Ustazdaryma qaryzdarmyn
– Áshimniń jaqsy akter ǵana emes, yjdaǵatty ustaz ekenin de baıqadyq. Jalpy, shákirt tárbıeleý qıyn emes pe?
– Ustaz deýge erterek shyǵar. О́zimdi áli kúnge deıin tórt jyl boıy akterlik ónerge baýlyǵan ustazym, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, belgili aktrısa Rahılıam Mashýrovanyń aldynda shákirt sezinemin. Sol kisiniń qasynda júrip, úırenerim kóp ekendigine kóz jetkize túskendeımin. Sondyqtan ustaz degennen góri oqytýshy degen oryndy. Rahılıam Ábdirahmanqyzymen birlesip bıyl, mine, stýdentterimizge 3-kýrsty támamdatýǵa jaqynbyz.
– Jalpy, Rahılıam Mashýrovanyń sheberhanasyna qalaı tap boldyńyz?
– Aǵam Ádil Ahmetov T.Júrgenov atyndaǵy óner akademııasynyń akterlik bóliminde bilim alǵandyqtan, oqýshy kezimnen bul jaqqa jıi kelip júretinmin. Alǵash teatr álippesimen sol kezde tanysa bastadym. Sol sebepti óner álemi maǵan tańsyq boldy dep aıta almas edim. Aǵam arqyly jetken akterlik álemniń sol tańǵajaıyp atmosferasy meni birden ózine arbap aldy. Sóıtip, mektep bitirgen soń akademııaǵa oqýǵa tapsyryp, professor Rahılıam Ábdirahmanqyzynyń sheberhanasyna qabyldandym. Rahılıam apaı – Roza Rymbaeva bastaǵan ónerdiń nebir talanttaryn tárbıelep shyǵarǵan ulaǵatty ustaz. Men de sondaı naǵyz kásibı mamannyń aldyn kórgenimdi zor maqtanysh tutamyn. Ustazdaryma qaryzdarmyn. Qazir apaıymnyń qasynda júrip ekinshi ustaz retinde akterlik mamandyqta oqıtyn stýdentterdi tárbıelep jatyrmyz.
– Demek aǵańyzdyń aqyly akterlik mamandyqqa baǵyt burǵyzdy ǵoı?
– Aǵam mamandyq týraly tanymymnyń qalyptasýyna áser etkenimen, tańdaý – ózimdiki. О́ıtkeni bizdiń otbasynyń ózi áý bastan ónerge óte jaqyn. Ásirese ákem bala kúnimizden gazetti kóp oqyp, biz týraly jylt etken jańalyqtyń barlyǵyn jınap, júıelep otyratyn. Qattalǵan arhıv úıde áli kúnge deıin saqtaýly. Osynyń barlyǵy áser etpeı qoımaıdy ǵoı. Odan keıingi taǵy bir úlken sebep – «Kóshpendiler» fılmine túsýim.
Mark Dakaskospen bir fılmge tústik
– Iá, «Kóshpendiler» fılminiń sizdiń ómirińizden aıryqsha oryn alatynyn bilemiz. Aıtýly týyndynyń bala Áshim tanymyna áseri qandaı boldy?
– Ony sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Sóz basynda aıtyp ótkenimdeı, ata-anam óte belsendi, ónerge sergek qaraıtyn sezimtal adamdar. Áli esimde, bala kúnimizde Almatydaǵy haıýanattar baǵyna Afrıka qurlyǵynan qos kerik ákelingen eken. Soǵan at qoıý úshin gazet arqyly baıqaý jarııalandy. Otbasymyzben otyryp barlyǵymyz dala kóriktilerine at izdedik. Sońynda árqaısysymyz óz nusqamyzdy jazyp, hat joldadyq. Nátıjesinde, kóp esimniń ishinen anamnyń nusqasy tańdalyp, qos kerikke Sulý jáne Symbat degen at qoıyldy. Muny nege aıtyp otyrmyn, «Kóshpendiler» fılmine túsýime de otbasymyzdaǵy ónerge degen osyndaı erekshe mahabbat áser etti. Bir kúni ápkem Mádına gazetten fılmge irikteý jarııalanǵany týraly habarlandyrýdy kórip qalady da, meni dereý sýretke túsirip, fotomdy kastıng ortalyǵyna joldaıdy. Nátıjesinde, irikteýden ótip, «Kóshpendiler» fılminen bir-aq shyqtym (kúldi).
