Til parasatynyń professory

Nursulý Jamalbekqyzy – fılologııa ǵylymdarynyń doktory, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti orys fılologııasy jáne álem ádebıeti kafedrasynyń professory ári atalǵan joǵary oqý ornyndaǵy Altaıtaný jáne túrkitaný ǵyly­mı zertteý ınstıtýtynyń dırektory. Ol esimi elge belgili daryndy pedagogter men kórnekti ǵalymdardan dáris alyp, búginde ózi de talaı janǵa ulaǵatty ustaz atandy. Nursulý Jamalbekqyzy joǵary bilikti til mamandaryn daıarlaý isine atsalysyp keledi.

Ustazdyq jolyn Shymkent pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń orys tili kafedrasynyń oqytý­shysy bolyp bastaǵan ol Əl-Farabı atyndaǵy Qazaq ult­tyq­ ýnıversıtetiniń jalpy til bili­mi kafedrasynda 10 jyldan asa shákirt tárbıelep, us­taz­dyq etti. Nursulý Jamal­bek­­­qyzy ǵalymdyq jolmen­ qatar basshylyq qyzmetti qatar alyp júrdi. Qazaqstan-Reseı ýnıversıteti janyndaǵy halyqaralyq qatynastar men geosaıası zertteýler ınstıtýtynyń təýel­siz memleketterdi zert­teý­ ortalyǵynyń basshysy, «Parasat» Qazaqstannyń kóp­­s­a­laly ınstıtýtynyń gýma­nı­tar­lyq zertteýler ortalyǵynyń dırek­tory qyzmetin atqardy. 2016 jyldan bastap qazirge deıin Sh.Ýəlıhanov atyndaǵy Kók­shetaý memlekettik ýnıver­sı­tetiniń professory bolyp eńbek etedi. Sonymen qatar ǵalym kóptegen kásibı jáne qoǵam­­­dyq uıymdardyń múshesi retinde jas talapkerlerdiń ǵylym jolyna baǵyt alýyna kómektesip, shákirtterine úlgi bolyp keledi. Ǵalymnyń belsendi ǵylymı ómiri halyqaralyq konferensııalar men forýmdardaǵy kóptegen basylym jəne baıandamalarda kórinis tapty. Ol – Qazaqstandaǵy jəne sheteldegi, onyń ishinde Germanııa, Polsha, Reseı, Slovenııa sekildi elderde orys, qazaq, aǵylshyn til­­d­e­rindegi 200-den asa ǵy­ly­mı­ basylymdarmen, baıan­­dama tezıs­teriniń avtory. Ǵalym ­­ 9 fı­lo­­logııa ǵylymdarynyń doktoryn jəne 27 ǵylym kandıdatyn, sondaı-aq 20-ǵa jýyq magıstr tárbıelep, ǵylym jolyna baǵyttady.

Til ǵylymy qajyrly eńbek pen toqtaýsyz izdenisti talap ete­di. N.Shaımerdenova til­ta­ný­­da ǵana emes, sonymen qatar ádis­teme baǵytynda da eleý­li eń­bek etti. Ǵalym orta jəne jo­ǵa­ry mektepter úshin orys tili oqý­lyq­tary men oqý baǵ­dar­la­ma­l­aryn qurastyrý jolynda qyz­met­ etip júr. N.Shmanova jəne A.Ko­she­rovamen birlesip jaz­ǵan «Rýs­skaıa rech» (qazaqtil­di jalpy bi­lim beretin mek­tep­tiń 9-synyby­na­ arnalǵan) oqý­lyǵy birneshe ret basy­lyp shyq­ty jáne bilim oshaq­ta­ryn­da qoldanylyp keledi. Oǵan qosa, joǵary oqý orynda­ry­na arnap jazylǵan jalpy lın­gvıs­tı­kalyq kýrstar bo­ıynsha «Sla­vıan fı­lo­logııasyna kirispe», «Aý­dar­­ma­ teorııasynyń ne­giz­deri» se­kil­di tıptik baǵdarla­ma­lar­dyń av­to­ry ekenin de tilge tıek etken jón.

