Keleńsizdikke kim kináli?

Álqıssa, áýeli negizgi máse­leni sholyp ótsek. Osy jyl­dyń maýsym aıynda Pavlodar aýdanyna qarasty Jer­tum­syq aýylynda «Elim-aı» dep atalatyn oqýshylardyń ekolo­gııa­lyq jasaǵy mádenıet úıiniń janyn­da­ǵy shaǵyn saıabaqta egilgen tal-terekter men gúlderdi sýaryp júrgende Zarıa aýyldyq okrýginiń ákimi Rýstam Qa­panov kelip, klýb qyzmetkerlerine soq­tyqqan. Zarıa orta mektebiniń bıo­logııa pániniń muǵalimi Rysjan Dáýletbaevanyń aıtýynsha, ákim ol jerde oqý­shy­lardyń turǵanyn eleń qyl­mastan klýb meńgerýshisi men mamanǵa turpaıy sózder aıtqan. Ári onysyn pedagog estisin degendeı ashy aıǵaımen jetkizipti. Laýazymdy tulǵanyń mun­daı mádenıetsizdigine, ári oqý­shy­lardyń kózinshe boǵaýyz sóz aıt­qanyna shydamaǵan ustaz aýdandyq qoǵam­dyq keńestiń tóraǵasy, bıler keńesi­niń mú­shesi Baqytbek Batkeevke sha­ǵym­­danady. Ol óz kezeginde aýdandyq etıka jónindegi ke­ńeske shaǵym túsirýge keńes ber­gen.

Muǵalimniń shaǵymynan soń aýdan ákiminiń orynbasary men apparat basshysy óz betterimen qyzmettik tekseris júrgizgen eken, alaıda sońy sozylyp, sıyrquıymshaqtanyp ketedi.

Al tamyz aıynyń sońǵy kúnderiniń birinde aýdan ap­pa­ratyndaǵy memlekettik-qu­qyqtyq bólimniń basshysy Rýslan Nurbekov bir­ne­she qyzmetkerdi, aýyldaǵy ýchas­kelik polıseıdi janyna alyp, eki kólikpen aýylǵa jetip keledi. Polısııa kólikteri sırenalaryn qosyp, nebári 60 úıden turatyn shaǵyn eldi mekenniń oıran-topyryn shyǵaryp ji­be­re­di. Kóshede kezdesken balalardy toqtatyp: «Aýyl áki­mi men klýb qyzmetkerleri arasyn­da ne jaǵdaı boldy, nendeı kýá­lik aıtasyń?» dep tergeıdi. О́zderin komıssııa dep ataǵan top músheleri Qyl­mystyq-prosestik kodekstiń 215-babyn qaperge de almasa kerek. Álgi bapta: «On tórt jasqa deıingi kýádan nemese jábirlenýshiden jaýap alýǵa qatysý úshin, al sotqa deıingi tergep-tekserýdi júzege asyratyn adamnyń qa­laýy bo­ıynsha on tórt jastan on segiz jasqa deıingi kýádan nemese jábirlenýshiden jaýap alýǵa qatysý úshin pedagog jáne (nemese) psıholog shaqyrylady. Kámeletke tolmaǵan kýádan nemese já­bir­lenýshiden jaýap alý kezinde onyń zańdy ókilderi qatysýǵa quqyly» dep jazylǵan. Iаǵnı ýchaskelik polıseı, memlekettik-quqyqtyq bólimniń basshysy Rýslan Nurbekov, sondaı-aq sol ýa­qyt­ta aýdandyq personaldy basqarý qyzmeti bóliminiń basshysy bolǵan Gýlıa Ibraeva bala­lardy ata-analarynyń ne­mese olardyń ózge de zańdy ókil­deriniń qatysýynsyz tergegen. Bul oqıǵadan ábden qorqyp qalǵan balalar keıin saıabaqtaǵy ósimdikterdi sýa­rýǵa kelmeı qoıa­dy. Bir qyzy­ǵy, álgiler sha­ǵym jaz­ǵan muǵalimnen suraý­dy múlde este­rinen shy­ǵar­ǵandaı. R.Dáý­let­baeva qoǵamdyq keńes tóra­ǵasyna bolǵan jaıtty aıtady da, keıin prokýratýraǵa shaǵym túsiredi.

