Qaýymdastyq sarapshylarynyń aıtýynsha, 2023 jyly saqtalyp otyrǵan qatań monetarlyq jaǵdaılar, Ýkraınadaǵy soǵys pen Taıaý Shyǵys qaqtyǵysynyń teris saldary, Qytaı ekonomıkasynyń álsiz ósýi aıasynda álemdik ekonomıkanyń kelesi jylǵa ósýi boıynsha boljamdar tómendeýmen qaıta qaraldy.
«HVQ-nyń qazan aıyndaǵy boljamyna sáıkes 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha jahandyq ósim – 3 paıyz, al 2024 jylǵa arnalǵan baǵa 2,9 paıyzǵa tómendedi. Bul rette HVQ men UEM-niń 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan ekonomıkasynyń ósýi boıynsha baǵalary is júzinde sáıkes keledi (tıisinshe 4,6 paıyz jáne 4,7 paıyz). Alaıda olar kelesi jyl úshin aıtarlyqtaı erekshelenedi: HVQ boljamdaryna sáıkes Teńiz ken ornyn keńeıtý jobasyndaǵy kidiris IJО́-ge teris áser etedi. Bul rette Qazaqstan ekonomıkasynyń negizgi draıverleri 2024 jyly qurylys (+8 paıyz), aqparat jáne baılanys (+7 paıyz), saýda (+6,5 paıyz) jáne kólik (+5,6 paıyz) sııaqty salalar bolyp qala bermek. Bul rette munaı óndirý 95,4 mln tonnaǵa deıin ulǵaıýy múmkin», delinedi qaýymdastyq aqparatynda.
Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Qaýymdastyq sarapshylary 2023 jyly ınflıasııa qarqyny Ulttyq banktiń qatań monetarlyq saıasaty, Úkimet qabyldaǵan sharalar kesheni, sondaı-aq saýda áriptes elderindegi ınflıasııanyń baıaýlaýy (Reseı Federasııasynda sońǵy aılardyń ósýi baıqalady) aıasynda jyl basymen salystyrǵanda eki ese tómendegenin atap ótedi.
«Inflıasııalyq qysymnyń tómendeýi álemdik ortalyq bankterge paıyzdyq mólsherlemeniń kóterilý sıklin aıaqtaýǵa múmkindik beredi, bul jahandyq stagflıasııa nemese resessııa yqtımaldyǵyn aıtarlyqtaı tómendetedi. 2023 jyly azyq-túlik pen metaldar baǵasynyń salystyrmaly turaqtanýyn eskere otyryp, 2024 jyly baǵa turaqtylyǵynyń negizgi táýekeli, ásirese OPEK+ sharalary men Taıaý Shyǵystaǵy soǵys qımyldarynyń kúsheıýiniń áserinen energııa baǵalary bolýy múmkin. Aksııalar naryǵyna keletin bolsaq, 2023 jyly ınvestorlardyń táýekel-tábeti AQSh-tyń paıyzdyq mólsherlemelerinen keıin dollarlyq quraldardyń tartymdylyǵynyń artýyna qaramastan jaqsardy: qazynashylyq kiristilik pen dollar ındeksi óziniń tarıhı bıikterine jetti», dep málimdeıdi.
Goldman Sachs boljamyna sáıkes 2024 jyly S&P500 ındeksiniń ósýi Amerıka ekonomıkasynyń «jumsaq qonýy» túrindegi «ilespe jeldiń» saldarynan 8 paıyz bolýy múmkin jáne paıyzdyq mólsherlemelerdiń tómendeý úderisi bastalýy múmkin. Osylaısha, bıyl geosaıası táýekelder barynsha kemigen jaǵdaıda jahandyq makroekonomıkalyq jaǵdaılar tutastaı alǵanda oń qalyptasýy múmkin. IJО́ ósýi, ınflıasııanyń tómendeýi jáne ulttyq valıýta aıyrbas baǵamynyń turaqtylyǵy sııaqty makro kórsetkishterdi qosa alǵanda, bári derlik Qazaqstan ekonomıkasyna oń áser etetin faktorlar.
