Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
Jýyrda ǵana Tótenshe jaǵdaılar departamenti Almatydaǵy tekseris barysynda órt qaýipsizdigi talaptarynyń 300-den astam nysanda buzylǵanyn anyqtaǵan. Sonymen qatar 200-den astam jataqhanaǵa tekserý júrgizgen. Departament deregine súıensek, 2GIS.kz kartasynda 253 hostel týraly aqparat tirkelgen. Bul olardyń kópshiliginiń zańsyz jumys isteıtininen habar beredi. Bıyl qaladaǵy hostelder sany 35-ke artyp otyr. «Jataqhana» jedel-profılaktıkalyq aksııasy aıasynda órt qaýipsizdigin saqtaý jáne aldyn alý boıynsha turǵyndar arasynda aqparat júrgizgen Tótenshe jaǵdaılar departamenti mamandarynyń aıtýyna qaraǵanda, bıyl turǵyn-jaılardaǵy órt sany byltyrmen salystyrǵanda eki ese ósken. Al órimdeı 13 jastyń ómirin qıǵan Ádı Sháripov kóshesindegi meken-jaıdyń ıeleri tıisti oryndarmen shart jasaspaǵan.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Syrym Sháriphanov atalǵan jaǵdaıǵa baılanysty «Jataqhanada ornalasqan stýdentter baspanaǵa muqtaj ekendigin málimdemegenin jáne oqý orny men ákimdikke osy mekenjaıǵa ornalasatynyn habarlamaǵan. Iаǵnı bul jataqhananyń bar ekeni týraly ákimdik te, basqa organdar da, sonyń ishinde Tótenshe jaǵdaılar departamenti de aqparat alǵan joq. Sondaı-aq departament pen basqa da memlekettik organdardyń shaǵyn bıznes sýbektilerin tekserý is-sharalaryn júrgizýge quqyǵy joq», dep málimdegeni belgili.
Elimizdi dúr silkindirgen qaıǵyly jaǵdaıǵa oraı pikir bildirgen halyq qalaýlylary da jataqhana máselesiniń keıingi bes jylda kún tártibinen túspeı, kóptegen usynys aıtylǵanyn alǵa tartyp otyr. Osy oraıda Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov stýdentterdi jataqhanamen qamtamasyz etý mańyzdy másele ekenin aıtty. Depýtattyń pikirinshe, keıingi birneshe jylda stýdenttik jataqhanalarda 30 myńnan astam oryn paıdalanýǵa berildi. «Bul jumysty jalǵastyrý qajet. Bir kezderi joǵary oqý oryndarynyń barlyǵy mindetti túrde basqa qalalardan keletin stýdentterdi turatyn jermen qamtamasyz etýi kerek degen normany belgiledik. Eger olar bul normany oryndamasa, mınıstrlik basqa sharalar qabyldaýy, jazalaýy, lısenzııalaryn qaıtaryp alýy múmkin. Munda qaýipsizdik máselesi mindetti túrde birinshi orynda, ıaǵnı jataqhanalardyń barlyǵy qaýipsizdik talaptaryna saı bolýy kerek», deıdi halyq qalaýlysy.
Qazaqstan Joǵary oqý oryndary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Rahman Alshanov búginde 40 myńnan astam balanyń jataqhanaǵa qoly jetpeı júrgenin aıtty. «Olar amalsyzdan hostelderge barýǵa májbúr. Baspana tapshylyǵynan bıznes nysandaryna sanıtarlyq norma, talaptar tómendedi. Sonyń saldarynan osyndaı jaǵdaı oryn aldy. Endigi kezekte tıisti organdarmen birlesip, jataqhanalarda turyp jatqan balalardyń jaǵdaıyn qadaǵalaý kerek. Al jataqhana tapshylyǵyn sheshý maqsatynda Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi qurylys kompanııalarymen, ınvestor tartý maqsatyndaǵy jumystarǵa kóńil bólý ústinde. Al hosteldegi órt ol qoǵamda birqatar máseleniń qordalanyp qalǵanyn kórsetedi», dedi ol.
– Keıingi jyldary grant sanynyń artýy oqý oryndarynyń jataqhanamen qamtamasyz etý saıasatyna qaıshy kelip otyrǵany jasyryn emes. Al grant erejesine sáıkes grantqa túsken túlek mindetti túrde jatyn orynmen qamtamasyz etiledi. Endigi kezekte grant erejelerine de ózgerister kerek. Jastardyń Almaty, Astana, Shymkent sııaqty oqý oryndary kóp shoǵyrlanǵan mádenı ortalyqtarǵa umtylysy oryndy. Alaıda arman-maqsatyn iske asyrýǵa kelgen jastardyń kópshiligi áleýmettik jaǵdaıdyń qolaısyzdyǵyna, jumyssyzdyqqa tap bolady. Saldarynan qylmys, destrýktıvti dinı aǵymdardyń jetegine erip ketý sııaqty jaǵdaılarǵa dýshar bolatyny jasyryn emes. Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń deregi boıynsha elimizde joǵary oqý oryndary túlekteriniń 40 paıyzy óz mamandyǵy boıynsha jumys taba almaı júr. Endigi kezekte atalǵan mınıstrlik kásipkerlermen birlesip jumys isteýi kerek. Qaı salaǵa qandaı maman qajet ekeni týraly saraptama jasaý, ýaqytsha bolsa da jumys oryndaryn ashý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý – ýaqyt talaby, – dedi R.Alshanov.
