Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Prezıdent: «Eń aldymen, orta bıznestiń damýyn tejep turǵan kedergilerdi joıý qajet. Orta kásipkerliktiń basym bóligi ábden damyǵan kezde bólshektenip ketedi. О́ıtkeni olarǵa shaǵyn bıznes deńgeıinde qalǵan áldeqaıda «qolaıly». Úkimet shaǵyn bıznesti ózara birigip, iri kásip ıeleri bolýǵa yntalandyrý úshin zańǵa ózgerister engizýi kerek. Elimizdiń naryǵynda belsendi jumys istep jatqan tabysty orta kásiporyndar kóp emes. Olarǵa qoldaý kórsetý qajet. Mundaı kásiporyndardyń árqaısysyna qatysty naqty jospar ázirleý kerek. Sol arqyly olardyń óndiris qabiletin arttyryp, ónim kólemin eki-úsh ese kóbeıtý shart», degen edi.
Básekelestik damymasa, bıznes te órkendemeıtindigin eskersek, búgingi kúni negizgi salalar boıynsha birneshe iri kásiporyn basymdyqqa ıe bolyp otyrǵanymen naryqtaǵy shynaıy ahýaldy kórsete almaı keledi.
Sondyqtan saýda-sattyqqa qatysty ozyq tásilder elimizdiń ónim óndirýshilerine tolyq qoljetimdilikti qamtamasyz etýi qajet jáne sol mańyzdy bolyp tur.
Al osy oraıdan kelgende, elimizdegi shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń jedel ári turaqty damýyna yqpal etilse, ekonomıkalyq ósim ulǵaıyp, halyqtyń ómir súrý sapasy artyp, ulttyq ekonomıkamyz nyǵaıar edi.
Taıaýda usynylǵan Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetine qaraǵanda, elimizde 2,2 mıllıon shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi (ShOB) bar eken. Onyń ishinde eń kóp úles kóterme jáne bólshek saýdaǵa, avtokólikter men motosıklderdi jóndeýge (35,9%), qyzmetterdiń basqa túrlerin kórsetýge (15,4%), sonymen qatar aýyl, orman jáne balyq sharýashylyǵyna (14,4%) tıesili. Bul rette jumys istep turǵan ShOB sýbektileriniń sany bir jylda 20,2%-ǵa ósip, 2 mıllıonnan astam birlikti quraǵan.
Osylaısha, elimizdegi kásipkerliktiń belsendilik deńgeıi – 91%. Keıingi jyldary shaǵyn jáne orta bıznesti damytýdyń negizgi draıveriniń biri – sıfrlandyrý isiniń artýyna mamandar ShOB sýbektileriniń ınternet jelisin jıi qoldanatyn uıymdarmen tikeleı áriptes bolýymen de baılanystyrady. Bir jyl ishindegi 16,3% ósim sıfrlandyrýdyń mańyzdylyǵyn kórsetip otyr. Buǵan eldegi bankter kásipkerlerge elektrondyq qyzmetter arqyly biraz múmkindik bergenin de qosýǵa bolady. Sonyń arqasynda sharýalardyń jumysyn aıtarlyqtaı jeńildetti. Ekinshi deńgeıli bankterdiń sıfrlyq qyzmetteri tanymaldyq tanytqany sonsha, iri bankter de jeke qyzmetter men mobıldi qosymshalardy júktep júzege asyrýda.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń derekterine qaraǵanda, ótken jyly el ekonomıkasyndaǵy ShOB úlesi – 33 paıyz, jumyspen qamtý 44 paıyzdy quraǵan.
«Árıne, kórsetkishter óte perspektıvaly, degenmen 2050 jylǵa qaraı ShOB úlesi elimizdegi IJО́-niń 50%-yna deıin artýyn kózdeıdi. Qazir bul kórsetkish basqa damýshy eldermen salystyrǵanda áli de jetkiliksiz. Ekonomıkadaǵy onyń úlesi 45%-dan 70%-ǵa deıingi aralyqta aýytqyp tur. Mundaǵy basty máseleniń biri ınflıasııa, valıýta baǵamynyń álsireýi men nesıe mólsherlemesiniń kóterilýi atalǵan bıznes túrine qarjylaı jetispeýshilik týǵyzyp, onyń ústine memlekettiń aralasýy da yqpal etip otyrǵany bar», deıdi Qazaqstandaǵy «KPMG Caucasus and Central Asia» halyqaralyq fırmalar jelisiniń basqarýshy seriktesi Sáken Jumashev.
