Belgili ǵalymmen kezdesýde ýnıversıtet rektory Muhtar Baıjumanov Rae Kvon Chýngtiń ǵylymda jetken jetistigi men onyń ǵylymı baǵyty týraly jan-jaqty oı qozǵady.
Basqosý barysynda sóz alǵan áıgili ǵalym jahandyq klımattyń ózgerýi, aımaqtaǵy sý jáne ekologııalyq problemalar jónindegi pikirin ortaǵa saldy. Ǵalym keltirgen derekke sensek, sońǵy ýaqyttaǵy klımattyq ózgeris adamzat úshin zor qaýip tóndiredi. Sońǵy 4-5 jylda ǵalamdyq temperatýra 1,5 esege joǵarylaǵan. 2050 jylǵa qaraı temperatýra 3 esege deıin artýy múmkin kórinedi. Onyń paıymynsha, klımattyq ózgeristiń zardaby bolashaq urpaq úshin aýyr soǵýy yqtımal. Professor osy bir ózekti máselemen kúresý úshin onyń shyǵý sebebin, túp tamyrynyń qaıda jatqanyn bilý kerek ekenin tilge tıek etti.
– Men klımattyq ózgeris týraly 1991 jyldan beri zerttep kelemin. Osy ýaqytqa deıingi saraptamalarǵa súıene otyryp, problemanyń kózi erkin naryqtyq ekonomıkanyń saldary degen qorytyndyǵa keldim. Iаǵnı ónerkásipten bólinetin kómirqyshqyl gazy klımattyń ózgerýine áser etedi. Qanshama jyldar boıy kómirqyshqyl gazynyń mólsherin azaıtý kerek dep aıtqanymyzben eshbir shara qoldanylmaı tur, – degen ǵalym endigi sheshim adamzattyń óz qolynda ekenin sóz etti.
Ǵalym keltirgen derekke sensek, jasyl ekonomıkany óristetýge kez kelgen adam qabiletti.
– Jasyl ekonomıkany qoldaıtyn kompanııa qosymsha shyǵyn shyǵarýǵa daıyn bolýy kerek. Sondaı-aq tutynýshy da burynǵydaı arzan ónim emes, sál qymbat ónim alýǵa daıyn bolǵany jón. Sebebi qorshaǵan ortaǵa esh zııan keltirmeı, kómirqyshqyl gazynyń mólsherin barynsha az etip ónim shyǵarý qosymsha tehnologııany, qarajatty qajet etedi. Nátıjesinde, ónim de qymbattaý bolady. Al búgingi tańda naryq sapaǵa emes sanǵa, ıaǵnı qorshaǵan ortanyń qaýipsizdigin oılamaı jumys istep jatyr.
Bir sózben aıtqanda, barynsha kóp, arzan ónim alýǵa tyrysady. Onyń saldary lastanǵan aýa, ekologııalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna ákep soqtyryp jatyr. Jasyl ekonomıka jaǵdaıynda naryqta eki túrli baǵa júredi. Qorshaǵan orta qaýipsizdigin qoldaıtyn tutynýshy sál qymbat ónimdi, tabıǵatqa zııan tıgizbeı jasalǵan taýardy tańdaıdy. Iаǵnı tańdaý adamdardyń óz erkinde, – deıdi ol.
Is-shara barysynda tolǵamǵa toly oıyn ortaǵa salǵan ǵalym «Men birinshi bolamyn» dep atalatyn bastamasyn jınalǵan kópshiliktiń nazaryna usyndy. Ekologııaǵa esh zııan tıgizbeı ónim shyǵaryp, ózge kompanııalarǵa, óndiris oryndaryna úlgi bolýdyń mańyzyn aıtty.
Jıynda Rae Kvon Chýng Jambyl óńirindegi qoqys, qorshaǵan ortanyń lastanýy problemalaryna da toqtalyp ótti. Halyq sany az bola tura qorshaǵan orta lastanýynyń kórsetkishi joǵary bolǵanyna tańdanysyn bildirdi. Bul qoqysty qaıta óndiretin zaýyttardyń bolmaýynan jáne qoqys úshin qosymsha aqy tólenbeýinen dep túsindirdi.
Onyń aıtýynsha, Ońtústik Koreıada ónerkásip oryndarynan eshqandaı qoqys qalmaıdy eken. Iаǵnı Ońtústik Koreıa elinde óndiristik qaldyqtar tolyqtaı qaıta óńdeledi. О́ndiris oryndarynan qaldyq qalǵan jaǵdaıda ónerkásip ıeleri úlken kólemde aıyppul arqalaıdy. Turmystyq qaldyqtardy 2024 jyly tolyqtaı qaıta óńdeýdi kózdep otyr. Ol elde energııanyń 20 paıyzy qoqystan alynady.
Professor jasyl ekonomıkany qoldaý eldiń órkendeý jolynyń kepili ekenine bek senimdi. Bul qadam óz kezeginde jańa jumys oryndarynyń ashylyp, ekonomıkaǵa jańasha serpin beretinin jetkizdi. «Men birinshi bolamyn» mártebesi ónerkásip ıeleri úshin jaqsy múmkindik ekenin tilge tıek etti. Iаǵnı «qorshaǵan ortaǵa zııan tıgizbeı jasalǵan» degen kishkene ǵana belgi halyqtyń qoldaýyna ıe bolary sózsiz dep sendirdi ǵalym.
Is-shara barysynda M.H.Dýlatı ýnıversıtetiniń rektory Muhtar Qazbekuly professor Rae Kvon Chýngqa paıdaly derektermen bóliskeni úshin alǵys bildirdi. Jınalǵan kópshilikke aldaǵy ýaqytta Koreıanyń tehnologııalyq ýnıversıtetimen IT mamandaryn daıarlaý boıynsha kelisimshart jasaý jóninde ýaǵdalasqanyn aıtty.
Kezdesý sońynda ýnıversıtettiń ǵalymdary qonaqqa kókeıkesti saýaldaryn qoıdy. Koreıadaǵy óndiristik jáne turmystyq qaldyqtardy óńdeý, jasyl ekonomıkany júzege asyrý boıynsha qoıylǵan suraqtarǵa Rae Kvon Chýng keńinen kósilip jaýap berdi.
Taraz