N.Jamalbekqyzy Qazaq­stan­da­ǵy Reseı joǵary oqý oryndary túlekteri qaýymdastyǵynyń prezıdenti qyzmetin atqarý bary­syn­da mem­leketaralyq ózara əre­­ket­­testik jəne iskerlik ynty­maq­tastyǵyn nyǵaıtýǵa zor eń­bek­ sińirdi. Bul kezeń­de­ onyń jetek­shi­ligimen túr­li halyqaralyq kongres­ter­ men dóńgelek ústelder uıym­dastyryldy. Osy arqyly eki eldiń arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty, ǵylymı ynty­maq­tastyqty nyǵaıtýǵa kúsh sal­dy. Ári bul eńbegi eleýsiz qal­ma­dy, Reseı tarapynan túrli mara­patqa ıe boldy.

Onyń ǵylymı monografııa­lary men oqý-ádistemelik qural­da­rynan basqa keıingi jyldary balalarǵa arnalǵan shaǵyn ertegileri de joǵary baǵalanyp, búginde bastaýysh synyp oqý­shy­­larynyń qyzyǵa oqıtyn kitap­ta­ryna aınalǵan. «Mahabbat jáne Asyljan», «Ádemi qyzyl qazdar týraly ertegi», «Glossıktiń al­ǵashqy sapary», «Gúlder hanshaıymy», «Ananyń ertegileri» sııaqty ertegi kitaptary túrli sýrettermen kórkemdelip, arasyna balalardyń ózine boıaýǵa múmkindik berilgen boıama sýretter qosylyp, baldyrǵandarǵa barynsha qyzyqty ári tartymdy etip shyǵarylǵan. San salany serik etken ǵalymnyń balalar ádebıetine qosqan eńbegi joǵary baǵalanyp, ertegileri ana tilimizden bólek, aǵylshyn, orys, balqar, ıngýsh, qabarda, qarashaı, nemis, ózbek, ýkraın jáne cheshen tilderine aýdarylyp jarııalanǵan. Bul baǵyttaǵy este qalarlyq jobalardyń biri – bala­lar men ata-analarǵa arnal­ǵan «Birge oqımyz, sýret sala­myz­­ jəne armandaımyz» degen shyǵar­mashylyq zerthanalar sıkli. Bulardyń qaı-qaısysy bolsyn baldyrǵandarǵa týǵan jerdiń qadirin ertegi arqyly túsindirýde tıimdi áser etedi.

Sanaly shákirt tárbıelep, sapaly bilim berý jolynda eńbek etip júrgen Nursulý Jamal­bekqyzy kópke úlgi. Ǵalym­nyń zamandasy ári áriptesi, eli­mizde ilespe aýdarma jasaý­dy meńgergen alǵashqy aýdar­ma­shylardyń biri, tilshi-ǵalym Kamal Álpeıisova «Nursulý Shaımerdenovanyń osynsha kóp jumysty qatar alyp júrgen qajyr-qaıratyna, basyna túsken aýyrtpalyqty kótere bilgen qaısarlyǵyna, qandaı qubylmaly jaılarda adamı bet-beınesin, azamattyq ustanymyn joǵaltpaıtyn turaqtylyǵyna qarap, «sirá, táýelsizdik kúni týǵan jan osyndaı bolýy kerek shyǵar» dep oılaımyn», degen eken. Osy sózdiń jany bardaı. Rasynda, onyń ǵylym jolyndaǵy tolaǵaı tabysy men jetken je­tis­tikteri – tabandylyǵy men qa­jyr­lyǵynyń, óz isine degen súıispenshiliginiń jemisi. Ǵalym­nyń elimizdiń jarqyn bolashaǵyn qalyptastyrýdaǵy úlesi men izdenisteri biz úshin úlken maqtanysh, zor mártebe.

Jámıla О́MIRBEKOVA,

L.N.Gýmılev atyndaǵy

EUÝ dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty