О́ńirlik kommýnıkasııalar alańynda jýrnalıstermen júzdesken ǵylymı ortalyq dırektory Dáýlet Sársenbaev, «aıǵaıǵa aıtaq qosyp», turǵyndardyń tynyshyn qashyrǵan jelidegi sáýegeılerdiń sózine senbeýge shaqyrdy. Quramyna ǵylymı ortalyqtyń jetekshi mamandary engen Seısmıkalyq ahýaldy baǵalaý jónindegi komıssııa, shahardaǵy qaýipti aımaqtar boıynsha jan-jaqty taldaý jumystaryn júrgizip, jaǵdaıdy barynsha baqylaýda ustap otyr.
«Bizdiń mamandardyń qorytyndysyn, birneshe ǵylymı baǵyttyń derekterin, jer qyrtysyndaǵy 200-ge jýyq «joıqyn» úderisterdi zertteı kele, Almaty seısmıkalyq belsendi aýdanynyń aýmaǵynda 5.5 jáne odan da kóp magnıtýdasy bar jer silkinisi bolmaıdy degen boljamǵa kelip otyrmyz. Árıne, taıaýda Qytaı men Qyrǵyzstan shekarasynda bolǵan jer silkinisiniń seısmıkalyq tolqyndary Qazaqstan aýmaǵynda sezilip, halyq arasynda dúrbeleń týǵyzdy, keıingi jer silkinisinen keıin onyń qaıtalanýy múmkin be degen másele jurtshylyqty qatty alańdatady. Eger Savelev myrza sııaqty paıymdaıtyn bolsaq, onda aı saıyn jer silkinisi bolady dep «boljanady» jáne bul sáıkes kelýi de múmkin. Aıtpaqshy, ol 15 qańtarda Almaty qalasynyń aýmaǵynda seısmıkalyq apatty 12 ball dep boljaǵanyn eske salǵym keledi. Shyn máninde, 7 baldyq jer silkinisi 23 qańtarda Qytaıda Almatydan 260 shaqyrym jerde boldy. Al almatylyqtar sol kúni 5 baldyq jer silkinisin sezdi», deıdi D.Sársenbaev.
Seısmıkalyq zertteý qorytyndylary gıdrodınamıkalyq, gıdrohımııalyq, geofızıkalyq, deformasııalyq úderisterdi jáne bıologııalyq baqylaýlardy taldaı otyryp júzege asady. Árbir derekter kesheni osy negizge súıene otyryp jasalady. Sarapshylar, ońtústik pen ońtústik-shyǵys Qazaqstan aýmaǵy da jer silkinisi qaýpi joǵary aımaqta ekenin eske saldy. Almaty qalasy taý bókterinde ornalasqandyqtan, seısmıkalyq-shartty úderisterdiń qosymsha qaýiptilik faktory basym.
«Azamattar jer silkinisi men basqa da tótenshe jaǵdaılar kezindegi erejelerdi naqty bilýi kerek. Máselen, Japonııada jer silkiný qalypty qubylysqa aınalǵan. Qansha dúmpý bolsa da, is júzinde zardap shekkender tirkelmeıdi. Taǵy da eske túsireıik – Almatyda jer silkinisi saldarynan zardap shekkender boldy ma? Joq, adamdar dúrbeleńnen zardap shekti. Al ol qaıdan paıda boldy? Jaǵdaıdy túsinbeý saldarynan, ártúrli jalǵan habarlamalar men memlekettik organdar tarapynan aqparattyń jetkiliksizdigi saldarynan. Bul baǵytta jumys isteý kerek», deıdi D.Sársenbaev.
Sarapshylar Almatynyń 9-10 baldyq seısmıkalyq qaýipti aımaqta ornalasqanyn joqqa shyǵarmaıdy. Tótenshe jaǵdaı kezinde durys áreket etýdiń mańyzy zor. Sol sebepti árbir azamat qaýipsizdik erejelerine qatysty qarapaıym qaǵıdalardy qaperde ustaǵany abzal. Qutqarý qyzmetiniń ókilderi, jer silkinisi kezinde otbasylyq nemese ujymdyq qaýipsizdikke qatysty mynadaı is-qımyldardy eskerýge shaqyrdy.
Jerasty dúmpýleri kezinde áreket etý úshin úıińizdegi eń qaýipsiz jerlerdi aldyn ala anyqtaý qajet. Mundaı oryndarǵa kúrdeli ishki qabyrǵalardyń sańylaýlary, ishki qabyrǵalardan paıda bolǵan buryshtar, jaqtaý arqalyqtarynyń asty jatady. Ǵımarattan shyǵýdyń eń qysqa jolyn taýyp, qaýipsiz oryndy aldyn ala belgileńiz jáne jer silkinisinen keıin otbasyńyzdyń jınalý ornyn anyqtańyz. Almaty qalasy Tótenshe jaǵdaılar departamentiniń basshysy Nurlan Atyǵaev qabyldanýy qajet sharalar týraly aıta otyryp, bıik úılerde turatyn almatylyqtar bilýge tıis erejelerdi atady.
«Dúrbeleńge túspeńiz, sabyr saqtańyz, jerasty dúmpýleri kezinde jedelsaty men baspaldaqty paıdalanbańyz, jer silkinip jatqan ýaqyt ótkenshe úıde kútińiz, jıhazdan, terezelerden, jaryqshamdardan alystańyz, jasyrynatyn oryn tabyńyz (júk kótergish, kapıtal, ishki qabyrǵalardyń buryshy), ǵımarattan shyǵyńyz (kópqabatty úılerde – jerasty dúmpýleri toqtaǵannan keıin), sýdy, gazdy, elektr qýatyn óshirińiz, aldyn ala daıyndalǵan «dabyl chemodanyn» alyńyz, ǵımarattan evakýasııalaný kezinde elektr jelilerinen, ǵımarattardan, aǵashtardan aýlaq bolyńyz, jer silkinisiniń qaıtalanýy múmkin ekenin eskerińiz, balalarǵa, qarttarǵa, múmkindigi shekteýli jandarǵa kómek kórsetińiz», deıdi maman.
Almatyda zardap shekkenderge qyzmet kórsetetin 384 qabyldaý pýnkti jumys isteıdi. Olar negizinen mektep, balabaqsha, kolledj, joǵary oqý oryndary syndy bilim berý uıymdarynda ornalasqan. Azamattar «Barshanyń nazaryna!» sıgnalyn estigennen keıin, qoljetimdi habarlandyrý quraldaryn, «dabyl chemodanyndaǵy» qabyldaǵyshty qosyp, alynǵan nusqaýlar boıynsha áreket etýge tıis. Mamandar jer silkinisiniń qaıtalama faktorlarynan qorǵaný maqsatynda úı-jaılardyń (bólmelerdiń) qabyrǵalaryna aýqymdy jıhazdardy bekitý jumystaryn júrgizýdi usyndy.
ALMATY
