Meıirimge qanbaǵan jáýteńkózder: Asyrap alynǵan balalardyń 6%-y keri qaıtarylady

Máselen, osy baǵyttaǵy sony da saýapty baǵyttyń biri – 2016 jyly iske qosyl­ǵan Bala asyrap alý jónindegi ult­tyq agenttik. Onyń mindeti bala asy­rap alýǵa nıettengenderdi áke-she­she bolýǵa kásibı túrde daıarlaý, bala asy­rap alǵan otbasylarǵa baǵdar berýmen qatar, bala asyrap alý mádenıetin damytý edi.

Ulttyq agenttik jetimdik máselesin tolyq sheshpese de, tek ótken jyly 128 balany qamqor bolady-aý degen 104 otbasyna ornalastyrǵanyn eske sala keteıik. Álbette bala asyrap alýdan nıetti úmitkerlermen psıhologter jumys isteıdi. Buǵan qosa ár óńirde bala asyrap alǵysy keletinderge onyń zańdyq máseleleri boıynsha keńes berilip otyrady. О́kinishke qaraı, osynyń bárine qaramastan, asyraýǵa alynǵan balalardyń keıbiri jetimder úıine qaıta oralyp jatady. Bul qalypty jaǵdaı bolǵandyqtan, qazirgi tańda Asyrap alýshy ata-analar mektebi qurylyp, osyndaı otbasylarǵa baǵyt-baǵdar kórsetilip otyrǵany aıan.

Buryn balalar úıine qaıta oralatyndar shamamen 5% bolsa, bıyl bul kórsetkish 1%-ǵa ósken. Aqıqatyna kelgende, qanshama sábıdiń kóńiline qaıaý salatyn, adamdarǵa degen senimin azaıtqan 1% degen de az san, az taǵdyr emes. Bul balanyń janyna jazylmaıtyn jara salatyn oqıǵa bolǵandyqtan, barlyq otbasymen úsh jyl boıy jumys júrgiziledi. Olarǵa quqyqtyq máseleler bo­ıyn­sha psıhologııalyq keńes be­riledi, qoldaý kórsetiledi.

Bir kisi bala asyrap alamyn dep oılasqanda, bolmysyna qarap ishki túı­sigimizben ábden qarsy bolǵanymyz esimde jáne nege qarsy ekenimizdi ábden dáleldep, túsindirdik. Bala asy­rap alý – ashtan óltirmeı baǵyp-qaǵý emes, tamaq pen tósek jetimder úıinde de bar. Shyn­­­dy­ǵynda siz­diń ishińizden shyq­paǵan balany baqaı esepsiz meıi­­rimge bólep, qıyn­dyǵyna kónip, ómirińizdiń sońyna deıin adamgershilik tany­tý­ǵa shyda­myńyz jete me?

Degenmen joǵarydaǵy keıip­kerimiz júgirip júrip qujat­taryn túgendep, asyrap aldy, úde­sinen shyqpady. Balany ary-beri súırelep, aqyry balalar úıine qaıtaryp berdi. Uzaq áń­gime. Sodan keıin turmysqa shyq­paǵan bir apamyz da sandalyp júrip bir bala asyrap alǵan. Balalar úıinen saý bala tabý qıyn. Deni saý bolǵanymen, psı­hologııalyq turǵyda týmaı jatyp sat­qyndyq kórgen kishkentaı adamnyń júıke­sin­de kinárat bolmaı qoımaıdy. Ol bala da keri qaıtqan syńaıly. Bular balaǵa tamaq, kıim taýyp berdi. Biraq analyq mahabbaty men meıirimin oıata almady. Eń sumdyǵy da sol. Bir emes, qaıta-qaıta taǵdyr tál­kegine túsýdiń qasiretin ba­sy­nan ótken jetim júrek qana biledi. Qysqasy, jetimder úıi­nen bala asyrap alý úshin, júre­gińiz ben ımanyńyz ózgeshe jaratylýǵa tıis.

Búginde jetim bala­lar men ata-ana­synyń qamqor­ly­ǵynsyz qalǵandardy tár­bıeleýge beıim­delgen uıym­darda balalar sa­nynyń azaıýyn baıqaýǵa bolady. Statıstıkaǵa súıensek, jyl basynda bir ǵana Almaty qala­sy boıynsha 3 366 bala asy­rap alý tiziminde turǵan. Osy oraıda Bala asyrap alý jó­nin­degi ulttyq agenttik – «Ana úıi» qoǵamdyq qorynyń ókil­deri qam­qor­shylyq rásim, asyrap alýshy ata-analardyń mektebi ne úshin kerek, bul bala­lardyń jańa otbasylaryna qalaı sińetini týraly biraz maǵlumat berdi.

«Psıhologııalyq daıyn­dyq­tan ótý úshin bala asyraýdan úmitkerler tikeleı agent­tikke nemese koll-ortalyq­tyń 1422 nómirine júginedi. Kan­dı­dattarmen bizdiń psıholog ma­mandar jumys júrgizedi. Dıag­­nostıkalyq suhbat barysyn­da árbir úmitkerdiń se­bep­terin anyqtaımyz. Motıv­ter kons­trýk­tıvti de, destrýktıvti de bolýy múmkin. Mysaly, bireý óz qa­jet­tilikterin qanaǵattandyrý nıetimen kelse, al bireýler shyn máninde balaǵa ba­qytty ba­la­lyq shaq syılaǵysy keledi. Sondyqtan ár úmitkerdiń nıetin taný asa mańyzdy. Osyǵan súıene otyryp, biz belgili bir úmit­kerlermen ári qaraı jumys is­teımiz be, joq pa, sony sheshemiz», deıdi Bala asyrap alý jónindegi ult­tyq agenttiktiń basshysy Farıda Rahmetova.

