eldi mekender, iri óner­ká­siptik nysandar, sondaı-aq Mań­ǵystaý oblysynyń negiz­gi ener­getıkalyq kásiporny – jylý jáne elektr energııasyn óndiretin «MAEK» JShS tu­raq­ty gazben qamtylmaq.

«Ekinshi jeliniń ótkizý qabi­le­ti – jylyna 5,8 mlrd tekshe metr. Buǵan deıin «Okarem-Beıneý» gaz qubyry osy baǵyt boıynsha 3 mlrd tekshe metr­den astam gaz aıdaǵan. Endi eki gaz qubyrynyń jalpy ótkizý qabileti jylyna shamamen 9 mlrd tekshe metr boldy. Mundaı kólem óńir qajettiligin tolyq jabady. Sonymen birge «Jańaózen-Aqtaý» magıstraldyq gaz qu­byrynyń 4 jelisin salý jobasyn iske asyrýǵa respýb­lı­kalyq bıýdjetten 5,3 mlrd teńge (148 km gazben jabdyqtaý jeli­le­ri) bólindi», dep aqparat berdi aımaq basshysy.

Keıingi bes jylda oblysqa 3 trln teńgeden astam ınvestısııa tartylǵan. Bıyl 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha negizgi kapıtalǵa shamamen 840 mlrd teńge salynypty. Bul byltyrǵy sáıkes kezeńmen salystyrǵanda 45 paıyzǵa artyq. Jalpy, jyl basynan beri iske qosylǵan 12 ınvestısııalyq jobaǵa 11 mlrd teńgeden asa qarjy quıylǵan.

«Onyń ishinde et kombınaty, metall prokat, arnaıy jab­dyq­tar men tehnıka, sondaı-aq temirbeton men antıfrız óndirisi bar. Jyl sońyna deıin jalpy quny 9 mlrd teńge bolatyn taǵy úsh jobany iske qosý josparlanyp jatyr. Bul 90-ǵa jýyq jańa jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Aldaǵy úsh jylda taǵy 54 ınvestısııalyq jobany iske asyrý kútiledi. Bul jobalar óńir ekonomıkasyna 1,4 trln teńge kóleminde qarjy tartý jáne 6 myńnan astam jańa jumys oryndaryn qurý maqsatynda josparlanǵan», dedi ákim.

Halyqtyń áleýmettik ahýa­lynda jetekshi ról oınaıtyn bilim, densaýlyq saqtaý salalary da ıgilikterden kende emes deıdi óńir basshysy.

«Jalpy, qazir óńirdiń áleý­mettik-ekonomıkalyq damýy, qoǵamdyq-saıası ahýaly turaqty. Biz osy ekonomıkalyq ósý qarqynyn saqtaı otyryp, azamattardyń ál-aýqatyn arttyrý, sondaı-aq turǵyndardyń ómir súrý sapasyn jaqsartý úshin barlyq qajetti sharalardy odan ári jalǵastyramyz. Sondaı-aq Memleket bas­shysynyń aldy­myz­­ǵa qoıǵan mindetterin sapaly ári ýaqy­tynda oryndaýǵa bar kúsh jige­rimizdi salamyz», dedi N.Noǵaev.