Sońǵy bes jylda shaǵyn jáne orta bıznesti nesıelendirýdegi ósimniń ulǵaıǵany, bul negizinen memlekettik baǵdarlamalar men bıýdjettik sýbsıdııalardyń esebinen bolyp tur. Qalaı aıtsaq ta bıznes úshin kapıtalǵa qoljetimdiliktiń shektelýi, bizdegi ekonomıkanyń joǵary deńgeıdegi qubylmaldyǵy, ınflıasııanyń ósýi, ımporttyń artýy men joǵary bazalyq mólsherlemege qatysty. Munyń bári qarjyǵa qolbaılaý ekendigi ras. ShOB joǵary paıyzben nesıe alǵysy kelmeıdi. О́ıtkeni olarǵa «qymbat jáne qysqa merzimdi» aqsha emes, «arzan jáne uzaq merzimdegi» aqsha kerek. Naryqtaǵy qarjylyq derekterdiń kópshiligin iri jáne orta bıznes usynsa, al shaǵyn jáne mıkrokásiporyndar óz esepterin jarııalaýǵa qulqysyz.Qazaqstandaǵy KPMG – aýdıtorlyq, salyqtyq jáne keńes berý qyzmetin usynatyn halyqaralyq fırmalar jelisiniń júrgizgen saýalnamasynda, kásipkerler kóbinese bıznestiń óz sanyn jarııa etýdi qalamaıtyndyǵyn bildirgen.
Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý úshin olarǵa qolaıly jaǵdaı jasaý, ınflıasııamen kúresý, bıznestegi qatysýyn azaıtý – memlekettiń jumysy bolǵanymen, kásipkerlerge bıznesti basqarý, derekterdi taldaý, úderisterdi avtomattandyrýdyń sıfrlyq tehnologııalaryn engizý, ınternet-dúkender men áleýmettik jeliler arqyly onlaın qatysý keńistigin keńeıtý, satý kólemin arttyrýda elektrondyq-kommersııalyq platformany paıdalanyp, taýarlar men qyzmetterdi eksporttaý múmkindikterin belsendi túrde júrgizýi kerek.
«Qazaqstan 2050» strategııasynda kórsetilgendeı shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa qoıylǵan maqsattarǵa qol jetkizý úshin kásipkerlikti qoldaýdyń kóptegen memlekettik baǵdarlamalary bar. Olardyń ishinde keıbireýleri is júzinde bıznesti damytý jolynda belgili bir tabysqa jetýine septigin tıgizse, al basqalary tıimsizdeý bolyp tur.
Degenmen ShOB-ty damytý jónindegi memlekettik ekonomıkalyq saıasatta oryn alyp otyrǵan kemshilikterdi de nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıtyndyǵyn eskergen jón.
«Memleket tarapynan kóbine ShOB-ty qoldaýdyń daıyn sheshimderin qamtamasyz etkenimen, «qarmaq bergenniń ornyna balyq bergendeı» olardyń damý josparyn keıinge qaldyryp jatady. Sol úshin birinshiden, ınflıasııa deńgeıi men bazalyq mólsherleme tómendeýge tıis. Sonda qarjylandyrý jaǵy qoljetimdi bolar edi. Budan ózge, qarjylandyrýdyń balamaly quraldaryna jatatyn qor naryǵy men osy bıznes úshin jeke kapıtal naryǵyn ázirleýdi qajet etedi. Bul rette memleket bıznesti qorǵaýdy, tıimdi sot tájirıbesi men salyq salý, ákimshilik-quqyqtyq retteýge qatysty dáıekti saıasatpen qamtamasyz etý baǵytynda jumys isteýi shart. Qalaı degenmen de 2050 jylǵa qaraı el ekonomıkasyndaǵy úlesti 50%-ǵa jetkizýimiz kerekpiz. Oǵan qolbaılaý bolmaı, eń aldymen irgeli problemalardyń ishinde ekonomıkanyń shıkizatqa degen joǵary táýeldiligimen, ınflıasııa men bazalyq mólsherlemeniń ósýimen kúresýimiz kerek. Atalǵan máselelerdi sheshpeıinshe, ShOB damytýdyń optımıstik ssenarııi týraly aıtý qıyn. Memleket ShOB-ty damytýǵa belsendi túrde kúsh salyp otyrǵandyǵy, shaǵyn jáne orta bıznestiń jyl saıynǵy ósýinen baıqalady.
Qazir ShOB úshin betburys kezeńi keldi. Bul sala shyn máninde damýdyń jańa vektoryna enýge múmkindigi bar. Alaıda oǵan jetý jolynda eń mańyzdy ereksheliginiń biri qarjylandyrý mólsherlemesiniń azdyǵy. Atalǵan salany odan ári damytyp, tabysty órkendeýine kedergi bolýy aǵymdaǵy qarjylandyrýdyń jetkiliksizdiginen turǵan jaıt. Jeke ınvestısııalardy tartýdyń perspektıvaly múmkindikteri bar ekenine nazar aýdaryp, ShOB ókilderi óz qyzmetinde ashyqtyq qaǵıdattaryna belsendirek tanytýǵa tıis. Al Úkimet shaǵyn jáne orta bıznesti qarjylandyrý úshin bank sektoryn yntalandyrý qajet», deıdi S.Jumashev.
