Búgin jazýshynyń sondaı lepte jazylǵan «Kitap qalashyǵyndaǵy oqıǵa» atty áńgimesin sóz etsek deımiz. Bul shyǵarmada aýyldan qalaǵa arman qýyp kelgen jas jigittiń jan-dúnıesindegi sezim arpalystary, bulqynystary, basynan ótken oqıǵalary shynaıy beınelengen. Týyndyǵa arqaý bolǵan bas keıipker – Japardyń bolmysynan aýyldan qalaǵa kásip izdep kelgen kóptegen qazaq jastarynyń jıyntyq beınesin kóresiz. Sonyń biri ózimiz ekeni de anyq. Biraq onyń basqalardan aıyrmashylyǵy bar. Ol – bilimdiligi. Kóp oqıdy. Kóp biledi. Beınelep aıtqanda, kitapty «nansha» jeıdi. Bir jaǵynan, onyń bul qasıetin mańaıynda júrgender túsinbeıdi. «Oqý ótip ketken» dep syrtynan keleke etedi. Qaı qoǵamda da bilimdi adamnyń ortaǵa syıyp júrýi qıyn ǵoı. Osy jaǵdaıdy Japar da basynan keshedi. О́ıtkeni ol ómirge, qoǵamǵa basqasha qaraıdy.
Jazýshy keıipkeriniń osy minezin, artyq boıaý qospaı dál sýretteıdi. Bir qyzyǵy, ol qaıda barsa da laqap aty artynan birge erip júredi. Áskerge barǵanda mahabbat lırıkasyna eltigen «dedter» alaqandaryna salyp «Esenın» dep dáriptese, ózimen birge qalada jumys istep júrgen kóshe sypyrýshylar «Oqyǵan azamat» dep ataıdy. Kóshe sypyrýshylardyń bári de qazaqtyń qyz-jigitteri. Jańalyqqa jany qushtar Japardyń jasy otyzdyń bel ortasynan asyp bara jatsa da áli shańyraq kótermegen. Qansha bilimdi bolǵanymen qyzǵa degen aýzynyń salymy joq.
Birde ol qalalyq gazetten «Kitap qalashyǵy ashyldy» degen habardy oqyp, qýanyp qaldy. Ol qazaq ádebıetin ǵana emes, orys ádebıetin de bir adamdaı jaqsy biledi. Shetel jazýshylarynyń qazaqshaǵa aýdarylǵan shyǵarmalaryn túgel oqyǵan. Draızer, Kamıý, Akýtagavany unatady. «Amerıka tragedııasyn» qaıtalap san ret oqydy. Degenmen onyń oıynsha: «Aýdarma – ádebıet emes. Syrt keıipkerlerdiń júris-turysyn jattap alǵanmen bótendenip, birtúrli syrdań tartyp turady» deıdi.
Bir kúni ádeıilep «Knıjnyı gorodok» dep oryssha jazylǵan jańa kitap dúkenine keledi. Esik aldynda omyraýyna aty-jóni ilingen qazaq jigitter oryssha sálemdesedi. «Men sııaqty qara qazaqqa qazaqsha sálemdesse qaıtedi? Qoı, ultjandylyq máselesi keıingi orynda. Men kitap kóreıin» dep, ishke enedi. Baıqasa, shetel ádebıeti túgel osy jerge kóship kelgen sekildi. Shekspır de, Folkner de, ózi súıip oqyǵan Draızer de osynda. Orys ádebıetiniń klassıkteri de samsap tur. Endi qazaq jazýshylarynyń kitaptaryn kóreıin dese... Osy jerdegi úzindige zer salyńyz: «Japar kózi moıyldaı qap-qara qyzdyń qasyna keldi. Júregi dúrsildep aýzyna tyǵyldy. Otyzdan asty, qyz ataýlyǵa berile qoımaýshy edi, ezý tartqan kúlkisi de kókiregin tyz etkizdi.
– Qaryndas, qazaq kitaptary qaı jerde? – dep týra qarady.
– Bizde qazaq kitaptary joq. Bolashaqta bolmasa... – dep qyz da kúlimsirep jaýap berdi.
– Bolashaq degenińiz qashan? 2030-ǵa deıin be? – Japar ejelgi maqamyna kóshti.
– Ne?!
Qyz túsinbeı qaldy da:
– Ony meńgerýshiden surańyz, biz kishkentaı adambyz, – dep burynǵy keıpin saqtap selt turdy».
Bir qaraǵanda, osy qysqasha dıalogte basy artyq eshnárse joq sekildi kórinedi. Japarǵa satýshy qyz: «Bizde qazaq kitaptary joq...Bolashaqta bolmasa» dep kúlimsirep jaýap berdi. Bar bolǵany – osy. Biraq osy bir kórinisten búgingi ómirdiń shyndyǵyn kóresiz. Rýhanı astanada áspettep ashylǵan kitap qalashyǵynda Abaı atamyzdan bastap, Muhtar Áýezovtiń, Maǵjan Jumabaevtyń jáne basqa da qazaq jazýshylary kitaptarynyń bolmaýy, shynynda da qasiret. Buǵan qalaı kúıinbeısiz?! Sonda bizdiń eldigimiz qaıda? Jazýshy keıipkeri arqyly neni meńzedi? Biz ne túsindik? Qysqasy, bul áńgime Japar týraly ǵana emes, kitap qalashyǵy týraly da ǵana emes, qazirgi qoǵamda baı men kedeıdiń arasy alshaqtap, «úlken adamdar», «kishkentaı adamdar» sekildi uǵymdardyń paıda bolýyn emeýrinmen, tuspalmen baıandaýymen qundy ekenin baǵamdaısyz.
