Já, bárin basynan bastaıyq. Byltyr bizdiń basylymda «Amanattyń júgi aýyr» («Egemen Qazaqstan» gazeti, 21.06.2023) atty taqyryppen Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta habar-osharsyz ketken jaýyngerlerdi izdep, olardyń aty-jóni men jerlengen jerin anyqtaýmen aınalysyp júrgen elimizdegi jalǵyz uıym – «Atamnyn amanaty» qoǵamdyq birlestiginiń resmı ókili, áskerı jýrnalıst Ábýbákir Smaıylovtan alǵan suhbat jarııalandy. Sonda atalǵan uıymǵa osy ýaqytqa deıin iz-tússiz ketken maıdangerlerdi izdestirý jóninde 7 000-nan astam ótinish túsip jáne eriktiler tobynyń eńbegi arqasynda 2 200-ge jýyq qazaqstandyq soldattyń jerlengen oryndary anyqtalǵany aıtylǵan. Sondaı-aq qandy qyrǵynda qaza tapqan 14 jerlesimizdiń súıegi týǵan jerine jetkizilip, úlken áskerı qurmetpen jerlengen. Redaksııaǵa qońyraý shalǵan keıýanany qýantqan maqala osy edi.
– Zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin ustaz bolyp eńbek ettim. Sondyqtan jasym ulǵaısa da áli de gazet oqımyn, – dep sózin qaıta jalǵady ájemiz. – Meniń ákem 1941 jyly shilde aıynda qazirgi Abaı oblysy, Jarma aýdany, Georgıevka aýylynan áskerge alynǵan. Biz úıde tórt bala edik. Úsh ul, bir qyz. Ákem soǵysqa ketkende úlkenimiz 10-da, kishimiz besikte jatqan. Men alty jasta edim. Áli mektepke de barǵan joqpyn. Ákemniń beınesi áli kúnge deıin kóz aldymda tur. Uzyn boıly edi. Týystarym meni ákeme tartqan dep aıtady. Áskerge ketip bara jatqan sátin de umytqan joqpyn. Arqasyna asyp alǵan dorbany arqalap úıden shyǵyp bara jatty. Biz shýlap jylap jatyrmyz. Sol kezde ákem bárimizdiń basymyzdan sıpap, besiktegi kishkentaı baýyrymnyń betinen súıdi. Anam úı sharýasyndaǵy adam edi. Ákem ketip bara jatqanda: «Endi sen jumysqa shyq. Balalar ashyǵyp qalmasyn» degeni esimde. Sodan anam jumysqa shyqty. Tańnan keshke deıin ujymsharda eńbek etti. Qyz bala bolǵannan keıin be, jas kúnimnen pysyq boldym. Úıdegi jas baýyrlaryma qaradym. Balalyq shaǵymyz qyzyqqa toly boldy deı almaımyn. Talaı qıynshylyqty kórdik. Qazir sony kórgen tús sekildi sezinemin. Maıdanǵa barǵannan keıin ákemnen eki-úsh ret hat keldi. Odan keıin hat ta sap tıyldy. Sodan beri qanshama jyl ótti. Bıyl sum soǵystyń aıaqtalǵanyna 79 jyl bolady. Birqatar arhıvke de suraý salyp, hat jazdym. Olardan da esh derek bolmady, – dedi daýysy dirildep.
Ol kisiniń aıtýynsha, ákesiniń esimi – Jumataı Naýryzbaev. Negizi Pavlodar oblysynyń týmasy. 1909 jyly ómirge kelgen. Sol zamandaǵy kózi ashyq, oqyǵan zııaly azamattardyń biri bolǵan. Mektep dırektory bolyp istegen. Osy qyzmetinen áskerge shaqyrylǵan.
«1995 jyly Jeńistiń 50 jyldyǵy qarsańynda bir derektiń ushy shyǵyp qala ma dep ákemniń soǵysqa attanǵan jeri – burynǵy Semeı (Qazirgi Abaı) oblysy Jarma aýdanynyń áskerı komıssarıatyna hat jazdym. Olardan kóp uzamaı jaýap keldi. Onda: «Sizdiń ákeńiz Naýryzbaev Jumataı 1941 jyly 28 shildede Jarma aýdandyq áskerı komıssarıatynan shaqyrylǵan. Budan basqa derek joq. Jarma aýdandyq áskerı komıssary, podpolkovnık Qynyshbaev. 17.05.1995» dep jazylǵan. Ázirshe qolymdaǵy jalǵyz qujat osy. Ol kisiniń týǵan jeri Pavlodar oblystyq arhıvine de hat joldadym. Balalarym Reseıdegi «Memorıal» elektrondy muraǵatynan da izdestirdi. Ákemmen soǵysta birge bolǵandar bar shyǵar dep gazet-jýrnalǵa da jazdym. Eshqandaı derek joq. Bıyl jasym 90-ǵa keledi. Áli kúnge deıin ákemdi izdep, bir jaǵymdy jańalyq bola ma dep eleńdeımin», dedi.
Aıtpaqshy, ájemizdiń ákesi Jumataı Naýryzbaev pen qazaqtan shyqqan tuńǵysh kadrlyq ofıser Ábilqaıyr Baımoldın nemere aǵaıyn bolyp keledi. Ekeýi de Pavlodar oblysynyń Aqqýly aýdanynda týǵan. Á.Baımoldın Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta Keńes odaǵynyń batyry Mánshúk Mámetova jáne ataqty mergen, Halyq qaharmany Ybyraıym Súleımenovpen birge jaýǵa qarsy soǵysqan. Ol basqarǵan polk fashısterden 80 eldi mekendi azat etken. Maıdandaǵy eren erligi úshin dańqty ofıser qaza bolǵannan keıin Keńes Odaǵynyń Batyry ataǵyna usynylǵan. Biraq túrli sebeppen bul ataq berilmegen. Ardaqty tulǵanyń erligi, azamattyǵy týraly onymen soǵysta birge bolǵan maıdanger jazýshy Ázilhan Nurshaıyqov óz estelikterinde jan-jaqty qamtyp jazǵan.
Qazıza ájemiz jaqynda taǵy habarlasty. «Atamnyn amanaty» qoǵamdyq uıymy ol kisiden ákesi týraly qajetti málimetti suratyp alyp, izdestirip jatqan kórinedi. Endi toqsandaǵy ájemizdiń ákesiniń deregin izdegen tilegi oryndalsa deımiz.
