Sýretterdi túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Báseke tabaldyryǵyn 2018 jyly attaǵan alǵyrlar ordasy búginde Ortalyq Azııadaǵy eń iri ınnovasııalyq habqa aınalyp úlgerdi. Osy ýaqytqa deıin tehnopark quramyndaǵy IT kompanııalardyń jalpy tabysy 1,6 mlrd dollardy qurady. Tartylǵan ınvestısııa kólemi 517 mln dollarǵa jetip, ashylǵan jumys oryndarynyń sany 20 myńnan asty. Halyqaralyq deńgeıdegi IT ordanyń tynys-tirshiligi kóz súısintedi.
IT salanyń damýyna birden-bir negiz bolyp otyrǵan tehnopark el aýmaǵynda, búkil álemde joǵary tehnologııalyq kompanııalardy tirkeý, damytý isimen aınalysady. Negizgi maqsaty – startap mádenıetin damytý, nyǵaıtý, ınnovasııalyq jobalar arqyly el ekonomıkasyn kóterý. Basym tehnologııalyq baǵyttar retinde 7 ortalyǵy bar: Blockchain, SpaceTech, 5G, GameDev, Defence Tech, OTS Digital Center, AI. Maqsatty aýdıtorııasy startaptarǵa, venchýrlyq ınvestorlar men bıznes-perishtelerge, otandyq jáne sheteldik IT kompanııalarǵa, IT sala mamandary men áýesqoılarǵa arnalǵan.
Munda startaptardy damytý baǵdarlamasy júzege asyrylady. Eń tanymaly – akselerasııalyq jáne ınkýbasııalyq baǵdarlamalar. Akseleratorda irikteý krıterıılerine sáıkes startapty jedel damytý úshin jetekshi jattyqtyrýshylar 300 saǵattan astam keńes beredi. Sondaı-aq tabysty kásipkerlerdiń tálimgerlik baǵdarlamalary ótkiziledi. Al ınkýbasııalyq baǵdarlamada qatysýshylarǵa biryńǵaı kovorkıngke, bilim bazasyna, sarapshylardan keńes alýǵa jáne qarjylandyrýdyń birinshi raýndyn tartýǵa kómek beriledi. Mysaly, «Google For Startups» kompanııasymen birge júzege asyrylyp jatqan «Silkway Accelerator» baǵdarlamasyna qatysý úshin 1 myńnan astam ótinim tústi. Tórt lektiń nátıjesinde 49 úzdik joba akselerasııa baǵdarlamasyn aıaqtady. Kompanııalardyń jalpy kapıtaly 400 mln dollardan, al aı saıynǵy kirisi 1,5 mln dollardan asty. Baǵdarlamanyń barlyq kezeńinde startap-jobalar jalpy alǵanda 26 mln dollardan astam ınvestısııa tartyp, Birikken Arab Ámirlikteri, Túrkııa, AQSh jáne basqa da elderdiń naryǵyna shyqty.
«Startup Garage» baǵdarlamasy damýdyń bastapqy kezeńderinde jan-jaqty qoldaýdy usynady, al Scalerator otandyq startaptardyń jahandyq naryqqa shyǵýyna kómektesedi. Sońǵysyn júzege asyrý barysynda qatysýshylar jalpy somasy 416 mln teńgeden astam eksporttyq kelisimsharttar men kelisimder jasady. Draper University-men seriktestikte, Dúnıejúzilik banktiń qoldaýymen júzege asyrylatyn Hero Training akseleratory startaptarǵa AQSh-taǵy Kremnıı alqabyna joldama alýǵa birden-bir múmkindik usynady. Búgingi tańda ınnovasııalar oshaǵyna 27 startap jol tartty, aldaǵy ýaqytta Ortalyq Eýrazııadan jyl saıyn keminde 30 áleýetti jobany jiberý josparda bar. Osynshama qyrýar jumystyń artynda tehnopark qyzmetkerleriniń eńbegi jatyr.
– Bizdiń keńseniń jaýapkershilik aımaǵy birqatar strategııalyq jáne operasııalyq mindetti qamtıdy. Men ınnovasııalyq kovorkıng keńistikterin, údetkishter men ınkýbatorlarǵa jaýap beretin HubSpace baǵdarlamasyn júzege asyratyn topty basqaramyn. Biz Astana Hub ınfraqurylymyn jaqsartatyn jańa tujyrymdamalyq sheshimderdi engizý boıynsha jumys istep jatyrmyz. Buǵan zamanaýı tehnologııalardy engizý, basqarý ádisterin jetildirý kiredi. Negizgi baǵyttarymnyń biri – startaptardyń jumys isteýine qolaıly jaǵdaı jasaý. Biz ınfraqurylymdy uıymdastyrýǵa nazar aýdaramyz, qaýipsizdikti, resýrstarǵa qoljetimdilikti qamtamasyz etemiz jáne kásipkerlerdiń sapaly jumysy men ózara is-qımylyna yqpal etetin jaǵdaılar jasaımyz, – dedi tehnoparktegi Infraqurylymdy damytý keńsesiniń dırektory Mádına Ábilqasymova.
