Foto: Jamılıa Bahtııarqyzynyń jeke muraǵatynan
- 20 jasyńyzda 2 kitap jazyp shyqtyńyz. Qos kitapty tyńǵylyqty oqyǵan oqyrman retinde «Báısheshekti» taǵdyrmen jazylǵan kitap der edim. Kitaptyń jazylý tarıhyna toqtalyńyzshy? Týyndy nelikten «Báısheshek» dep ataldy?
- Iá, rasynda da, alǵashqy «Báısheshek» atty kitabym óz ómirimniń jelisinde jazylǵan. Jıyrmadan endi asqan bozbala qyzdyń ómirinen ne alýǵa bolady degen oı týyndaýy zańdylyq. On jasymda bir dertke shaldyǵyp, onymen biraz jyl kúresip, sońynda jeńiske jettim. Synaqqa tótep berip, aýrýdy tolyq jeńgen soń bir oı týyndady: «Dál men sııaqty kúres jolynda júrgen jandarǵa qalaı kómektessem eken?», dedim. Osy suraqtyń jetegine erip, aqyrynda qolyma qalam ustap, on jasymnan beri basymnan ótken kúńgirt kúnderdi, júregimde uıalaǵan úmit pen jeńiske qalaı jetkenim jaıly jazyp bastadym. 2021 jyly jaryqqa shyqqan bul shyǵarmanyń oqyrmany kóp bolady dep oılamadym. Áıteýir aýrýmen kúresip júrgen bir adam oqysa da, osy jazǵandarymnan jiger alsa – men baqytty edim. Alaıda eki jyldyń ishinde «Báısheshek» kitaby álemniń birneshe tiline aýdaryldy. Avtor retinde men úshin bul úlken baqyt!
Kitapty «Báısheshek» dep ataýymnyń basty sebebi mynada: Ár adamnyń júreginde bir úmit bolady. Sol úmittiń aq gúli solmasa eken dedim. Sebebi meni de jeńiske alyp kelgen sol bir júrektegi úkilegen úmit, erteńgi jaryq kúnime degen myzǵymas senim edi. Báısheshek - úmittiń gúli… Sondaı-aq ol qatal qystan soń muzdy da, qara jerdi de alǵashqy bolyp jaryp shyǵatyn, kóktemnen habar beretin názik bolsa da, jigerli gúl. Synaqqa túsken ár adam osy gúl sııaqty bolý kerek, sonda ǵana ǵumyrynyń kópten kútken kóktemin kóre alady.
- О́mirdiń buralań jolynda syn men synaq jıi jolyǵady. 10 jyl aýyr dertpen kúresip, jeńgen jan retinde qıyndyqqa qaıysyp ketetin zamandastaryńyzǵa ne aıtasyz? Deneńizdi dert dendegende sizdi jeńiske jetelegen ne qudiret?
