Samǵady qyran, júıtkidi tazy

Bozanbaıdyń kireberisindegi Búrkittóbeniń bókterine qaz-qa­tar kıiz úıler tigilip, qazan kó­terildi. Ańqyldaǵan qazaqtar túlki tymaq, qasqyr ishik, saptama etik kıip, sańqyldaǵan qustaryn kóterip, alshań basyp kele jatty. Kún raıynyń boran-shashynyna, ańyzaq jeline qarap turǵan jurt joq, eńbektegen balasynan eńkeıgen kárisine deıin saıysqa túsken búrkitshilerge qoldaý kór­setip, qıqý qosyp júrdi. Eń­bektegen bala demekshi, búrkit kótergen bes jasar balany kórip, til-kózimiz tasqa dedik. Kádimgideı jeti-segiz keli tartatyn qyran qusty qolyna qondyryp, el ishinde júr. At arytyp jetken tý­rıster asyqtaı ulmen sýretke túsip máz.

– Ulym Ábdirashıdti búrkitshi bolýǵa baýlyp júrmin. Qyr-sy­ryn úırensin. Bes jasta bolsa da saıatshylyqqa qyzyǵady. Jal­py, qusbegilik dástúr ulǵa atadan mıras bolyp qala bergen ǵoı. Sondyqtan balamdy ulttyq ónerdiń ısi shyqqan is-sharalarǵa alyp baryp júremin, – deıdi kishkentaı búrkitshiniń ákesi Mamyrhan Manaıuly.

Bıylǵy sharanyń ereksheligi, «Shyǵys salbýryn-2023» festı­valinde qusbegiler ǵana baq synas­pady. Sonymen qatar tazy jú­girtken saıatshylar, asaý quryq­taǵan atbegiler, quralaıdy kózge atqan sadaqshylar da baby men baǵyn baıqap kórgen. Bir kún bu­ryn irikteýden ótken qyran qus­­tyń naǵyz synǵa túser sáti bas­tal­mas buryn oblys ákimi Er­mek Kósherbaev pen is-sharany uıym­dastyrýshylar jarys jolyna shyqqandarǵa sáttilik tiledi.

– Bul – kóne zamannan kele jatqan qazaqtyń óneri, dástúri. Ata-babamyz qus salyp, tazy jú­girtip, ańǵa shyqqan. Sol za­mandaǵy dástúrdi umytpaýymyz kerek. Alys-jaqyn aımaqtardan, shetelderden búrkitshiler kelip jatyr. Bárine sáttilik tileımin! Osyndaı úlken is-sharaǵa qoldaý bildirip, ult rýhanııatyn túgendep júrgen Muhtar Toıbazarovqa alǵys aıtamyn, – dedi oblys basshysy Ermek Bedelbaıuly.

Iá, rýhanı máni bar sharanyń halyqaralyq deńgeıge kóterilýine úlken úles qosqandardyń basynda belgili kásipker Muhtar Toıbazarovtyń turǵany daýsyz. Al Bozanbaıdyń tóńireginde búrkitshiler baıqaýyn dástúrli túrde ótkizip turý ıdeıasy áýelde Nurhat Toqtarhanov pen Nurtaı Tileýjan usynǵan. Usynyp qana qoımaı bilek sybana kirisken. Bozanbaıǵa toqtalǵan sebebi, bul aýyldyń qus ushyrýǵa geo­gra­fııa­lyq jaǵy qolaıly. Onyń ústine, oblys ortalyǵynan qa­shyq emes. Ekinshiden, munda etno­týrızmdi damytý jobasy qolǵa alynǵan. Aýylǵa Mońǵolııadan qonys aýdarǵan qusbegi Marks Na­jıtbannyń otbasy umyt bola bastaǵan ata dástúrdi jańǵyrtyp otyr. Eń bastysy, Bozanbaı aýy­lynda О́zbek Manapov degen búr­kitshi ákki búrkitshi bolǵan. Ol týraly sonaý Japonııadan kelip, de­­rekti fılm de túsirilgen eken. Qalaı alsaq ta, Bozanbaı aýyly búrkitpen baılanysty. 2021 jyly tuńǵysh ótken «Shyǵys sal­­býryn» festıvaline Ulan men Úr­­jar aýdan­darynyń qusbegileri ǵana qatyssa, bıyl alys-jaqyn shet­­elderden keldi. Bar-joǵy úsh jyl ishinde halyqaralyq deńgeıge jetti.