Agenttik ókili úmitkerlerdiń 20-30%-y Asyrap alýshy ata-analar mektebinen ótken kezde iriktelinetinin aıtty.

«Kóp jaǵdaıda úmitkerler asyǵys sheshimmen keledi, olar árdaıym bala­nyń ómir súrip jatqan ortasyna baılanysty ózindik erekshelikteri bar ekenin eskere bermeıdi. Keıbir ata-analar oqý úderisinde buǵan daıyn emes ekenin, ózderinde resýrstardyń joqtyǵyn túsi­nedi. Biz úshin bul – jaqsy ná­tıje, óıtkeni úmitker áý bastan bala úshin jaýapkershilikti alýǵa daıyn ekenin túsinýi kerek. Eger bala keıin qaıtarylsa, bul – sábı úshin óte úlken soqqy», deıdi F.Rahmetova.

Atalǵan mektepte oqý 3,5 aı boıy júrgiziledi jáne taqy­ryptyq sa­baqtardan turady. Osy ýaqyt ara­ly­ǵynda úmitker­ler maman­darmen jumys isteıdi, olarǵa keńes beredi, nátı­jesinde, olar ózde­ri­niń múm­­kin­dikteri men resýrs­taryn biledi. Mektepti bitirgennen keıin úmit­­ker­lerge osy daıyndyqtan ótke­ni týraly sertıfıkat beri­ledi. Ortalyq mamandary bala asy­rap alýshy otbasylardy taǵy úsh jyl baqylaıdy.

«Balalar úıinen shyqqandar – erekshe bala. Árbiriniń óz taǵ­dyry, basynan keshken aýyr oqıǵasy bar, ol sonyń bárin ózin asyrap alǵan otbasyna ala barady. Onyń asyrap alǵan otbasyna úırenisýi úshin jaqsy daıyndyq qajet. Bizdiń mektep­tiń atqaratyn jumysy – ata-analardy balany qabyldaýǵa daıyndaý, qajetti aqparattardy berý, eń mańyzdy su­raqtarǵa jaýap alý», dedi agent­tiktiń psıhologi Lázzat Serimbetova.

Osy arada Bala asyrap alý jónindegi ulttyq agenttik ótken jyly túrli dertteri bar balalardy asyrap alǵan otbasylarǵa ońaltý jáne kómek kór­setý bo­ıynsha qanatqaqty jobany iske qosqanyna toqtala ketý kerek. Agenttik ókilderiniń aıtýynsha, balalar úıindegi eń kóp ta­ral­ǵan dıagnoz – bul olardyń damýyndaǵy kesheýildeý. Biraq mamandar em-dom, ońaltý jumys­ta­ryn júrgizgennen keıin, keı balalar keselderinen jazylyp ketetin jaǵ­daılar da jıi kez­desetinin aıtady.

«Arnaýly mekemelerde 4 myńnan asa bala tárbıelenip jatsa, onyń 80%-y baýyrlary bar balalar bolǵandyqtan, zań júzinde olardy bir-birinen ajyratýǵa bolmaıdy. Olar – jasóspirimder men aýrýy bar balalar. О́kinishke qaraı, keselge shaldyqqan balalardy qabyldaýǵa nıetti nemese daıyn adamdar kóp emes. Sondyqtan 2022 jyldyń mamyr aıynan bastap biz ońaltý boıynsha jańa qanatqaqty jobany iske qostyq. Joba aıasynda otbasylarǵa úsh túrli kómek kórsetiledi. Eger operasııa qajet bolsa, bul jaǵdaıda qor qarjy­landyrýmen aınalysady. Eger odan ári ońaltý nemese túzetý qajet bolsa, biz orta­lyqtarmen shartqa otyryp, onyń qarjysyn bizdiń qor tó­leıdi», deıdi «Ana úıi» qoǵam­dyq qorynyń basshysy.

Kómektiń úshinshi túri – jeke logoped, defektolog, psıho­log­tiń qyzmetterin alý úshin tóle­ne­tin ataýly kómek. Kó­mek­tiń bul túri atalǵan maman­dar­dyń ortalyǵy joq aýyldyq jerlerde tura­tyn otbasylarǵa beriledi.

Joǵaryda atap ótkendeı, asyrap alyn­ǵan kishkentaılar balalar úıine qaıta oralatyn jaǵdaılar jıi kezdesedi. Sebep­­teri ártúrli bolýy múm­kin, kó­bi­nese eresekterdiń daıarlyǵy joq.

«Bizdiń qordyń statıstıkasy bo­ıynsha, óz úıimdi taptym deıtin bala­lardyń 6%-y qaıtaryldy. Buǵan negizinen eresek adamnyń qolynan ata-ana bolýdyń kelmeýi, resýrsy, shy­damdylyǵy jetispeýi sebep bolady. Árıne, eskeretin jáıtter da bar. Mysaly, qamqor­shy­sy qatty naýqastan, ıakı qaı­tys bolǵan kezderde balalar keıin qaıtady. Sondaı-aq týǵan balalarymen til tabysýda qıyn­dyq týyndaıdy jáne osy sebepti asyrap alynǵan balalar qaıtadan balalar úıine oralady», dedi F.Rahmetova.

ALMATY