- Árıne, aıtýǵa ońaı… О́mirde ártúrli synaq kezdesedi. Alla adamdy jamandyqpen ǵana emes, jaqsylyqpen de synaıdy eken. Jalpy synaqtyń úlken ıa kishisi bolmaıdy. Adam balasy bolǵan soń ár qıyndyq janymyzǵa batady. Biraq ár synaqtyń adamǵa úıretetini bar. Sony túsinip, synaǵynyń aıaqtalaryna sengen adamnyń aldynan ártúrli sebepter shyǵady. Meniń dertten aıyǵýyma sebep bolǵan jandar óte kóp. Sonyń ishinde ata-anama erekshe tańdanamyn. Baýyr eti balańnyń qınalǵanyn kórip, sonda da moıymaı, kórsetpeı, jaqsylyqqa sene bildi, Qudaıdan tiledi, úmitterin úzbedi… Ata-anamnyń, aǵaıyn-týystyń qoldaýy óte mańyzdy eken. Sonymen qatar elimizdegi dárigerlerge erekshe rızamyn, ómir boıy aldarynda bas ıip ótem. Sebebi meni jeńiske jetelegen, jaqsy sózimen sendire bilgen asyl jandar osylar. Jalpy aınalamdaǵy barlyq jandarǵa rızamyn. Meni birneshe jyl boıy úıden oqytqan ustazdaryma raqmet! Osyndaı izgi jandardyń qoldaýymen men de synaqqa synbadym dep aıta alamyn. Meni jeńiske jetelegen qudiret – osy atalǵan jandardyń úmitin, senimin aqtaý. Sondaı-aq ózim de bala kúnimde aýyryp jatqanymda eresek ómirimdi aýrýmen elestetken emespin. Qazirgi jaryq kúnimdi, jetistikterimdi qoıyndápterime jazyp, elestetip otyratynmyn. Eń qyzyǵy sol kezde jazylǵan armandarym qazirgi kúnimniń kórinisi. Muny zamanaýı tilde affırmasııa deıdi emes pe? Synaqqa túsken jandarǵa aıtarym: qansha qıyn bolsa da senińizder, kúresińizder. О́mir únemi qara joldan turmaıdy, júre bersek, aq jol da aldymyzdan shyǵa keledi. Ár qıyndyqtyń artynda úlken jaqsylyq bar! Men osyndaı synaqtan ótkenime esh ókinbeımin. Esesine kitap jazdym, ózge jandarǵa úmit syılap, jiger berdim. О́zim de osy synaqtyń arqasynda kóp oı túıdim, ómirdiń, ár tynysyńnyń, ár jutym sýdyń baǵasyn bildim. Synaqtyń kıesi de osynda eken…
- Ekinshi kitabyńyz «Qarlyǵash. Mahabbat eskertkishi» dep atalady. Ádette, anasy, jeńgesi ne ápkesimen syrlasatyn qyzdar, shyǵarmada atasymen syrlasady. Sebebin qalaı túsindirer edińiz?
- Jalpy qyz balanyń ómirinde, tárbıesinde ákeniń, atanyń, aǵanyń, ıaǵnı er azamattyń orny aıryqsha. О́kinishke qaraı, qyzdy tek ana ne jeńge tárbıeleý kerek degen stereotıptik oı bar. Biraq qyz balanyń taǵdyryna ár adam, ásirese er azamattar jaýapty. Ony búginde psıholog mamandar da rastaıdy. Bizdiń qoǵamda áke, ata mahabbatyn kórmegen qyzdar kóp. Men Qarlyǵash esimdi keıipkerimniń syrlasyn, aqylshysyn atasynyń obrazymen kórsetkenim de osydan. Qoǵamda qyzyn aıalaıtyn, onyń júregine, janyna qulaq túretin er azamattar kóbeıse eken dedim. Sonymen qatar ózim de atama jaqyn bolyp ósken soń atalar jaıly án de, shyǵarma da, óleń de az ekenin baıqadym. Qazaq atalarynyń ádemi obrazyn jasaǵym keldi. Urpaǵyna sózi ótetin, dana, bilimdi, mádenıetti ári zııaly aqsaqaldarymyz kóbeıse eken dedim. Osyndaı nıetten týǵan shyǵarma edi.
- «Qarlyǵash. Mahabbat eskertkishi» kitabynda oqyrman yntyǵa kútken Qarlyǵash pen Qasymhannyń kezdesýi ekiushty, jumbaq kúıde qalady... Shyǵarmada kýlmınasııa bolmaı qalǵandaı áser qaldyrady. Sol sebepti, Qarlyǵashtyń jalǵasy jazyla ma?