Bókterge domalana qalǵan aq­shańqan kıiz úılerdiń ishinde aq dastarqan jaıylyp, ulttyq taǵamdar usynyldy, ár aýdannyń sheberleri qolóner buıymdarynan kórme jasady. Dalada jarys qyzyǵynda júrgen jurt ara-tura kıiz úılerge kirip, ystyq shaı, tátti baýyrsaqtan dám tatyp, boıyn jylytty. Al qustardy qoıan­ǵa salǵan sátte eldiń bári jel men qardy elemedi de. Sonaý ıyq­tan jibergen qyran qalyqtap kelip, qashqan qoıandy ilgende muqym halyq qol soǵady, qıqý qo­sady, búrkitshige maqtaý aıtady. Shabýyl sátsiz aıaqtalsa jáne shýlasady. Qarshyǵa, ıtelgi qus­tarynyń ańǵa túskeni tipti qyzyq. Ushqan oqtaı kóktegi kó­gershinge atylǵanda burq etken mamyǵyn ǵana kóresiń. Sekýnd. Búrkitke qaraǵanda qarshyǵa, ıtel­gi kózdegen ańyn múlt etpeı qaǵyp túsiredi. Al búrkit iri ańdarǵa túse­tinimen erekshe.

– Qolymdaǵy búrkit elik al­ǵan. О́zim aýyldan qalaǵa kelgen soń qusbegilikke qyzyǵyp, búrkit ustap júrmin. Jarysqa júldeden góri ata-baba dástúrin nasıhattaý úshin qatysamyn, – deıdi Almaty oblysynan kelgen búrkitshi Arýjan Amangeldiqyzy.

Sonymen eki kúnge sozylǵan «Shyǵys Salburyny-2023» halyq­aralyq týrnıriniń qory­tyn­dysyna qarasaq, búrkit qu­sy boıynsha birinshi oryndy Almaty oblysynan kelgen Al­mas Seıitjan qanjyǵasyna bas­ty. Ekinshi jáne úshinshi oryn­nyń júldesin Jambyl ob­ly­synan kelgen qusbegiler áketti. Al júldeli tórtinshi oryndy Shyǵys Qazaqstan oblysy Rıdder qalasynyń qusbegisi enshiledi. Qurysh quıǵan qalada qyran ósirip otyrǵan Jumaǵul Ersultannyń ult rýhanııatyna úles qosyp otyr­­ǵany kópshilikti tánti etti. Qarshyǵa ushyrǵandardyń ishinde birinshi, ekinshi oryndy Shyǵystyń qusbegileri Ǵalym Samǵat pen Ermuhan Báıetbaı aldy. Al júl­deli úshinshi oryn Almatydan kelgen Aıan Seıitjanǵa buıyrdy. Itelgi ushyrýdyń júldesin de qazaqstandyq qusbegiler taqymǵa basyp qaldy.

Budan soń qalyń týrıst tazy júgirtken saıatshylar men asaýdy aýyzdyqtaǵan atbegilerdiń ónerin tamashalady. Quryq túspegen shý asaýdy qulaqtan basyp, taqymǵa qysqan jigitterdiń jaýyngerlik rýhyn sezindi, bilemin. Jer tarpyp turǵan tarpańdardyń beli qaıqań etip, laqtyryp kelip jiberse de ushyp turyp, jalǵa jar­masqan jigitterge qarap, bas shaıqasty. Aýylda asaýǵa aýyzdyq salyp júrgen qazaqtyń qaısar jigitteri, ásirese asfaltta ósken týrısterge erekshe áser etti.

– Kınodan kórip júrgen kov­boılar bul jigitterdiń qasynda túk emes eken ǵoı. Shyn tań­ǵaldym. Mundaı emosııa alamyn dep oılaǵan joqpyn. Qyran qus kóterip kórdik, atqa mindik, sadaq attyq. Asaý úıretip, tazy júgirtkenderdi kórdik. Qazaq ultynyń baba dástúrin saqtap kele jatqanyna kózimiz jetti. Naǵyz rýhty, naǵyz myqty halyq, – deıdi saıahatshy Oleg Martynov.

Sadaq atýdan jarysty «О́s­kemen sadaq atý» ortaly­ǵy­nyń je­tekshisi Ajar Rahmet­qy­zy uıym­dastyryp, týrıstik agenttikter demeýshi boldy. Shyǵystyń sadaq atý sportyna qoldaý kórsetý úshin Al­maty oblysynyń «Mergender ordasy» dástúrli sadaq atý fe­de­ra­sııasynyń prezıdenti, halyq­aralyq dárejedegi tóreshi Muh­tarhan Abaǵan, Almaty qa­lalyq «Deshti Qipshaq» dástúrli sadaq atý fede­rasııasynyń pre­zıdenti Júkeıhan Dúıiskenuly arnaıy keldi. Jalpy, júzden asa adam adyrna tartyp kórip, onyń seksen mergeni saıysqa qatysty.

Eki kúnge sozylǵan is-shara so­ńynda Qazaqstannyń «Qus­begilik» federasııasynyń vıse-prezıdenti Baǵdat Múptekqyzy oblys basshylyǵyna, týrnırdi uıymdastyrýshylarǵa úlken alǵy­syn bildirdi. Dástúrge aınalǵan týrnır aldaǵy jyly budan da joǵary deńgeıde ótetinine senim bildirdi

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Ulan aýdany,

Bozanbaı aýyly