Búginde tehnoparkke 1 384 IT kompanııa tirkelgen, onyń 391-iniń sheteldik úlesi bar. Olarǵa bıznesti damytý, baǵdarlamalaryn masshtabtaý, arnaıy salyqtyq jáne vızalyq sharttar, aqparattyq-bilim berý jáne materıaldyq ınfraqurylym jaǵynan jan-jaqty qoldaý kórsetilip keledi. Tehnoparktiń startap-ekojúıesin jetildirý úshin memlekettik qarjylandyrý esebinen 2023 jyly 4,2 mlrd teńge bólindi, sonyń ishinde 2 mlrd teńge adamı kapıtaldy damytýǵa jumsaldy.
– Astana Hub-ty qurý bastamasy 2016 jyly kóterildi. Qazaqstan jahandyq tehnologııalyq transformasııada belsendi ról atqarýǵa tıis. Memleket basshysy 2026 jylǵa qaraı IT eksport kólemin 1 mlrd dollarǵa deıin ulǵaıtý jáne elimizdi óńirdegi jetekshi sıfrlyq ortalyqtardyń birine aınaldyrý mindetin qoıdy, – dedi Astana Hub bas dırektory Maǵjan Mádıev.
El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev 2025 jylǵa qaraı keminde 100 myń IT maman daıarlap shyǵarýdy tapsyrǵany málim. Sıfrlyq damý mınıstrliginiń málimetinshe, olardyń 20 myńy Astana Hub bazasynda ázirlengen Tech Orda baǵdarlamasy aıasynda bilim alady. Bul – elimizdiń jekemenshik mektepterin qarjylandyrý baǵdarlamasy. Onda árbir stýdentke 600 myń teńgege deıingi kólemde grant beriledi. Tech Orda 18-45 jas aralyǵyndaǵy elimizdiń kez kelgen azamatyna IT tehnologııalardy ıgerýge múmkindik beredi. 2023 jyly elimizdiń 83 IT mektebi osy baǵdarlama boıynsha talapty qyz-jigitterdi oqytyp jatyr. Oqý merzimi 6 aıdan 2 jylǵa deıin, sabaq qazaq jáne orys tilderinde júrgiziledi. Máselen, Atyraý turǵyny Abzal Erǵalıev Tech Orda baǵdarlamasy boıynsha 10 aı boıy qaladaǵy iBrainCode mektebinde bilim alǵan. Qazir NCOC kompanııasynda muz jáne gıdrometeorologııalyq zertteýler jónindegi jetekshi ınjener bolyp jumys isteıdi.
– Osy kýrsty oqyǵan soń kóptegen suraqtyń jaýabyn taptym. Bilimimdi shyńdadym. Endi sony óz salamda júıege engizip, paıdalanyp jatyrmyn. Máselen, kompıýterlik júıeler men baǵdarlamalaý júıelerin qoldana otyryp, ońtaıly nátıje alý úshin derektermen jumys isteý qabiletim artty. Kýrstyń baǵdarlamasy men ádistemesi unady. Bári anyq, aıqyn ári túsinikti. Mundaı kýrstar bizge óte qajet. Men osyǵan deıin mundaı sabaqtardyń birnesheýin oqydym. Bári aqyly boldy. Birin túsinseń, endi birin túsinbeısiń. Ár sabaqtyń ádistemesi bolýy kerek dep oılaımyn. О́zge kýrstar sol jaǵynan aqsady. Al munda oqytýshylar myqty boldy. Qarapaıym tilmen jetkize bildi. Oǵan qosa Tech Orda-da tegin bilim aldym. Taǵy bir mańyzdy nárse aıtqym kelip otyr. Tech Orda-da tek qana IT salasyna qatysy joq azamattar da oqı alady eken. Basqa salada júrgen jastarǵa mol múmkindik berilgen. Qysqa merzimde IT mamany bolyp shyǵady. Buryn bul salany meńgerý qıyn bolsa, qazir aqparattyq tehnologııalar damyǵan saıyn jeńildeı tústi. Baǵdarlamalaýmen kúnde aınalysý kerek. Sonda sheberlik qalyptasyp, belgili bir nátıjege jetesiz, – dedi Abzal Erǵalıev.
