Bizdiń elimizde de ulttyq ekonomıkany damytýda ózindik úlesi bar kreatıvti ındýstrııanyń sáýlet, sán, óner, mýzyka, dızaın, kıno, IT-tehnologııalar, halyq qolóneri sııaqty shyǵarmashylyq baǵyttary jumys isteıdi. Buǵan deıin kreatıvti ekonomıkanyń naqty anyqtamasy men tizbesi bolmaǵan. Úkimettiń bıylǵy 6 maýsymdaǵy №448 qaýlysymen atalǵan qyzmet túrleriniń tizbesi bekitildi. Buǵan 43 ekonomıkalyq qyzmettiń jalpy jiktemesi engizilgen. Qazir kreatıvti ındýstrııa salasynda 32 myń kásipkerlik sýbektisinde 285 myńnan asa adam jumys isteıdi. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa 33,3 mlrd teńge, el ekonomıkasyna qosqan úlesi – shamamen 2,7%. Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń kreatıvti ındýstrııa máseleleri «Mádenıet týraly» zańymen jáne 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kreatıvti ındýstrııalardy damytý tujyrymdamasymen rettelgen.
Elimizdiń 2025 jylǵa deıingi ulttyq damý josparyn iske asyrý sheńberinde ázirlengen tujyrymdamada jańa otandyq joǵary tehnologııalyq kompanııalardyń paıda bolýy úshin tehnologııalyq kásipkerlikti damytý, jańa jumys oryndaryn qurý, kreatıvti, bilimdi jastardy jumyspen qamtý mindetteri kózdelip otyr. Sonymen qatar atalǵan mınıstrlikte mólsherlemeniń bir bóligin sýbsıdııalaý arqyly kásipkerlik sýbektilerdi jeńildikpen qarjylandyrý da qarastyrylǵan.
Ulttyq ekonomıka mınıstrligi kreatıvti ındýstrııany damytý jónindegi júıeli jáne údemeli tásilderge baılanysty IJО́-ge salymyn 3%-ǵa, jumyspen qamtylǵandardyń úlesin 4%-ǵa deıin ulǵaıtyp, shaǵyn jáne orta bıznes sanyn 80 myń birlikke deıin jetkizýge, sonymen qatar ónim eksportyn 200 mln dollarǵa arttyrýǵa múmkindik berýge tıis degen boljam jasaıdy.
Bul rette Parlament Májilisiniń depýtaty Nartaı Sársenǵalıev: «Biz jyl sońyna deıin 10 anımasııalyq joba jaryqqa shyǵatynyn atap óttik. Oǵan 500 mln teńge bólindi. Fılm jobalary da bar. Meniń oıymsha, Qazaqstannyń kreatıvti ındýstrııasynyń álemdik naryqta laıyqty oryn alýyna barlyq múmkindik qarastyrylǵan. Men shyǵarmashylyq ındýstrııa tabıǵı resýrstardan da kóp paıda ákelýi múmkin dep aıtar edim. Ekinshiden, bul azamattardyń ómirin jeńildetip, elimizdi de damyǵan memleketterdiń qataryna engize alady. 2025 jylǵa qaraı bizdegi kreatıvti ındýstrııa álemdik naryqqa 200 mln dollar somasyna ónim men qyzmet kórsetýdi shyǵarýǵa tıis. 30 myńnan asa jańa jumys orny bar. Qazaqstan álemge munaı men gazdy ǵana emes, jańa tehnologııalyq sheshimderdi, ınnovasııalardy jetkizýge, mádenıet pen ónerdegi zamanaýı trendterdi ornatýǵa qabiletti eldiń mártebesin bekitýi kerek», deıdi.
2025 jyly kreatıvti ındýstrııanyń Qazaqstan ekonomıkasyna qosqan úlesi 5%-ǵa jetýi kerek. Mádenıet, óner salasyndaǵy jáne IT-degi standartty emes ıdeıalar men ınnovasııalyq jobalar el damýynyń jańa draıverlerine aınalýy múmkin ekenin aıtady sarapshylar. Áıtse de, statıstıkalyq derekter elimizdegi, tipti álemdegi kreatıvti ekonomıkanyń naqty kólemin kórsete almaıdy. О́ıtkeni qarqyndy damyp kele jatqan shyǵarmashylyq qyzmettiń keıbir salalary kóleńkede jumys isteıdi nemese ekonomıkalyq qyzmettiń jalpy jiktemesine enbeýi de múmkin.
Shyǵarmashylyq arqyly tabys tabý boıynsha basqa elderdiń tájirıbesimen almasýdyń mańyzy aıtpasa da túsinikti. Osy rette kreatıvti ındýstrııalar ınfraqurylymyn damytý, kreatıvti kásipkerlik ıdeıalaryn nasıhattaý, halyqaralyq ınvestısııalardy tartý maqsatynda ótkizilip turatyn halyqaralyq deńgeıdegi forýmdar – atalǵan salany damytýda tájirıbe almasýǵa taptyrmas kómekshi.
