– Dıdara Sultanmahmutqyzy, Memleket basshysy Túrkistandaǵy quryltaıda «Balalar kitaphanasy» atty jańa baǵdarlama týraly aıtty. Osyǵan oraı usynylatyn kitaptardyń tizimi jasaqtalyp, oǵan barlyq kezeńde, janrlyq baǵytty qamtıtyn 1770 shyǵarma endi. Balalar ádebıetin jańǵyrtýǵa qatysty qandaı jobalaryńyz bar?
– El Prezıdentiniń kitap basyp shyǵarý isine osylaı mán bergeniniń – biz úshin úlken qoldaý. Kitap óndirisine, ásirese balalar ádebıetine mán berilýi ulttyq ıdeologııaǵa, ulttyń bolashaǵyna nazar salynǵanyn ańǵartyp otyr. Memleket basshysy ulttyń jańa bolmysy bilim, ǵylym jáne mádenıet salasyn damytý arqyly qalyptasady dedi. Rasymen de, osy úsh baǵyt rýhanı damýdyń ushtaǵany syndy.
«Arman-PV» baspasy Prezıdentimizdiń osy bastamasyna qoldaý bildirip, ótken jyly balalarǵa arnalǵan ádebı-tanymdyq kitaptardyń toptamalaryn basyp shyǵardy.
«Alǵashqy kitabym» toptamasymen «Aýylda», «Jol erejeleri», «Ýaqyt órnekteri», «Sıqyrly sandar», «Kempirqosaqtyń kóılegi» atty 3-4 jastaǵy baldyrǵandardyń aýyzeki sóıleý tilin damytý, sózdik qoryn baıytý, jalpy adamı qasıetterin qalyptastyrý, ulttyq qundylyqtarǵa tárbıeleý maqsatynda óleńder, jumbaqtar, jańyltpashtar, boıamaqtar, oıyndar engizilgen, ádemi sýrettermen bezendirilgen kitaptar shyǵardyq.
Pedagog Bıjan Igenbaeva men avtorlar ujymy «Balalar kitaphanasy» serııasymen balalarǵa arnalǵan kórkem shyǵarmalardy jeke-jeke kitap etip shyǵarý isi qolǵa alyndy. Jobanyń ataýy – «Ár balaǵa on kitap». Bul serııadaǵy kitaptarǵa qyzyǵýshylyq artyp keledi. О́ıtkeni bul toptamanyń ereksheligi – 10 túrli kitap bir jınaqta berilip otyr. Bir úıde neshe bala bolsa, árqaısysy qyzyǵýshylyǵyna, talǵamyna qaraı ózi tańdap, oqı alady. Sondaı-aq synypta nemese topta da balalardyń erkin qoldanýyna yńǵaıly QR kómegimen shyǵarmany tyńdaý múmkindigi bar. Olar balalardyń mánerlep oqýymen jazylǵan.
Kitaptaǵy ár sıýjet sýretpen órilip otyrady. Ondaǵy maqsat – balany sýretter arqyly sóıletip, qııaly men tilin damytý. Balalardyń sóıleý tilin qalyptastyrýǵa, dúnıetanymyn keńeıtýge, oı-qııalyn damytýǵa, estetıkalyq talǵamyn jetildirýge baǵyttalǵan on túrli kitaptyń qataryn arttyrý jospary da bar.
– «Bárin bilgim keledi» toptamasymen de «Dastarqan ádebi», «Kóshede júrý erejesi», «Mamandyqtar», «Abaı bol, balaqaı» kitaptary jaryq kórdi. Qarap otyrsaq, barlyq mátin balalar jasyna laıyqtalyp jazylǵan, zeıini men logıkasyn damytý maqsatynda da qyzyqty tapsyrmalar berilgen. Toptamany qurastyrýda qandaı erejelerdi alǵa qoıasyzdar?
– О́mirdi endi tanyp jatqan baldyrǵandar kózben kórgeniniń bárin este saqtaıdy. Sondyqtan balanyń qolyna beretin kez kelgen detalǵa abaılaýymyz kerek. Búginde balalardyń qaýipsizdigi bárinen mańyzdy. Osy oraıda jaryq kórgen «О́mir ensıklopedııasy» toptamasy balalardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatyn kózdeıdi. Toptamada «Bóten adamǵa ermeımin!» «Turmystyq tehnıka. Atam men ájemniń kómekshileri» degen eki kitap shyǵardyq. Mundaǵy mátinder kúndelikti ómirde kezdesetin túrli jaıttardy qamtıdy. Bul toptamadaǵy kitaptar balalarǵa da, eresekterge de óte paıdaly, sol sebepten aldaǵy ýaqytta da jalǵastyramyz. Baspa jetekshisi retinde balalardyń tárbıesine qatysty kitap, ádebıet, oqýlyq daıyndaý isine kelgende óte muqııat qaraımyn. О́ıtkeni ýaqytyna saı balalardyń aqparatty qabyldaýy ózgerdi, tanymy bólek. Kishkentaı oqyrmandardyń nazaryn aýdarta alatyndaı mazmuny bar, eliktirip áketetin sýretterimen kórkem bútin dúnıe jasap shyǵarýymyz kerek. Biz balalardyń vızýaldy qabyldaýy erekshe ekenin eskere otyryp, arnaıy QR kod arqyly beınejazbalar qostyq. Bala-oqyrmandardyń qalaýyn eskerýge barynsha tyrysamyz. Eń bastysy, balalarǵa arnalǵan kitaptarymyz aýdarma emes, otandyq avtorlarymyzdyń týyndysy. Osynysymen de erekshe.