– Rysjan Dáýletbaeva – 37 jyldyq eńbek ótili bar qurmetti pedagog. Jaz boıy 8 shaqyrym jerdegi Zarıa aýylynan jaıaý-­jalpylap Jertumsyqqa ke­lip, oqýshylardy terek pen qaraǵaı taldaryn sýa­rý­ǵa ju­myl­dyrdy. Bul – aýy­ly­myz­dyń bolashaǵy, ekologııa­syn jaıly ete túsýge jasalyp otyr­­ǵan ıgi qadam. Sol kisiniń uıym­dastyrýymen «Elim-aı» ja­sa­ǵy 2 jyldan beri nátı­jeli jumys istep tur. Onyń ústi­ne ustazǵa álgi eńbegi úshin ákimdik te, mektep te bir tıyn eńbekaqy tólegen joq. О́z isiniń naǵyz entýzıasy. Ekinshi ret kelip shaǵymdanǵanda shydaı almadym. Meniń qyzmettik bólmem aýdan ákimdiginiń ǵıma­ratynda orna­las­qan. Ibrae­va­nyń kabınetine bardym da: «Qaraqtarym, bularyń jaramaıdy. Anaý aýyl basshysy pedagog pen balalardyń kózinshe daýys kótergen, al sender olardy ata-analarynyń qatysýynsyz tergep-tek­se­rip­siń­der. Erteń shý shyǵyp ketse, kináli bolasyńdar. Baryp ke­shirim su­rań­dar. Shetterińnen jas maman eken­sińder, senderge ósý kerek, ha­lyq­pen durys jumys isteńder», dep aǵalyq aqylymdy aıttym. Bul jerde eń áýeli balalardy qorǵap qalý maqsatym edi. Sebebi oqıǵany odan ári zerdeleıtin bolsaq, býllıng áreketteri oryn alyp otyrǵanyn ańǵaramyz. Biraq ar-namystaryna tıetindeı aýyr sóz aıtqan emespin. О́zim de ómir boıy pedagog bolǵan janmyn, 3 márte aýdandyq máslıhattyń depýtaty boldym. О́mirlik tá­jirı­bem bir basyma jetip artylady. Álgi jerde aýylǵa komıssııany bastap barǵan R.Nurbekov te boldy, – deıdi B.Batkeev aqsaqal.

Bul oqıǵanyń órship bara jat­qanyna alańdaǵan aýdan ákimi Nıkolaı Dychko aýyl ákimi men R.Nurbekovty shaqy­­ryp alady da, mektep muǵa­li­minen ke­shi­rim surat­qyz­ǵan. Al personaldy basqarý qyz­meti bóliminiń basshysy óz erkimen qyzmetinen ketken. Biraq G.Ibraeva kóp uza­maı polısııaǵa aryz túsirip, B.Batkeev bizdiń ar-namysy­myz­ǵa tıetindeı sózder aıtty dep shaǵymdanǵan. Sot alǵash­qy­da bul isti qaraı kelip, esh­bir zań buzýshylyq tappady. Alaıda Pavlodar qalasynyń ákimshilik quqyq buzýshylyqtar jónin­degi mamandandyrylǵan soty apellıasııadan keıin qo­ǵam­dyq keńestiń tóraǵasyn kináli dep tanyp, buzaqylyq ja­­sa­ǵany úshin oǵan 12 075 teńge kóleminde aıyp­pul salý týra­ly sheshim shyǵarady.

Anyqtaǵanymyzdaı, R.Nur­be­kov pen R.Qapanov kezin­de ishki ister organdarynda áriptes ári dos bolǵan. B.Batkeevtiń piki­rin­she, R.Nur­bekov ákimdi aqtap alǵysy ke­lip otyrǵan syńaı tanytady. «Bulardyń oıy – bala­lardy qorqytyp, aýyl ákimi eshbir sóket qylyq jasaǵan joq dep Qapa­nov­ty sútten aq, sýdan taza etip alyp shyǵarý. Balalardy ter­geı­­tindeı olar qyl­mysker emes qoı. Ata-analary sha­ǵym tú­sir­se, ákimge de, bólim basshylary men ýchaskelik ınspektorǵa qıyn bolatyny anyq. Iаǵnı atalǵan laýazymdy tulǵalardyń áreketi eshbir sheńberge syımaıdy. Aýyl adamdaryn bulaı basynýǵa bolmaıdy. Aqsaqal basymmen meni syılamaı, sotqa berdi. Al sot tatýlasýdy suraǵanda «artyq ketsem ke­shirim etińder» dep úlken ba­symdy kishireıttim. Biraq aryz ıeleri meniń ke­shirimimdi qabyldamady. Mem­lekettik qyz­met­tegi bil­deı qyz­metkerler «shy­byq tımeı jatyp, shyńq eterin» kim bilgen... Maǵan ol mańyzdy emes, eń bastysy, balalardyń quqyǵy qorǵalýy kerek», deıdi B.Batkeev. Onyń sózinshe, jer­gilikti ata-ana­lar­dyń birne­sheýi óz bala­la­rynyń zańsyz tergelgenin jaqsy biledi.