Sarapshylar aqsha-nesıe saıasatynyń jahandyq deńgeıde qatańdatylýy óziniń mańyzdy nátıjesin berdi dep sanaıdy. 2023 jyly AQSh-taǵy ınflıasııa – 6,5 paıyzdan 3,1 paıyzǵa deıin, EO-da – 8,6 paıyzdan 2,4 paıyzǵa deıin, QHR-da – 1,8 paıyzdan 0,5 paıyzǵa deıin, Qazaqstanda – 20,7 paıyzdan 10,3 paıyzǵa deıin, RF-da 11,9 paıyzdan 7,5 paıyzǵa deıin tómendedi. Osyǵan baılanysty damyǵan jáne damýshy elderdegi monetarlyq jaǵdaılardy jeńildetý boıynsha úmit aıtarlyqtaı ósip jatyr.
«Qarjylyq jaǵdaıdyń yqtımal jaqsarýy, óz kezeginde, álemdik kapıtal naryqtaryndaǵy táýekelge degen tábetti jandandyrdy jáne álemdik ekonomıkadaǵy resessııaǵa qatysty alańdaýshylyqty jeńildetti. 2023 jyl qor naryqtarynyń tarıhyna bastamanyń «aıýlardan» «buqalarǵa» aýysqan jyly retinde enetini anyq: S&P 500 2023 jyly – 24 paıyzǵa, STOXX 600 – 12 paıyzǵa, Nikkei – 27 paıyzǵa, KASE – 28 paıyzǵa, AIXQI 26 paıyzǵa ósýde. Sonymen qatar olardyń tarıhı maksımýmdary jańartylǵannan keıin, AQSh-tyń qazynashylyq kiristiligi men dollar ındeksi stavkalardyń tómendeý sıkliniń bastalýyn kútýde aıtarlyqtaı tómendeıdi, bul óz kezeginde damýshy elderdiń aktıvterine qysymdy aıtarlyqtaı tómendetedi», dep málimdeıdi qaýymdastyq.
Taýar-shıkizat naryǵynda kóp baǵytty ózgerister boldy. AQSh-ta jáne OPEK+ quramyna kirmeıtin basqa elderde shıkizat óndirýdiń rekordtyq ósimi, QHR ekonomıkasynyń álsiz ósýi aıasynda jyl munaı baǵasynyń shamamen 8 paıyzǵa (barreline 86 dollardan 79 dollarǵa deıin) tómendeýimen jyl támam boldy.
«Naryqta shıkizat usynysyn qysqartý boıynsha OPEK+ sharalary aıtarlyqtaı dárejede naryqqa qoldaý kórsetedi», deıdi sarapshylar.
Olardyń boljamynsha, bizdiń elde 2024 jyly kútiletin ekonomıkalyq ósý qarqyny salystyrmaly túrde joǵary (Ulttyq ekonomıka mınıstrligi – 5,3 paıyz, Halyqaralyq valıýta qory – 4,2 paıyz, qarjy naryǵynyń sarapshylary – 4 paıyz). Sonymen birge munaı óndirýdiń boljamdy ulǵaıýyna (95,4 mln tonnaǵa deıin), iri ınfraqurylymdyq jobalardy iske asyrýǵa, bıýdjettik yntalandyrýǵa jáne eldegi aqsha-kredıt jaǵdaılaryn odan ári qalypqa keltirýge baılanysty ekonomıkalyq ósim táýir qalyptasýy ábden múmkin.
UEM boljamyna sáıkes 2024 jyly taýarlar eksporty 83,1 mlrd dollardy, ımport 60,7 mlrd dollardy (profısıt – 22,4 mlrd dollar) quraıdy, biraq tólem balansynyń aǵymdaǵy shoty teris bolyp qalady (-7,8 mlrd dollar). Bul óz kezeginde ulttyq valıýtaǵa túbegeıli qysym jasaýy yqtımal.
