«Ekibastuz jylý-energo» JShS-da tarıf sońǵy ret 2021 jyly ózgeripti. Bul 2020 jyldyń naqty shyǵyndaryn esepteı kele naqtylanǵan. Keıin bul tarıf 2022 jyly qaıta qarastyrylýǵa tıis bolǵan. Alaıda sol jyly qarasha aıynda Ekibastuzdyń jylý júıesinde úlken apat bolyp, qaladaǵy kóp úı qystyń aıazynda qatyp qalǵany málim. Shaharda tótenshe jaǵdaı ornaǵany sebepti tarıfti qarastyrý máselesi keıinge shegerildi. Byltyr bul másele qaıta qozǵalyp, kásiporyn jylý tarıfin ósirý boıynsha 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan jobasyn usyndy. Alǵashqy eki ótinimdi jergilikti tabıǵı monopolııalardy retteý departamenti qarastyra kelip, onyń keıbir tustary zańǵa tompaq ári negizsiz ekeni anyqtaldy. Soǵan oraı ári qaraı qarastyrýdan bas tartty. Biraq jylý stansasynyń úshinshi ótinimi quptalyp, qabyldanyp ketkenin jergilikti tutynýshylar túsine almaı otyr. Sebebi keıingi úsh aıda kenshiler qalasyndaǵy jylý tarıfin ósirý boıynsha 2024-2028 jyldarǵa arnalǵan joba jurt arasynda qyzý talqylanyp, qala turǵyndary ózgeristerge kelispeýshilik tanytqan edi.
– Jylý kompanııasynyń basshylyǵy ótinimdi jańadan túzip, jiberýge tolyq quqyly bolǵan. Úshinshi ótinimdi qarastyra kelip, onyń kásiporynnyń negizgi shyǵyndaryn jabýǵa arnalǵanyna kózimiz jetti. Tabıǵı monopolııanyń kez kelgen túrine jańa tarıf engizýdiń ózindik ekonomıkalyq negizderi bolady. Tarıf máselesin talqylaǵanda qarapaıym tutynýshylar bile bermeıtin jaıttar bar. Qarapaıym tilmen túsindirip kóreıin. Mysaly, siz úıińizdi qysta jylytqanda peshke paıdalanylatyn kómir men elektr energııasynyń baǵasy qosymsha shyǵyn bolatyny anyq qoı. Tarıf degen – sol shyǵyndardyń jıyntyǵy. Kómir men elektr qýatynyń quny jyl sanap ósip kele jatqanyn jasyra almaımyz. Biraq jylý kásiporyndarynda tarıfquraýshy faktor kóp. Onyń negizgi shyǵyndary retinde eń áýeli satyp alynatyn kómir, elektr energııasy jáne qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy ekenin atap ótkim keledi. Jylý ortalyqtary úshin eń negizgi strategııalyq taýar – kómir. 2021 jyly kezekti tarıf bekitilgende kómirdiń bir tonnasy 2 myń teńge bolsa, qazirgi kúni bul 2 953 teńgege jetken. Al aldaǵy sáýir aıynan kásiporyn kómirdiń tonnasyn 3 089 teńgeden satyp alady, sebebi óndirýshiniń belgilegen baǵasy – sol. Túptep kelgende, tek kómir boıynsha shyǵyndar keıingi 3 jylda 50 paıyzǵa artqan. Bul – bir faktor.
«Ekinshiden, jylý kásipornyndaǵy jalaqynyń ortasha mólsheri otandyq energetıka salasyndaǵy jalaqydan edáýir tómen. Saldarynan stansadan bilikti mamandar ketip jatyr, kadr turaqtamaýshylyǵy jıilegen. Ortasha jalaqy – 197 myń teńge. Al respýblıkamyzdyń osy salasynda statıstıkalyq derekter boıynsha bekitilgen ortasha jalaqy qazirgi sátte 321 myń teńge bolýy kerek. Aıyrmashylyq – jer men kókteı. Sondyqtan qyzmetkerlerdiń eńbekaqysyn kóterý de negizgi faktor retinde esepke alyndy. Buǵan qosa elektr qýatynyń, óndiriske qajet qosalqy jabdyqtar qunynyń qymbattaýy, amortızasııalyq shyǵyndar, kásiporynnyń aldaǵy jylǵa qarastyryp otyrǵan ınvestısııalyq baǵyty da eskerildi», deıdi Pavlodar oblysy tabıǵı monopolııalardy retteý departamentiniń basshysy Nurlan Nurmuratov.