Tech Orda baǵdarlamasy Astana Hub bazasynda 2021 jyldan bastap iske asyrylyp keledi. Sol kezde qanatqaqty joba eldiń túkpir-túkpirinen 100 ǵana stýdentti qamtysa, 2022-2023 jyldary 6 myńnan astam otandasymyzǵa tegin oqýǵa vaýcher berildi. Tech Orda-dan bólek Alem School, No Code/Low Code School, Startup School, Beta Career, Freelance School, IT-Aiel jáne taǵy da basqa bilim berý baǵdarlamalary aıasynda 20 myńnan astam adam IT bilimin jetildirdi.
– Bastamalarymyz, sonyń ishinde Google for Startups jáne Draper University sııaqty alpaýyttarmen seriktestigimiz, Kremnıı alqabynda IT startaptarymyzǵa arnalǵan Silkroad Innovation Hub qaýymdastyǵyn iske qosýdy qoldaý, Digital Bridge jáne Digital Almaty IT forýmdaryn ótkizý – osy maqsatqa jetý jolyndaǵy qadamdarymyz. Árıne, is-sharalarymyzdyń barlyǵy Sıfrlyq damý mınıstrliginiń jáne seriktesterimizdiń qoldaýymen júzege asyp jatyr, – dedi M.Mádıev.
Qatysýshylardyń jobalary ishki naryqta da, álemdik naryqta da joǵary suranysqa ıe. Otandyq startaptar mıllıondaǵan paıdalanýshyny tartyp qana qoımaı, halyqaralyq deńgeıde tanymal bolyp jatyr. Mysaly, «Citix» aqparattyq-navıgasııalyq júıesi Túrkııa men BAÁ naryǵyna shyqty jáne jýyrda álemge áıgili venchýrlyq ınvestor Tım Dreıperden 1 mln dollar ınvestısııa tartty. «Beyne.ai» bet-álpetin taný jáne feıkti anyqtaý júıesi búkil ekojúıeni qurýǵa jáne iri kompanııalarmen ıntegrasııaǵa kóshti. Alaqan bıometrııasyna negizdelgen «Alaqan» óz ónimin túriktiń 500 klınıkasyna engizip jatyr. «SmarTestPrep» Indonezııa, Vetnam jáne Latyn Amerıkasy naryǵyna jol tartyp, myńnan astam úmitkerge jalpy kólemi 10 mln dollar shákirtaqy alýǵa kómektesti. «Droppy» Taıaý Shyǵystaǵy, AQSh pen Latyn Amerıkasyndaǵy kommersııalyq emes uıymdar jáne mınıstrlik ókilderimen 120-ǵa jýyq ıntegrasııa júrgizip, oıynyn Play Market jáne Apple Store dúkenderine shyǵardy. «iDos Games» startapynyń 170 elden 300 myńnan astam tirkelgen jáne belsendi paıdalanýshysy bar, bul onyń álemdik oıyn ındýstrııasyndaǵy mańyzdy rólin kórsetedi. Insýlt dıagnostıkasyn jasaý úshin jasandy ıntellekt pen neıroradıologııaǵa negizdelgen «CerebraAI» AQSh-tyń «TechCrunch» reıtıngi boıynsha úzdik jahandyq startaptar qataryna kirdi. Bul – elimizdi aqparattyq tehnologııalar salasynda álemdik arenaǵa shyǵaryp jatqan keleshegi zor startaptar qatarynyń az ǵana bóligi.
Astana Hub bazasynda «Alem School» mektebi bar. О́zge mektepterge uqsamaıtyn bilim ordasynda muǵalim joq, baǵa qoıylmaıdy, dıplom berilmeıdi. Biraq tegin oqytý arqyly urpaq biliktiligin arttyryp otyr. Jalǵyz ózi bir ýnıversıtettiń jumysyn atqaryp otyrǵan mekteptiń jetekshisi, otandyq IT-salasynyń sarapshysy Danabek Qalıajdarov IT ordaǵa dán rıza. «Astana Hub-tyń bizdiń salaǵa tıgizgen áseri oń boldy. Sebebi salyq az tóleýge múmkindik berdi. Barlyq jaǵdaı jasalǵan desek te bolady. Iri IT kompanııalar jınalǵan ortada naryqqa ilesý de, jumys isteý de ońaı. Eń bastysy shetelge shyǵatyn múmkindik taýyp, senimdi baılanys ornatyp bere alady», deıdi ol.