Ǵalymnyń aıtýynsha, kóp eldiń tájirıbesinde jastardy joǵary bilim alýǵa mindettemeıdi. Belgili bir kásipti meńgerip, jumysshy mamandyǵymen qomaqty tabys tapqan áldeqaıda tıimdi. Al elderdiń kóbinde jataqhanada turyp jatqan stýdentter bilim alýshylardyń jalpy sanynyń 25 paıyzyn ǵana quraıdy. «Bizde kerisinshe, kásipten góri stıpendııasy táýir oqý ornynda bilim alyp shyǵý bos maqtanǵa aınalyp ketken. Sondyqtan qoǵam bolyp jastardyń tárbıe jumysyna asa mán bergen jón. Búginde óńirlerde de bedeldi ýnıversıtetter bar. Iri qalalardyń júktemesin azaıtý úshin joǵary oqý oryndarynyń fılıaldaryn aımaqtarda ashý da ýaqyt kúttirmeıdi. Garvardtan 6 ese joǵary Nazarbaev ýnıversıtetiniń bıýdjeti respýblıkadaǵy barlyq ýnıversıtettiń qarajatynan artyq. Atalǵan oqý ornynyń bıýdjeti bir stýdentke shaqqanda 240 myń dollardy quraıdy. Al bir jataqhana salýǵa 2 mlrd teńge jumsalady. Qajet bolǵan jaǵdaıda Nazarbaev ýnıversıtetiniń jyldyq bıýdjetiniń jartysyn únemdeıtin bolsaq, 100 jataqhana salýǵa bolady. 100 jataqhana 5 myń stýdenttiń panasy», deıdi ǵalym.
Jańa oqý jylynyń basynda el boıynsha jataqhanaǵa muqtajdar sany 70 myńdy quraǵany belgili. Respýblıka boıynsha 20 myńnan astam stýdent, al Almaty qalasynda 10 myń stýdent hostelderge ornalastyryldy. Sol kezde Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi ókilderi qaladaǵy hostelder tiziminiń sıfrlanyp jatqanyn málimdegen bolatyn. Osy maqsatta Almaty qalasynyń ózinde 60-qa jýyq hostelmen kelisimshartqa qol qoıylǵan-dy. Stýdentterdi ornalastyrýda hostelder men oqý orny arasyndaǵy araqashyqtyq, qoǵamdyq kólikterdiń turaqty qatynaýy eskerilip, jataqhanalardyń sanıtarlyq jáne tehnıkalyq talaptarǵa sáıkestigine erekshe nazar aýdarýy qajettigi de aıtylǵan bolatyn.
Almatydaǵy órt shyqqan hostelde turǵan 72 adamnyń tórteýi Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, S.Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısınalyq ýnıversıteti, Sport jáne týrızm akademııasy, Energetıka jáne kommýnıkasııalar ýnıversıteti, Kaspıı ýnıversıteti, Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııa sııaqty qaladaǵy joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri bolǵan. Almaty qalasy ákimdiginiń jastar saıasaty basqarmasynyń deregine súıensek, stýdentter bul jataqhanaǵa óz betinshe ornalasyp, baspanaǵa muqtaj ekenin oqý ornyna habarlamaǵan.
Sarapshy Aqnur Búbequlovanyń aıtýynsha, joǵary oqý oryndarynda, kolledjderde, tipten ákimdikter janynda jastar saıasaty bólimderi jumys isteıdi. Buǵan qosa jastar máselesimen aınalysatyn qoǵamdyq uıymdar bar. Keıingi jyldary elimizde oryn alyp jatqan tótenshe jaǵdaılardy basshylyqqa ala otyryp, aımaqtyq, qaladaǵy ákimdikter janyndaǵy, sondaı-aq oqý oryndaryndaǵy jastar isimen aınalysatyn uıymdar jastardyń naqty sany, áleýmettik jaǵdaıy, turǵylyqty jeri, tipten qajet bolǵan jaǵdaıda stýdentter turyp jatqan mekenjaıǵa qatysty málimetter bazasyn qurýdy qolǵa alýy qajet.
Almaty búginde qaýipsizdik reıtınginde joǵary satyda turǵan ári oqý oryndary, bilim alýǵa, jumys isteýge ózge de qolaıly jaǵdaılar jasalǵan ortalyq. Sarapshy Maqsat Seráli buǵan deıingi pikirinde «Jataqhana máselesin hostelder, tipten qonaqúılerge ornalastyrý arqyly sheshý bilim izdenýshige jasalǵan qııanat» degen bolatyn. Onyń aıtýynsha, ǵımarattar stýdentterge laıyqtalmaǵandyqtan, munda sabaqqa tyńǵylyqty daıyndalý múmkin emes. Hostelder qojaıynyna tabys tabý mańyzdy bolǵandyqtan, munda stýdenttermen qatar basqa da kelýshiler ornalasady. Al onyń saldary stýdentterdiń qaýipsizdigine keri áserin tıgizýi múmkin. Stýdent te mundaı ortada ózin qolaısyz sezinetini anyq.
Eurasian center for people management ortalyǵynyń deregine súıensek, Eýropanyń birqatar elinde 16-18 jáne 16-24 jas aralyǵyndaǵy jastarǵa kóp kóńil bólinedi. Sebebi dál osy jasta mektep bitirip, bilim alyp, oqý oryndaryn bitirgen jastar jumysqa ornalasa bastaıdy, al bul memleket úshin mańyzdy úrdis. Respýblıkada bıyl jumyssyz, bilimsiz júrgen jastardyń sany 400 myńnan asqan. О́kinishtisi olardyń basym kópshiliginiń qaıda baryp, qaıda turyp jatqanynan belgili bir organdar túgili kóp jaǵdaıda ata-anasy da beıhabar bolýy múmkin. Al jastardyń áleýmettik máselesi ozyq elderdegideı áleýmettik qyzmet ortalyqtary tarapynan baqylaýǵa alynǵany abzal.
ALMATY