Sonymen qarashanyń 24-26 kúnderi aralyǵynda Almaty qalasynda Reseı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Tájikstan, Ońtústik Koreıadan 100-den asa sarapshy-spıkerler men sala ókilderi qatysqan «Creative Central Asia – 2023» atty Ortalyq Azııanyń Kreatıvti ındýstrııalarynyń jyl saıynǵy forýmy ótti. Onda kıno, mýzyka, bilim berý, fashion-ındýstrııa jáne IT-sektorynyń salalary boıynsha kreatıvti ındýstrııany damytýdyń negizgi úrdisteri men perspektıvalyq joldary talqylanǵan edi. 2033 jylǵa qaraı álemde 2013 jyly bolǵan 57 mamandyq joıylady. Barlyq fızıkalyq jáne kúndelikti jumysty birtindep robottar men kompıýterler alady. Bul – Oksford ýnıversıtetiniń zertteý nátıjeleri. Osynyń barlyǵy halyqaralyq kreatıvti ındýstrııa forýmynyń basty taqyryby boldy.
Forým barysynda ótkizilgen taqyryptyq dárister, sheberlik synyptary, public talk, qoldanbaly óner jármeńkeleri kreatıvti ekonomıkadaǵy jańa baǵyttardyń ashylýyna, jastarǵa jańa tehnologııalarmen jumys isteýge tyń ıdeıalar bergeni anyq. Lumiere hall mýltımedııalyq murajaıynyń tanymal kýratorlarynyń qoldaýymen jáne qatysýymen qazaqstandyq jáne halyqaralyq sıfrlyq sýretshilerdiń ınnovasııalyq jáne eksperımenttik jumystaryn tanystyratyn kórme-ınstallıasııa AI-ART, Digital Fashion, Media Art baǵyttaryndaǵy avtorlardyń jumystaryn usyndy. Forým aıasynda sheteldik jáne otandyq sarapshylar aqparat salasyndaǵy yntymaqtastyqty nyǵaıtý jáne odan ári damytý máselelerin jan-jaqty talqylap, shyǵarmashylyq ındýstrııany damytýda Ortalyq Azııanyń áleýeti zor ekenin atap ótti. SSA-2023 forýmynyń negizgi maqsaty kreatıvti ındýstrııalardyń ınfraqurylymyn damytý, kreatıvti kásipkerlik ıdeıalaryn nasıhattaý, halyqaralyq ınvestısııalardy tartý boldy. Búginde kreatıvti salaǵa jatatyn jáne memlekettik qoldaýǵa ıe bolatyn bıznes túrleri aıqyndalyp otyr desek te bolady.
Forýmǵa qoldaý kórsetken Almaty qalalyq Kásipkerlik jáne ınvestısııa basqarmasynyń basshysy Berik Soltanbaev: «Almaty – shyǵarmashylyq ındýstrııa ortalyqtarynyń biri. Kreatıvti sektorda ShOB ósimin kórip otyrmyz. Bizdiń basty mindetimiz – kreatıvti kásipkerlerge qarjylaı da, mıkroqurylymdyq jaǵynan da qoldaý kórsetý. Osydan biraz ýaqyt buryn shyǵarmashylyq salalardy damytýmen aınalysatyn alǵashqy uıymdy qurǵan edik. Qazir uıym aıasynda barlyq qajetti qoldaý sharasy qarastyrylǵan», dedi.
Atalǵan forýmdy uıymdastyrýshylardyń biri sáýletshi Dına Abdrahmet: «Bilim berý salasynda shyǵarmashylyq salalar boıynsha qarqyndy jumystar júrgizilip jatyr. Jańa magıstrlik baǵdarlamalar engizilýde. Qazir óńirlerde jumys qyzý. Olar kreatıvti ındýstrııa men kreatıvti ekonomıkaǵa kóńil bóle bastady. «Bul ne jáne ony qalaı damytýǵa bolady?» degen suraqtarǵa búgingi ótkizilip jatqan forým – osynyń jaýabyndaı. Aldaǵy ýaqytta Almaty elimizdiń shyǵarmashylyq ındýstrııasynyń ortalyǵy retinde úzdik isterimen tanylyp, halyqpen bólisedi», dedi.
Al «Dara» Prezıdenttik bastamalar qorynyń jetekshisi Ásel Shildebaevanyń aıtýynsha, bul jańa jumys oryndaryn ashýǵa startaptardy qurý jáne damytý, resýrstarǵa qoljetimdilikti, saraptamalyq qoldaýdy qamtamasyzdandyrý yqpal etedi. Sondaı-aq atalǵan baǵyt jergilikti kásipkerlerdi ishki jáne jahandyq naryqta ilgeriletýdiń óńirlik marketıngtik strategııasyna ınvestısııa tartýǵa jáne óńirlerdiń týrıstik áleýetin damytý úshin qolaıly ekonomıkalyq orta qurýǵa kómektesedi. Qazirgi tańda elimizde jastardyń áleýmettik-ekonomıkalyq ómirine qatysýynyń mańyzy joǵary. Prezıdenttik bastamalar qory atalǵan máselege erekshe kóńil bólýdi josparlap otyrǵanyn jetkizdi.
