Ǵalymdar spýtnıktik túsirilimderdi agrosalaǵa beıimdeý arqyly alqaptaǵy máselelerdi kórsetetin ádis oılap tapqan. Mysaly, 1 myń gektardy dıqan kózben kóre almaıdy. Al ǵalymdar ádisi onyń árbir buryshyn anyq kórsetip beredi. Mýltıspektrli drondy dáldik úshin paıdalanady. Belgili bir buryshtan jáne bıiktikten sýretke túsiredi. Ushý kezinde olar ósimdikterdiń damý dınamıkasyn kóre alady. Sýretter arqyly olar esepteý úderisin jeńil júrgizedi. Aıtalyq, eger máni -1 bolsa, onda bul sý. 0,3 – ósimdik álsiz nemese aýrý. Eger 0,6 bolsa – ósimdiktiń densaýlyǵy qalypty. Eger ındeks 0,6-dan úlken bolsa, onda ósimdik saý. Indekster ósimdikterdiń álsiz damýyn kórsetetin jerde agronomdar agrohımııalyq taldaý júrgizip, baǵalaıdy, tyńaıtqyshtar týraly keńes aıtady. Túsinikti bolýy úshin aıta ketý kerek, ósimdik ındeksterin esepteý úlken egistikterge paıdaly. Ondaı alqaptarda fermer júre almaıdy, qıynǵa túsedi. Al dron ushyp, ǵalymdarǵa esepteýge qajetti sýretterdi jasaıdy. Derekter dereý serverge jiberilip, onda baǵdarlama derekterdi óńdeıdi. Al agronom fermerge qaı bólikke nazar aýdarý kerektigi týraly keńes beredi.
– Jasandy ıntellekt ártúrli tehnologııadan turady. Sony qazirgi ýaqytta aýyl sharýashylyǵyna beıimdep jatyrmyz. Jasandy ıntellekttiń ishi tunyp turǵan matematıka. Matematıkanyń formýlalaryn ári qaraı jumys istetý úshin basqa tehnologııalar kerek. Aýyl sharýashylyǵyndaǵy tehnıkalardyń tozǵany azdaı, bizdegi tehnologııalar da eskirgen. Sol sebepti ónimdilik tómen. Sondyqtan da jasandy ıntellektiniń kómegimen aýyl sharýashylyǵynyń ónimin arttyratyn, fermerlerge qolǵabys bolatyn joba jasap shyǵardyq. Qazaqstannyń óz jurtyn ǵana emes, álemniń kóp bóligin ekologııalyq taza tamaq ónimderimen, azyq-túlikpen qamtý áleýeti bar. Tek qoldaǵy tehnıkany jańartý kerek. Jasandy ıntellektige elimizdegi egistik aýmaqtary, topyraqtyń qunary týraly málimetterdi engizip, onlaın rejimde spýtnık sýretterin saraptaýǵa qol jetkizip, tıimdi mehanızmderdi anyqtap otyrmyz, – deıdi jas ǵalym Máýlit Almasbek.
Sársen Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan ýnıversıtetiniń ǵalymdary bul jasampaz jobaǵa úlken zertteý arqyly kelgen. Sıfrlyq tehnologııalar men ósimdik ındeksterin esepteý fermerlerge egistiktegi árbir tuqym, tyńaıtqysh jáne basqa da qajetti dúnıelerdiń mólsherin dáldikpen esepteýge járdemdesedi. Agrosaladaǵy jasandy ıntellekt «Qaı kezde egin egýge bolady?», «Topyraq qunaryn kóterý úshin qaı aýmaqqa tyńaıtqysh sebý kerek?» degen suraqtarǵa jaýap berip, esebin taýyp, dıqandarǵa maǵlumat beredi. Joba jetekshisi Maksım Sýtýlanyń aıtýynsha, eginshiliktiń barlyq júıesiniń negizi olardyń sıpattamalary bar alqaptardyń naqty kartalaryn paıdalaný. Iаǵnı topyraqtyń hımııalyq quramy men ylǵaldylyq deńgeıi, onyń ishinde jer asty sýlarynyń tereńdigi, kún radıasııasynyń mólsheri, jer bederi, basym jelder, jaqyn mańda mańyzdy tabıǵı jáne basqa obektilerdiń bolýy týraly málimetter kerek. Ormandar, sý qoımalary, ónerkásiptik kásiporyndar, turǵyn úıler, joldar da nazardan tys qalmaýy qajet. Jalpy, neǵurlym kóp derek eskerilse, boljaldy modelder dálirek bolady. Sol kezde óndiris úderisin senimdi túrde retteýge bolady.
– 2021 jyly biz sol kezdegi Bilim jáne ǵylym mınıstrliginen «Naqty eginshilik tehnologııalary negizinde agrotehnologııalyq sheshimder qabyldaýdy qoldaý ádisterin zertteý jáne ázirleý» taqyrybynda ǵylymı jobany granttyq qarjylandyrýǵa ıe boldyq. Iske asyrý merzimi úsh jyl. Qazirgi ýaqytta biz Shyǵys Qazaqstan oblysynyń tájirıbelik stansasymen jumys isteımiz jáne arpa, soıa jáne bıdaı daqylymen 27 gektar jerdi zertteımiz. Joba ıdeıasy olardan qyzý qoldaý tapty, tıisinshe biz kúsh biriktirdik, – deıdi tehnıkalyq iske asyrýdyń jaýapty oryndaýshysy Erjan Baıbýrın.
2022 jyly ýnıversıtet 4 mln teńgege meteostansa satyp alǵan. Ol alqaptardaǵy klımattyq derekterdi avtomatty rejimde beredi. Is júzinde meteostansada telefon da bar. SIM kartasynda derekter jazylyp turady: qanshalyq ylǵaldy, jelden qandaı kúsh boldy, kún radıasııasynyń deńgeıi. Ár 10 mınýt saıyn meteostansadan derekter ǵalymdarǵa jiberilip otyrady. Ǵalymdardyń aıtýynsha, olar túrli relefter, qara topyraq, qumdy topyraq, qumdaq jáne ártúrli betkeıler sııaqty máselesi kóp aımaqtardy zertteýge ádeıi tańdaǵan.
– Usynystardy biz tek kúzde ǵana bere alamyz, óıtkeni basynda qoný núktelerin belgileımiz, damý kestesin quramyz. О́nimdilik ındıkatorynyń nátıjesi daıyn bolǵannan keıin ósimdikter ındeksin esepteý mánin almastyramyz ári usynystar jasaımyz, – deıdi joba jetekshisi Maksım Sýtýla.
Agrosalaǵa jasandy ıntellekt aralasqan aımaqtarda agronomdar ekinshi ret gerbısıdter men aramshópterden arylǵan, keıin oshaqtar paıda bolǵan. Peshtiń ornynda kúnbaǵys pen tary ósken.
– Biz dronnan sońǵy ret sýretke túsip, agronomdarǵa topyraqty gerbısıdtermen taǵy bir ret óńdeý keregin kórsettik. Bolashaqta konteınerlermen jabdyqtalǵan jáne olarǵa gerbısıd quıylatyn drondardy satyp alýdy josparlap otyrmyz. Sonda jer dron kómegimen núkteli túrde óńdeledi. Iаǵnı barlyq alańdy óńdeýdiń qajeti bolmaıdy, – dedi Almasbek Máýlit.