Jergilikti IT qaýymdastyqtardy qurýǵa, IT talanttardyń turaqty aǵynyn qalyptastyryp, olardy el aımaqtarynda jetildirýge baǵyttalǵan óńirlik IT-habtardy damytý – Astana Hub qyzmetiniń basym baǵyttarynyń biri. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrliginiń bastamasymen, ákimdikter men jeke bıznestiń qoldaýymen elimizdiń 12 óńirinde IT habtar iske qosyldy. Jýyrda Atyraý jáne Mańǵystaý oblystarynda taǵy eki hab resmı túrde ashylady.
Tehnopark Pizza Pitch, Speaker Night, Startuphana sııaqty túrli is-sharany turaqty túrde ótkizedi. Árıne, tehnopark jumysynda Ortalyq Azııadaǵy eń iri IT forým dárejesine jetken Digital Bridge dástúrli halyqaralyq forýmynyń mańyzy erekshe. Byltyr jasandy ıntellekt taqyrybyna arnalǵan forým 30 myńnan astam qatysýshynyń, onyń ishinde 30 elden delegasııa, 300-den astam IT kompanııa ókilderi, 450 spıker, 100-den astam ınvestor men bıznes-perishteler, sondaı-aq 150-den astam startaptyń basyn qosty.
Astana Hub platforma bazasynda «Ulttyq ınnovasııalyq júıe» biryńǵaı terezesi qanatqaqty jobasyn iske qosty. Bul qadam – platformany damytýdaǵy mańyzdy kezeń. Innovasııalyq ekojúıeniń biryńǵaı bazasy bolyp, ony masshtabtaý men keńeıtýge úlken múmkindikter ashady. Endi IT salasynyń qatysýshylary ǵana emes, sonymen qatar ınnovatorlar, ǵalymdar, zertteýshiler, jer qoınaýyn paıdalanýshylar jáne ekojúıeniń basqa qatysýshylary da platformanyń baǵdarlamalary men qyzmetterin paıdalana alady. Joba 2023 jylǵy 7 jeltoqsanda Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Tehnologııalyq saıasat jónindegi keńestiń otyrysynda qoldaý tapty. «Barlyq kásiporyn, ınnovator jáne ǵylymı qoǵamdastyq ókili osyndaı platforma bar ekenin bilýi kerek. Onyń aıasynda Ǵylymı-zertteý jáne tájirıbelik-konstrýktorlyq jumystar salasyndaǵy tapsyrys berýshiler men merdigerler bir alańda ózara is-qımyl jasaı alady, tapsyrystardy ornalastyra nemese qabyldaı alady. Eń bastysy, platforma paıdalanýshylarǵa yńǵaıly bolýy kerek», degen edi Úkimet basshysy.
Qazirgi ýaqytta júıe qanatqaqty rejimde jáne turaqty paıdalanýshylar úshin múmkindikterdi keńeıtý jáne jańa aýdıtorııanyń tıimdi jumysyn qamtamasyz etý maqsatynda keıbir jańartýlar men modıfıkasııalar engizildi. Portaldyń negizgi maqsaty – ǵylymı-zertteý jumystary men tájirıbelik-konstrýktorlyq ázirlemelerden bastap olardy barlyq salada kommersııalandyrý men eksportqa, onyń ishinde jer qoınaýyn paıdalanýshy kompanııalarda sıfrlyq sheshimderdi engizýge deıingi barlyq kezeńinde elimizdiń ınnovasııalyq ekojúıesin damytý.
Tehnoparkti qoldaý baǵdarlamalary qatysýshylarmen baılanysty olardyń qajettiligi men maqsatyn retteýge negizdelgen. Ol qatysýshylardyń damýyna jáne tabysqa jetýine kómektesetin múmkindikter men qyzmetter usynady. Tehnoparktiń atqaryp jatqan jumystaryna qarap, sheteldik tájirıbeni belsendi túrde zerttep jatqanyn kórdik. Ony Astana Hub-tyń dırektory Maǵjan Mádıevtiń «Belsendi damýdy jalǵastyrý mańyzdy. Bıznesti damytý jáne masshtabtaý, keshendi qoldaýdyń jańa quraldaryn engizý, arnaıy salyq jáne vıza sharttaryn keńeıtý, aqparattyq bilim berýdi qoldaý jáne startap-qoǵamdastyqtyń ózgerip otyratyn qajettilikterine, tehnologııalyq damýǵa sáıkes materıaldyq ınfraqurylymdy jańǵyrtý – bizdiń bas josparymyzda» degen sózinen de uǵyndyq.