– Ol kezde neshe jasta edińiz?
– «Kóshpendiler» fılmi 2003-2004 jyldary túsirildi ǵoı. Ol kezde mektepte oqımyn, 6-synyp oqýshysymyn. Kastıngten ótkennen keıin túsirilim alańyna shaqyrdy. Túr-turpat, faktýramyzǵa qaraı rólge bekitti. Kıim kıgizdi, shashymyzdy alǵyzdy. Sóıtip, mońǵoldyń balasyn oınaıtyn bolyp bekitildim. 6-synyp oqýshysymyn. Áli bala emespiz be, shalalyǵymyz da kóp boldy. Túrli qyzyqty bastan keshtik. Máselen, grım úshin jabystyryp qoıǵan shashymyzdy kún ystyqta ózenge shomylamyz dep sýǵa aǵyzyp jibergen, túsirilimge degen kartopty pisirip jep qoıǵan kezimiz de boldy (kúldi). Sonymen qatar «Kóshpendilerdiń» tájirıbe, kásibı óner turǵysyndaǵy kózqarasymyzdyń qalyptasýyna da yqpaly zor boldy. Elimizge tanymal Doshan Joljaqsynov aǵalarymyzdyń qasynda júrip, sheteldik áıgili akter Mark Dakaskospen birge fılmge túsýdiń ózi men úshin ertegiler elindegi ǵajaıyptaı sezildi. Mark Dakaskos sol kezde bizge Jan-Klod Van Damm, Djekı Chandarmen birdeı turatyn, solardyń deńgeıindegi akter edi ǵoı. Sonyń barlyǵy, álbette, qııalymdy ushtaǵany, armanymdy maqsatqa aınaldyrǵany sózsiz. Mektep bitirgen soń basqa jaqqa qaraılamadym, birden óner akademııasyna keldim.
AQSh-taǵy kıno mektebim
– Bilýimizshe, kıno salasy boıynsha AQSh-ta da bilim alyp qaıttyńyz emes pe?
– Akademııanyń ekinshi kýrsynda oqyp júrgennen bastap kınoǵa shaqyrýlar túse bastady. Al oqýdy bitirgen jyly «Qazaqsha tonaý» degen fılm túsirildi. Sol fılmnen túsken qalamaqymdy jınap, jetpegenine ata-anam kómektesip, Nıý-Iork qalasyndaǵy kıno akademııasynda jarty jyldaı bilim aldym. Bul kezeń shyǵarmashylyǵymdaǵy tamasha tájirıbe bolǵany sózsiz. Elge kelgen soń magıstratýraǵa túsip, shyǵarmashylyqtan bólek, oqytýshylyqtyń da qyr-syryna boılap kelemiz.
– Tıpajy erekshe akterdiń birisiz. Ásirese tarıhı fılmderde sizge degen suranys joǵary. Shaqyrylatyn fılmderińizdiń bárinde birdeı qatań kastıngten ótesiz be? Álde túr-turpatyńyzǵa baılanysty irikteýsiz bekitiletin kezder jıi bola ma?
– Ár kezde ár qalaı. Biraq bizdegi kıno salasy Gollıvýdtaǵydaı alpaýyt óndiris emes qoı. Munda rejısserler akterlerdiń barlyǵyn tanıdy, múmkindikterin de jaqsy biledi. Soǵan saı shaqyrylatyn kezder jıi bolyp turady. Meni, múmkindigimdi, tıpajymdy biletinder «Osy rólge Áshim keledi-aý» dep arnaıy bekitetin rejısserler bar. Tipti keıipkerdiń atyn aldyn ala maǵan laıyqtap Áshim dep jazatyn ssenarııler de boldy. Mysaly, Nurtas Adambaıdyń «Ákim» fılmi, sol sııaqty Ádilhan Erjanovtyń «Rıeltor» serıalynda da óz esimimmen tústim. Al endi tarıhı fılmderge kelsek, bul jaqta kóbinese qalmaq, mońǵol, japon sekildi ózge ulttyń batyrlarynyń róline bekitedi. Ol da aınalyp kelip sol tıpajǵa tirelse kerek. Keıde áriptesterime qaljyńdap: «Qazaqtar, sender tek qana meni jeńip baryp batyr ataǵyn alasyńdar ǵoı» deımin. Árıne, ázil ǵoı. Qaı rólim de óz ereksheligimen ystyq.
– Sheteldik fılmderge shaqyrý túsip tura ma?