Jaýapty departament esepteı kele, tarıftiń negizgi salmaǵy bıýdjettik mekemelerge túsedi degen tujyrymdy unatqan tárizdi. Iаǵnı tarıftiń ósýinen aldaǵy bir jylda kásiporyn 2,1 mlrd teńge qosymsha qarajat tabady. Tabıǵı monopolııalar zańyna sáıkes tarıften kelip túsetin paıda – sýbekti úshin eshbir kiris kózi emes. Bul – tek shyǵyndaryn jabatyn qarjy quraldary ǵana. Tarıfti ulǵaıtý nátıjesinde kásiporynnyń qosymsha shyǵyndary qazirgi 5 mlrd teńgeden 7,1 mlrd teńgege artqaly otyr, ıaǵnı óndiris ornynyń múmkindikteri keńeıedi. Al monopolııany retteý komıteti óz kezeginde tarıftiń ósýinen paıda bolatyn qosymsha 2,1 mlrd teńgeniń iske jaratylýyn baqylap, jyl aıaqtalǵan soń monopolısten esep alady. Álgi 2,1 mlrd teńge bekitilgen shyǵyndardyń tek 100 mln teńgesi nemese 5 paıyzy ǵana jeke tutynýshylarǵa tıesili. Ondaı abonentter sany – 48 106. Al shyǵyndardyń 81 paıyzyn (1,7 mlrd teńge) bıýdjettik uıymdar kótergeli tur.
Túptep kelgende, tarıfter bylaısha ósti: 1 gıgakalorııa jylý úshin tarıftiń ortasha deńgeıi 41,2 paıyzǵa ósip, 7 880,63 teńge bolyp otyr. Jeke turǵyndar úshin ortasha tarıf ózgerissiz qalsa, bıznes sýbektileri úshin bul 30 paıyzǵa kóterildi. Jańa tarıf boıynsha eseptegish quraldary bar abonentter aqpan aıynan bastap qazirgi 1 807,89 teńgeniń ornyna 2 554,16 teńge tóleıdi. Tarıf 41,38 paıyzǵa nemese 746,27 teńgege kóbeıip otyr. Al úılerinde ortaq eseptegish quraldary joq jeke tutynýshylar úshin tarıf burynǵysha 1 Gkal úshin 3 337,64 teńge bolyp qaldy. Biraq esepteı kelgende, sońǵy tarıf tutynýshylarǵa báribir qolaıly emes. Eseptegish qoıǵan úıler olarǵa qaraǵanda az tóleıdi. Bul – bir jaǵynan úı ıelerin eseptegish qural ornatýǵa yntalandyrýdyń úlgisi.
Al bıznes ókilderi úshin tarıf mólsheri 27,6 jáne 69 paıyzǵa ósti. Alǵashqy atalǵan paıyzdyq ósim eseptegish qural ornatqandarǵa arnalǵan. Sıfrmen aıtqanda, eseptegish qural qondyrǵandar 1 Gkal úshin 10 712,1 teńge (qoldanystaǵy tarıf – 8 393,63 teńge), eseptegishti elemeı otyrǵandar 14 185,3 teńge (qoldanystaǵy tarıf – 8 393,63 teńge) tóleıdi.
Joǵaryda ataǵanymyzdaı, memleket tarıftiń negizgi salmaǵyn ózine alyp otyr. Bıýdjettik uıymdar úshin bul ortasha eseppen 94 paıyzǵa qymbattady. Esepteý quraly barlary 1 Gkal jylý úshin 47 701,5 teńge (qoldanystaǵy tarıf – 25 421,46 teńge, ósim – 88%), eseptegish ornatpaǵan mekemeler 73 911,1 teńge (qoldanystaǵy tarıf – 25 421,46 teńge, ósim – 191%) tóleıdi.
Pavlodar oblysy,
Ekibastuz qalasy
