Kámeletke tolmaǵandardyń tártibi men tárbıesine qatysty oblystyq polısııa departamenti tergeý basqarmasynyń asa mańyzdy ister jónindegi aǵa tergeýshisi, polısııa podpolkovnıgi Venera Abdýllınanyń da aıtary kóp.
«Aqtóbe oblysynda 2022 jyly áıelder men balalarǵa qarsy jynystyq qolsuǵýshylyq boıynsha 41 qylmys, 2023 jyly 33 qylmys tirkelgen. Byltyrǵy tirkelgen 33 qylmystyń 18-i kámeletke tolmaǵandardy jynystyq qatynasqa májbúrleý boıynsha qozǵaldy. Byltyr polısııa departamentiniń óndirisinde jatqan osy sıpattaǵy 107 qylmystyq istiń 20-sy sotqa joldanyp, 72-si qylmys quramynyń bolmaýyna baılanysty toqtatyldy. Osy qańtarda taǵy 15 qylmystyq is óndiriske endi», deıdi ol.
Kámeletke tolmaǵan jasóspirimdi kúdiktiniń jynystyq qatynasqa májbúrleýi dáleldense, ol bes jyldan segiz jylǵa deıin bas bostandyǵynan aıyrylady. Alaıda adam taǵdyry oıynshyq emes. Bul jerde kúdikti men jábirlenýshiniń arasyndaǵy barlyq áreket búge-shigesine deıin qarastyrylyp, antropologııalyq-medısınalyq saraptama taǵaıyndalady. «Bizge túsken barlyq qylmysty zerdeleý barysynda jábirlenýshi men kúdiktiniń kóbinese áleýmettik jelide tanysatyny anyqtalady. Nazar aýdararlyq jaıt, mundaı kezde 16 jastaǵy qyzdar ózderin 18-20 jastamyz dep tanystyrady. Qylmystyq isterdegi jábirlenýshiler negizinen kolledjderdiń tómengi kýrsynda oqıtyn qyzdar, arasynda aýyl mektepteriniń oqýshylary da ushyrasyp jatady. Qala mektepterinen júktilik deregimen oqıǵalar tirkelgen joq. Kóbine erte jastaǵy júktilik mektepter men kolledj oqýshylaryn medısınalyq tekseristen ótkizý kezinde anyqtaldy. Bizge aryz túsken boıy isti baqylaýǵa alyp, tergeý jumystaryn bastaımyz», deıdi Venera Serikbaıqyzy.
Kámelet jasyna jetpegen qyzynyń júkti bolyp qalǵanyn bilgen boıy ata-ana polısııaǵa aryzdanady. Osy sanattaǵy qylmystardy zerdeleý barysynda anyqtalǵany, jynystyq zorlyq-zombylyqqa kóbine tolyq emes nemese turmysy tómen otbasylardyń kámeletke tolmaǵan qyzdary kóbirek ushyrap jatady. Bul jerde ata-ananyń jetkinshekter tárbıesine jetkilikti mán bermeıtinin erekshe atap ótken jón. Qyzdary «qurbymnyń úıinde bolamyn» degen syltaýmen jıi úıine qonbaıdy, tún ortasyna deıin kóshede júredi. Qylmystyq isterdegi jynystyq zorlyqtyń ortaq beınesi qandaı? Ol orta jastaǵy, turaqty jumysy joq, kezdeısoq tabystarmen kúneltetin er adam, bilimi orta. Tergeý basqarmasynda týǵan naǵashysynan júkti bolyp qalǵan qyzǵa qatysty qylmystyq is tergelip jatyr. Basynda qyzdyń dostasyp júrgen jigitinen kúdiktengen. Alaıda medısınalyq saraptama qorytyndysy qyzdyń týǵan naǵashy aǵasynan júkti bolǵanyn kórsetti. Halqymyz «Ulyńdy bóten úıden toıdyrma, qyzyńdy bóten úıge qondyrma» dep tekke aıtpaǵan.
Úıindegi úlkenderden tyıym kórmeıtin jetkinshekke túngi kóshede jaý kóp. Jasóspirim qyz, ne ul nege úıde otyrǵysy kelmeıdi? Oǵan nege týǵan ata-anasy emes, kóshedegi kúmándi adamdar jaqyn? О́ıtkeni úıde balaǵa qoldaý joq, onymen ashyq sóılespeıdi, jaqyndarynyń urys-kerisi, maskúnem áke balany úıden bezdiredi. Áke-sheshe balany kózden tasa jibermeı, shyn janashyrlyq tanytyp, únemi qoldaý kórsetip otyrsa, kósheden qyzyq izdemeıdi.
Venera Abdýllınanyń aıtýynsha, keıingi ýaqytta kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy jynystyq sıpattaǵy qylmystardyń órshýine ońasha kınoteatrlardyń kóbeıýi de sebep bolyp otyr. «Pandemııadan keıin qalada kez kelgen jerde eki adamdyq kınoteatrlar ashý sánge aınaldy. Eki adam ońasha bólmede birneshe saǵat kıno kóredi. Bul jerde ishimdikke de, tamaqqa da tapsyrys berýge bolady. Jasóspirim qyzdar túnde osyndaı jerlerge kóp barady. Qylmystyq isterde jábirlenýshi men kúdiktiniń áleýmettik jelilerde tanysyp, osyndaı kúdikti oryndarda ýaqyt ótkizetini anyqtalǵan», deıdi aǵa tergeýshi.
Jasóspirim tárbıesinde basty jaýapkershilik ata-anasynda bolmasa bári beker. Kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy jasalatyn qylmys sanyn azaıtý úshin áke-shesheniń jaýapkershiligin kúsheıtý óz aldyna, odan basqa shaǵyn jáne orta kásipkerlikke moratorıı jarııalanǵan kezde qaptap ketken ıntımdik qyzmet kórsetýge baǵyttalǵan oryndardy qatań tekserý kerek.
Aqtóbe oblysy