- Ekinshi kitabymnyń jaryqqa shyqqanyna birneshe aı boldy. Qazirgi tańda jastar, ásirese qyz balalar jıi oqyp júr. Meni qýantatyny da osy. Árıne, eki keıipkerdiń kezdesýi oqyrman úshin jumbaq bolyp qalǵanyn biraz adam synady. Biraq bul kitap mahabbat jaıly ǵana emes, basty ıdeıa – qyz balaǵa degen atasynyń mahabbaty, ata men nemereleri arasynda bolatyn taǵylymdy dıalog, otbasylyq qundylyqtar, qazaq aýylynyń kórkem kórinisi, adamdar arasyndaǵy syıly qarym-qatynas, urpaq tárbıesi, qazaq tarıhyndaǵy qyzdyń, áıeldiń, ananyń orny jáne basqa da taqyryptardy qozǵaý edi. Al Qarlyǵash pen Qasymhannyń kezdesýin oqyrman ózi topshylasa dedim. Kitapty sońyna deıin oqyp shyqqan adam barlyǵyn túsinedi degen oıdamyn. Shyǵarmanyń jalǵasyn jazý da ýaqyttyń enshisinde… Bul men úshin de jumbaq.
- О́zińdeı ómirin, ónegesin ádebı shyǵarmaǵa aınaldyrǵysy kelgen jastar jazýdy neden bastaý kerek?
- Men eki jyldyń ishinde aýyldardy, aýdandardy aralap, elimizdiń birneshe qalalarynda da jastarmen kezdesý ótkizdim. Qazaq jastary óte talantty! Ásirese aýyl aımaqtarda sóz kıesin biletin, poezııa men prozany qatar jazatyn jastar kóp eken. Biraq olarǵa qoldaý azyraq. Sondaı jastarmen barynsha baılanysyp, habarlasyp júremin. Olarǵa: «qoryqpańdar, jazyńdar, ár qalamgerdiń óz oqyrmany bolady» dep jiger berýge tyrysamyn. Jazýdy bastaý úshin taza nıet pen taza júrek qajet. Shabyt bolsa, jazasyń árıne. Sondaı-aq jastarǵa kóp oqyńdar dep aıtyp júremin. Bilimi, kókjıegi keń, sózdik qory mol jastardyń jaqsy shyǵarma jazatynyna senemin. Eń aldymen sondaı jastarǵa Memleketten, jergilikti bılikten, mesenattardan kóbirek qoldaý bolsa eken deımin. Zamanaýı qazaq ádebıetin kóterý qajet! Sońǵy jyldary álem halqy Dımashtaı azamattardyń arqasynda qazaq ónerimen, mádenıetimen tanysyp keledi. Endigide qazaq elin álem halqy ádebıet, ǵylym arqyly da tanysa eken deımin. Bul úshin qazaq jastarynyń potensıaly da, bilim dárejesi de, talaby da jetkilikti!
- «Kitap oqýdan tyıylǵan adam, oı oılaýdan da tyıylady» degen tujyrym bar. «Jastar kitap oqymaıdy» degen pikir de jıi estilip jatady. Qoǵamda qalyptasqan bul pikirge kózqarasyńyz qandaı?
- Jańa aıtqanymdaı, bizdiń jastar óte daryndy. Árıne, qazir tehnologııa zamany bolǵan soń keıbireýleri smartfonnyń qyzyǵyna aldanady. Biraq kitap oqıtyn jastar da óte kóp. Sońǵy kezde jastar arasynda kitap oqý, teatrǵa barý mádenıeti qalyptastyp keledi. Jastarmen kezdeskende: «barlyq kitapty oqýdyń qajeti joq, ózderińizge unaıtyn bir janrdy taýyp alyńyzdar, ár adamnyń óz kitaby bolady» dep aıtamyn. Bireý fantastıka oqysa, endi bireýi ǵylymı ádebıetke, psıhologııaǵa nemese kórkem shyǵarmaǵa jaqyn bolady. Ata-analar men ustazdar da balaǵa kúshtep emes, óz jan-dúnıesine jaqyn kitapty tańdaýǵa kómektesse eken. Sonda kitap oqıtyn elge aınalamyz dep senemin!
- Jamılıa, áńgimeńizge rahmet! Jazaryńyz ortaımasyn!