– Bıyl barlyq mektep pánderi boıynsha sıfrly oqýlyqtar engiziledi. Estýimshe, baspa burynnan elektrondy oqýlyqtardy engizýge belsendi qatysyp keledi. Osy baǵytta qandaı jańalyqtaryńyz bar?
– Iá, 2021 jyldan beri oqýlyqtardyń elektrondy nusqasyn Ekitap.kz onlaın platformasyna engizip kelemiz. Bul alań qazaqsha kitap, oqýlyqtardyń jańarǵan talaptaryna saı jasalǵan. Barlyq sıfrlyq qurylǵyda qoljetimdi Ekitap.kz platformasyna kez kelgen muǵalim nemese oqýshy tirkelip, onlaın oqýlyqty qoldana alady. Veb-qosymsha dástúrli formatta ǵana emes, qashyqtan oqytýda da kóp paıdasyn tıgizedi. Oqýshy úıde otyryp-aq teorııalyq bilim alyp, ınteraktıvti qyzyqty tapsyrmalardy oryndap, óz bilimin tekseredi. Muǵalim de onlaın rejimde oqýshylardyń bilimin baǵalaı alady. Arnaıy qosymshalar arqyly negizgi oqý baǵdarlamasyndaǵy bilimmen qatar, qosymsha aqparattar usynylǵan. Iаǵnı bul oqýshylardyń izdenimpazdyǵyn arttyryp, shyǵarmashylyq qyrlaryn asha túsýine sebep bolady. Sońǵy kezderi vırtýaldy taqta tásili de jıi qoldanylyp júr.
– Búginde naryqtaǵy kitaptardyń 80 paıyzy – Reseı baspalarynan shyqqan kitaptar. Otandyq kitaptar az taralymmen shyǵatyndyqtan, satylymda kóp kezdespeıdi. О́ıtkeni kommersııalyq baǵytta kitap naryǵy damymaı otyr. Bul máseleni qalaı sheshýge bolady?
– Baspamyz 22 jyldan beri osy óndiriste jumys istep keledi. Sodan beri otandyq avtorlarmen tyǵyz jumys isteımiz. Ásirese mektep oqýlyqtaryn daıyndaý isinde tájirıbemiz kóp. Avtorlarǵa qalamaqymen qatar túrli deńgeıdegi kitap kórmelerine, konferensııalarǵa, basqa da is-sharalarǵa jiberip, týyndylaryn jarnamalaımyz, nasıhattaý jumystaryn júrgizemiz.
Rasynda da, bizge ádebı kitaptardyń 80 paıyzdan astamy syrttan kelip jatyr. Árıne, sheteldik ádebıettiń naryqta bolýy da óskeleń urpaqtyń dúnıetanymyn keńeıtip, basqa ulttyń mádenıetimen, kórkem ádebıetiniń ozyq týyndylarymen tanysýyna yqpal eteri sózsiz. Búginde qoǵamdaǵy suranysqa baılanysty kóp baspalar sol sheteldik, zaman talabyna saı jazylǵan, ózekti máselelerdi kóterip jatqan, trendke aınalǵan kitaptardy qazaq tiline aýdaryp jatqan jaıy bar – bul da durys. Biraq eń aldymen ulttyq mádenıetimiz ben rýhanııatymyzdy boıǵa sińirip alǵanymyz durys. Sondyqtan qazaqtyń klassık jazýshylarynyń týyndylaryn, ómirbaıandaryn shet tilderge aýdaryp, baı tarıhymyz ben mádenıetimizdi álemge tanystyratyn ýaqyt keldi. Mysaly, bizdiń baspadan «Abaı» ádebı-tanymdyq ensıklopedııasyn úsh tilde (qazaq, orys, aǵylshyn) shyǵardyq, sheteldik oqyrmannyń suranysyna oraı aýdarmashylar kitapty túrik, arab tilderine tárjimalap jatyr.
Elimizde daryndy avtorlar jetkilikti. Olardyń shyǵarmalaryna qoldaý bildirip, jaryqqa shyǵaryp, oqyrmanǵa keńinen tanystyrý qajet. Halqymyzdyń baı mádenıetin, tereń tarıhyn zerttep júrgen aqyndar, jazýshylar, jýrnalıster de jeterlik. Biz olarmen árqashan shyǵarmashylyq tyǵyz baılanystamyz. Byltyr baspamyz tarıhı mańyzy bar jobaǵa kiristi. Jyl sońyna deıin oqyrman nazaryna usynýdy josparlap otyrmyz.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Marjan ÁBISh,
«Egemen Qazaqstan»