Al aýdan ákimdigi bul máse­le­ni odan ári zerttep, zerdelemegen. Oqıǵa sol sebep­ten de kópshilik arasynda túsinis­peý­shilik týdyryp otyr. Aýdan basshysy N.Dychkonyń únsizdigi de apparattaǵy qyz­metkerlerdiń jónsiz áreket­terin qoldaǵandaı áser qal­dyrady. Pavlodar aýdany bas­shylyǵy memlekettik organdarda is­teıtinderdiń bi­lim-biligine, mem­lekettik tildi bilý deńgeıine júr­dim-bar­dym qaraı­tyn­daı. Áıtpese, G.Ibraeva qazaq ti­linde bir aýyz sóz de bilmeıtin bolyp shyqty. Oǵan sóılesý barysynda kóz jetkizdik. Gýlıa hanym: «Men memlekettik til­degi suraq­taryńyzdy túsinbeımin, orys tilinde qoıyńyz. Aı­tarym, memlekettik qyz­met­te 15 jyl qyzmet ettim. Alaıda B.Bat­keev sııaqty dóreki adam­dy ómi­rim­de birinshi ret kez­des­tirip otyrmyn. Bas-kóz joq, kabınetime kirip, aıǵaı­ǵa bas­ty. «О́tirikshiler, óz mansap­ta­ryńdy oı­lańdar», dep bizdi orynsyz sókti. Biz sotta óz sha­ǵymymyzdyń negizdi eke­nin dá­leldeı aldyq. Ol tıisti ja­zasyn arqalady. Jýyqta qalalyq sotqa B.Bat­keevten 500 myń teńge moraldyq shy­ǵyn óndirip alý týraly talap aryz jazdym. Biraq oılana kele onymdy qaıtaryp aldym. Maǵan máseleniń osy jerden toqtaǵany kerek», dedi ol.

Bir qyzyǵy, bul máseleden oblys ákimi men onyń appara­tyn­daǵylar da habardar. Alaı­da olar «Biz qyz­met­tik tek­seris júrgizdik, aýyl ákimi de, Nurbekov te kináli emes», dep miz baqpaıdy. Bildeı pe­dagogtiń kel­ti­rip otyrǵan dá­lelin nazarǵa alǵysy kel­meıdi. Jertumsyqtaǵy bala­lar­­dyń memlekettik qyzmet­shi­ler men polıseı tarapynan zańsyz tergep-tek­se­ril­geni, ol túptep kelgende bopsalaý sıpa­tyn­da­ǵy qylmyspen para-par ekeni eshkimdi oılandyrmaıtyndaı.

Ustaz Rysjan Dáýletbaeva keleńsiz oqıǵaǵa balalardy aralastyryp, zań­syz tergegen laýazymdy tulǵa­lar­dyń ústinen tıisti organdarǵa shaǵym túsir­genimen, qadaǵalaýshy mekemelerden mardymdy jaýap estı almapty. Sot otyrysynda Nurbekov: «Pedagogten eshbir ke­shirim suraǵan joqpyz. Sebebi aýyl­da eshqandaı óreskel oqıǵa bolǵan joq, oıdan shyǵarylǵan jaǵdaı», dep taıqyp shyqqan. Olar óz qarama­ǵyn­daǵy qyzmet­ker­lerdi kýá retinde tartyp otyr. Aýyldyq klýbtyń meń­ge­rý­shisi men qatardaǵy maman, aýdan ákim­digindegi bólim qyzmetkerleri ju­mys ornymyzdan aıyrylyp qalamyz dep qoryqty ma eken, ondaı keleńsiz jaǵdaıdy estip, kórgenimiz joq dep ant-sý ishken. Eki ortada mektep muǵalimi jala japqan jan retinde shyryldap qaldy.

Aıtpaqshy, jazdyń sońynda aýyl­daǵy saıabaqqa kútpegen jerden bir top eshki kirip ketip, 45 túp terek taldaryn typ-tıpyl etip jep ketipti. Osy­laı­sha, balalardyń ala jazdaı eńbegi zaıa bolyp, qazirgi kúni saıa­baqtyń da sıqy qashqan...

Pavlodar oblysy,

Pavlodar aýdany