– Iá, ondaı usynystar boldy. Biraq túrli jaǵdaılarǵa, ásirese pandemııa kezindegi shekteýlerge baılanysty reti kelmedi. Qazir de rejısserler tarapynan usynystar bar. Buıyrsa, jańa fılmderde kórip qalarsyzdar.
О́nerdi ósiretin – báseke
– Tarıhı janrda da, komedııalyq fılmderde de jaqsy kórinip júrsiz. Akter retinde ózińizdi qaı janrda sýdaǵy balyqtaı sezinesiz?
– Balýanǵa oń-soly bir demekshi, ártis úshin de dál solaı. Kásibimiz mamandanǵan akter bolǵandyqtan, qandaı rólge salsa da beıne jasaýǵa mindettimiz. Akademııada oqyǵanda bizdi ustazdarymyz solaı tárbıelegen. Árıne, biraq oń jambasyńa keletin ról túsip jatsa, ol akterdiń baǵy ǵoı. Men janr tańdamaımyn. Biraq ssenarııge mán beremin. Ár janrdyń óz ereksheligi bar. Tarıhı fılm de, komedııa da qyzyq. Dramanyń da óz ereksheligi bar. Máselen, jaqynda «Jatbaýyr» degen telehıkaıaǵa tústim. Ondaǵy rólim múldem bólek. Akter úshin oınaıtyn róli neǵurlym san qyrly bolsa, ol óziniń kásibı kemeldenýi úshin de, kórermen úshin de qyzyq dep oılaımyn.
– Sol sekildi teatrdaǵy rólderim de bir tóbe deısiz ǵoı...
– Álbette, ol sózsiz solaı. Dıplomymdy alǵannan keıin 6 jyldaı Almatydaǵy «Jas sahna» teatrynda qyzmet istedim. Shyǵarmashylyǵymdaǵy ol da bir úlken beles. Qazir de sahna salasynan qol úzgen joqpyn. Bir qýanarlyq jaıt – elimizde táýelsiz, derbes teatrlar kóptep ashylyp jatyr. Sol teatrlarda kelisimshartpen jumys isteımin. Máselen, ArtKӧshe táýelsiz teatrynda «Sen» mıýzıklin shyǵardyq. Bul da men úshin úlken tájirıbe. Dramalyq spektaklderde oınap júrgenimizben, mıýzıkldiń talaby múldem basqa. Mıýzıklde oınaý – úlken jaýapkershilik. Tyń tájirıbelerge baryp, kórermendi jańalyqpen qýantý baǵytynda únemi izdenip júretin dramatýrg Ánnás Baǵdat, rejısser Eslám Nurtazın syndy ozyq oıly azamattarmen shyǵarmashylyqta odaqtasyp jumys isteýdiń ózi úlken baqyt. О́nerde osyndaı jastardyń ósip kele jatqany qýantady. Sol sekildi Túrkistan mýzykalyq drama teatryndaǵy «Bórte» qoıylymynda arnaıy shaqyrýmen
oınap júrmin.
– Búgingi óner áleminiń aıaq alysyn qalaı baǵalaısyz? Ásirese qazaq kınosynyń kórkemdik sapasyna kóńilińiz tola ma?
– Allaǵa shúkir, elimizdegi kıno túsirý qarqyny jaqsy. Túrli janrda ózderin synap júrgen rejısserler kóbeıip keledi. Memlekettik tapsyrystan bólek, óz qarajatyna kıno túsirýshilerdiń qatary kóbeıgeni, árıne, qýantady. San bar jerde sapa da bolady ǵoı. Kelisemin, syn kótermeıtin de fılmder bar. Ásirese komedııa janryndaǵy fılmderdiń kórkemdik sapasyn qadaǵalaý qajettigi baıqalady. Dese de bul ýaqytsha úrdis dep oılaımyn. Muny sapaly fılm túsirý jolyna baǵyttalǵan tájirıbe dep baǵalaý kerek. Táýelsiz teatrlardyń da kóbeıip kele jatqany qýantady. Bul da jańa tájirıbelerge bastama bolady dep oılaımyn. Báseke ónerdi ósiredi. Kórermenge tańdaý múmkindigin syılaıdy. Nátıjesinde, talǵam qalyptasady. Al talǵamy joǵary kórermeni bar ónerdiń qashan da óresi bıik.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Nazerke JUMABAI,
«Egemen Qazaqstan»