О́tkizilip otyrǵan halyqaralyq forým Almaty qalasynyń brendin ilgeriletýge, shyǵarmashylyq mamandardy qoldaýǵa, ınnovasııalyq jáne shyǵarmashylyq sektorlarda jańa ónimder jasaý úshin beıinaralyq yntymaqtastyqty damytýǵa yqpal etýge arnalǵany anyq.
Elimizdiń kreatıvti sektorynyń áleýetin ashý jáne ósirý qajettiligi – búginginiń talaby. Kreatıvti kásipkerlerdi memlekettik qoldaý arqyly damytý úderisin jedeldetý el ekonomıkasyna oń áserin tıgizetini sózsiz. Bizdegi kreatıvti ındýstrııanyń shoǵyrlanǵan ortalyǵy retinde Astana, Almaty, Shymkent qalalary atalady. Osy rette Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev kreatıvti ındýstrııa ortalyqtarynyń geografııasyn keńeıtýdi, olardyń árbir oblys ortalyǵy men iri qalada bolýyn, qatysýshylarǵa óz ónimderin kommersııalandyrý máselelerimen kómektesý jáne «kreatıvshilerdi» qoldaý sharalaryna nazar aýdarýdy tapsyrǵan edi.
Atalǵan salanyń damýy boıynsha Almaty qalasyna toqtalsaq, munda kreatıvti sektordy damytý ıdeıalary men paıymdaýlaryn shoǵyrlandyrý maqsatynda jumys isteıtin Kreatıvti ındýstrııalar keńesi bar. Keńes quramyndaǵy medıa, shyǵarmashylyq, óner, qolóner, mýzyka ókilderi, sondaı-aq qala belsendileri kreatıvti sala ókilderiniń bastamalary men usynystaryn talqylap otyrady. Keńeste kıno men anımasııa, ádebıet, sán, jańa medıa men sıfrlyq mádenıetter, teatr, opera men balet, esport pen geımdevolopment, sáýlet pen dızaın, mýzyka, zamanaýı óner, oıyn-saýyq ındýstrııasyn damytý strategııalaryn ázirleıdi. Almatyda kreatıvti sektor kásipkerlerin tárbıeleý úshin orta bar. Munda bıznes-ınkýbatorlar (SmArt Point Almaty, Almaty Tech Garden, KBTU Startup Incubator, Qanysh Sátbaev atyndaǵy QazUTÝ Tehnoparki, AlmaU) jáne kraýdfandıngtik platforma (StartTime) jumys isteıdi. Almatyda kreatıvti sektordyń qatysýymen qurylǵan «Almaty Talents» balalarǵa arnalǵan kreatıvti oqytý keńistigi jumys isteıdi. Buǵan qosa kreatıvti ındýstrııalar salasyndaǵy «ALATAU» ınfraqurylymdyq jobasynda kovorkıng-keńistik, balalarǵa arnalǵan tegin shyǵarmashylyq úıirmeler, sheberlik sabaqtaryna arnalǵan alań, medıateka, «ArtBit» bilim berý kórme ortalyǵy kiredi. Onda óner men mádenıettegi jańa tehnologııalarǵa basa nazar aýdarylady.
Sondaı-aq «36 úı» Almatydaǵy kreatıvti hab túrli saladaǵy kreatıvshilerdi biriktiredi. «36 úı» aýmaǵynda túrli dáris, kórme, festıval, pıtchıng jáne qaıyrymdylyq sharasy ótip turady. Bul joba pandemııanyń qıyn kezeńnen ótip, damýyn jalǵastyra aldy. Qalanyń basty mádenı jáne shyǵarmashylyq keńistigine aınaldy. Atalǵan jobanyń negizin qalaýshy Dáýren Tóleevtiń elimizdegi kreatıvti ındýstrııalardy damytý týraly ózindik kózqarasy bar. «Qazaqstannyń osy sektorǵa kapıtal aǵynyn arttyrý, salyqtyq yntalandyrý tetikterin iske qosyp (AQSh-taǵy sııaqty), jekelegen sheneýnikterdiń sheshimine táýeldi bolmaı júıeli túrde óz betinshe jumys isteıtin mádenı baǵdarlamalardy bólip kórsetse, mádenıettiń eksporttyq áleýetine kómektesýge múmkindigi jeterlik», deıdi ol.
Investısııalaýdyń álemdik tájirıbesinde, kóptegen kompanııa kreatıvti servısterdi, medıa platformalardy, sıfrlyq quraldardy, geımdevelopmentti jáne basqalardy qurýǵa ınvestısııa salady. Kreatıvti ındýstrııa jańa tehnologııalardyń, jańa salalardyń, materıaldyq taýarlardyń, sonymen qatar el úshin mańyzdy ekonomıkalyq artyqshylyqtyń biri ekenin aıtýǵa bolady. Álemde bul naǵyz ınklıýzıvti ekonomıkanyń damý kózi bolyp tur. Azamattardyń shyǵarmashylyq áleýeti men zııatkerlik kapıtalyna negizdelgen «shyǵarmashylyq óndiris» bolashaqta ekonomıkanyń eń mańyzdy salasyna aınalýy ábden múmkin.
