Samarqanǵa saıahat

Ardagerler keńesiniń tór­aǵasy K.Ábdikeshovanyń uıym­dastyrýymen ardagerlerge «Dmı­trıı I» kompanııasynan О́z­bekstan shekarasyna deıin óte jaıly avtobýs bólinip, shekaradan ótken soń kelisimshartqa otyrǵan kompanııanyń jaıly kóligimen Samarqan qalasyna jettik. Eki kúndik sapar barysynda qalanyń tarıhı, mádenı eskertkishterimen tanystyq. Saıahattyń birinshi kúni óz dáýirinde jarty álemdi jaýlaǵan padıshah, uly jıhanger Ámir Temir jerlengen «Gýr-Emır» kesenesin araladyq. Erekshe arhıtektýralyq úlgimen salynǵan, ishki oıý-órnekteri túgeldeı altynmen aptalǵan bul kesenede onyń uldary Shahrýh pen Mıran-shah jáne nemeresi Ulyqbek jerlengen. Kelesi saıahat nysany qalanyń ortalyǵyndaǵy «Regıstan» alańy boldy. Munda babamyz Jalańtós Bahadúr Seıitqululy saldyrǵan «Sherdor», «Tılla qadır» jáne Ulyqbek medreseleri ornalasqan. Bul 3 medrese de álemge óz arhı­tektýralyq ereksheligimen tanymal. Árqaısysy ár kezeńde salynsa da, biregeı ansambl bolyp, bizdiń zamanymyzǵa baǵa jetpes babalar murasy retinde jetip otyr. Qaladaǵy qaıtalanbas tarıhı eskertkishterdiń biri ári biregeıi – «Bıbı-Haným» meshiti. Ámir Temirdiń súıikti jary, Moǵolstan memleketiniń uly hany Toǵylyq Temirdiń qyzyna arnap turǵyzylǵan sáýlet óneriniń týyndysy ardagerlerdi erekshe áserge bóledi.

Osymen birinshi kúngi ekskýrsııamyzdy aıaqtap, keshke qaraı jaıly qonaqúıge kelip demaldyq. Kelesi kúni ardagerler Ámir Temirdiń eń jaqyn adamdary men Orta Azııaǵa belgili tulǵalar jerlengen «Sha­hı Zında» zırat-panteonyna keldik. Bul álemge áıgili qorymda Muhammed paıǵambardyń nemere aǵasy Kýsama ıbn Abbas sahabanyń kesenesi erekshe oryn alady eken. Zırat-qorym HI ǵasyrdan beri osy kisiniń qurmetine «Shahı Zında» (tiri Shah) dep atalǵan. Osynaý uly árýaqtar jatqan qasıetti orynda Taraz qalasynyń ardagerleri atynan arnaıy Quran oqyldy.

Kelesi barǵan tarıhı oryn «Ulyqbek» observatorııasy dep atalady. Keshenniń aldynda ámir ári ǵalym Ulyqbektiń eń­seli eskertkishi ornatylǵan. Eskert­kish aldyna estelikke sýretke túsip, uly ǵalymǵa baǵyshtap quran oqydyq. Kezinde dindarlar tal­qandaǵan observatorııanyń qal­dyǵyn kórip bolǵan soń, О́z­bekstan respýblıkasynyń birinshi prezıdenti I.Karımovtiń máńgilik mekenine bet aldyq. Bul jerde VIII-IX ǵasyrlarda salynǵan meshittiń ústine qaıta turǵyzylǵan sáýlet keshenin aralap, I.Karımovtiń jatqan jerine zııarat jasadyq. VIII-IX ǵasyrlarda salynǵan sáýlet ónerine jalǵasa turǵyzylǵan I.Karımovtiń kesenesi óte úıle­simdi ansambl qurǵanyna qarap, ózbek halqynyń birinshi prezı­dentine degen qurmetin ańǵardyq.

Samarqandaǵy tarıhı oryndardy aralap bolǵan soń, tús qaıta jolǵa shyqtyq. Jolaı el astanasy Tashkent qalasyna soǵyp, qala ortalyǵyn aralap «Tashkent sıtı» sáýlet ortalyǵyn tamashaladyq.

Taraz qalasy ardagerleriniń О́zbekstanǵa jasaǵan eki kún­dik saıa­hatyn Taraz qalalyq ákim­digi ishki saıasat bóliminiń qol­daýymen, Jambyl oblysy boıyn­sha kom­mersııalyq emes zańdy tulǵalar bir­lestiginiń uıymdastyrdy. So­nyń arqasynda asa qundy tarıhı muralardy aralap, tereń tarıhyn tanýǵa múmkindik týdy. Osyndaı jaǵdaı jasaǵany úshin ardagerlerdiń alǵysy sheksiz.

Saýranbek JAMALBEKOV,

Taraz qalasy Ardagerler keńesiniń jaýapty hatshysy