Oblystyq máslıhat tóraǵasy J.Mataev pen oblys ákiminiń orynbasary Q.Quljanov bastaǵan delegasııa saýda-ónerkásip palatasy jáne ekonomıkalyq belsendiler, aımaq basshylyǵymen kezdesýler ótkizip, «Romak» kompanııasy men balyq ónimderin eksporttaý ortalyǵy, provınsııanyń bekire tuqymdas balyq ósirý ortalyǵy, «Kale» sút kompanııasy, «Khazar Electric Industrial Company», «Amırabad» porty ónerkásip ortalyqtary, ónerkásip ónimderiniń kórmesin aralap, «Namak Abroud Chalus» týrızm aımaǵyna, provınsııanyń batysyndaǵy týrıstik aımaqqa jáne Abbas Abad Behshahrdyń tarıhı-mádenı aımaǵy týrıstik ortalyqtaryna bardy.
О́ńirlik kásipkerler palatasynda Mańǵystaý oblysynyń delegasııasy men Mazenderan provınsııasynyń kásipkerleri qatysqan basqosýda eki el arasyndaǵy saýda-sattyqty damytý, birlesken kásiporyndar ashý sharalary talqylandy. Mazenderan provınsııasynyń saýda-ónerkásiptik palatasynyń dırektory Alı Tagıpýr aldaǵy ýaqytta Mazenderan saýda-ónerkásip palatasynyń Aqtaýdaǵy ókildigin ashýdy josparlap otyr.
«Qazaqstan naryǵy biz úshin óte mańyzdy, ekonomıkasyna biz de qarajat salǵymyz keledi. Ári áriptestik, saýda-sattyq taýar aınalymyn arttyrýǵa nıettimiz», degen Alı Tagıpýr ókildiktiń Mańǵystaý oblysyna da tıimdi, el arasynda jolǵa qoıylǵan teńiz porttary men temirjol, áýe qatynastary kásipkerlikti damytýǵa negiz bolatynyn aıtqan. Al Q.Quljanov Mazenderan provınsııasynan «Atameken» kásipkerler palatasynyń ókildigin ashýdy palata basshylyǵyna usynatynyn, bul eki el arasyndaǵy taýar aınalymynyń artýyna, saýda-sattyqtyń damýyna múmkindik beretinin alǵa tartty.
«Mańǵystaý men Iran arasyndaǵy taýar aınalymy shamamen 50 mln teńgeni quraıdy. Onyń ishinde ımport (Irannan) – 94, eksport – 5 paıyz. Biz negizinen Iran elinen azyq-túlik ónimderin, sondaı-aq qurylys materıaldaryn alamyz. Aıta ketý kerek, Irannan jetkiziletin kókónister men jemister ázirge kóp emes. Atap aıtqanda, biz sıtrýs ónimderin aldyrýǵa qyzyǵýshylyq tanytyp otyrmyz. Eger baǵa tıimdi bolsa, olar Mańǵystaý men Qazaqstan naryǵyn jaýlap alýy ábden múmkin», dedi Q.Quljanov.
Iran eli Mańǵystaýǵa jemis-jıdek, kıvı, shaı, dárilik shópter, qurylys materıaldary, balyq ónimderin tasymaldaýǵa nıetti. Sondaı-aq yntymaqtastyqty damytý úshin birlesken kásiporyndar ashýǵa yqylas tanytyp otyr. Qazirdiń ózinde Mańǵystaýda Qazaqstan men Irannyń birlesken 58 kompanııasy jumys istep jatyr.
Mazenderan provınsııasynda jeńil jáne aýyr mashına jasaý ónerkásibi, jeńil toqyma ónerkásibi, metallýrgııa, aýyl sharýashylyǵy ónimderi, sement ónerkásibi qarqyndy damyǵan. Sol sebepti kezdesýge barǵan mańǵystaýlyq kásipker Munaıly aýdanynan balyq sharýashylyǵyn ashýdy kózdep otyr. Qazirdiń ózinde Iran kásipkerlerimen kelissóz júrgizýdi bastap ketken.
– Irannan forel balyǵynyń ýyldyryǵyn satyp alyp, balyq ósirýmen aınalyssam dep otyrmyn. Qazir Mazenderandaǵy kásipkerlermen kelisip jatyrmyz. Budan bólek, jylyjaı úshin tyńaıtqysh satyp alǵymyz keledi. О́ıtkeni Reseıden alyp otyrǵan tyńaıtqysh qymbat. Al Irannan sapasy jaqsy tyńaıtqyshty arzanǵa alýǵa bolady. Bul jaqtaǵy kásipkerler de bizben jumys isteýge qyzyǵýshylyq tanytyp otyr, – deıdi Munaıly aýdanynyń kásipkeri Jeńis Nııaluly. Al Iran kásipkerleri Mańǵystaý oblysynan et ónimderi men bıdaı tasymaldaýdy jón kórip otyr. Jıyn sońynda eki tarap kedendik rásimderdi jeńildetýge, ıaǵnı tasymal kezindegi kedergilerdi joıyp, aqsha aýdarymdaryn ońtaılandyrýǵa qadamdar jasaýǵa ýaǵdalasty.
Mańǵystaýlyq delegasııa Mazenderan provınsııasyndaǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderi men balyq ósiretin sharýashylyqtardyń jumysymen tanysty, aldaǵy ýaqytta balyq sharýashylyǵy salasynda tájirıbesi mol kásipkerler men mańǵystaýlyq kásipkerler arasynda tájirıbe almasý uıymdastyrylmaq. Eksporttalatyn jemis-jıdekti saqtap, ony jóneltýmen aınalysatyn Irandaǵy eń iri «Romak gostar» kompanııasynyń quramyndaǵy termınal Amırabad portyna jaqyn ornalasqan. Kompanııanyń negizin qalaýshy ári iri dırektory Halıl Gýlızade keleshekte Qazaqstanǵa aýyl sharýashylyǵy ónimderin jetkizýdi josparlap otyrǵanyn aıtady.
– Biz ártúrli aýylsharýashylyq ónimderin TMD, Arab elderi men Indııa, Qytaıǵa eksporttaýdamyz. Qazaqstanǵa azyq-túlik ónimderin, sonyń ishinde teńiz ónimderin, kókónisterdi jetkizgimiz keledi. Barlyǵyn qorapqa salyp, rettep, eksporttaýǵa daıyndaımyz. Ony tasymaldaýdyń birneshe joly da bar, Kaspıı teńizi arqyly nemese Túrikmenstan arqyly jetkizýdiń joldaryn qarastyryp jatyrmyz, – dedi ol.
Irandaǵy jumys sapary aıasynda Mańǵystaý oblysynyń máslıhaty men Mazenderan provınsııasynyń ortalyǵy Sarı qalasynyń ákimshiligi densaýlyq saqtaý, mádenıet, kásipkerlik, týrızm, ekonomıka, saýda salalaryndaǵy yntymaqtastyqty odan ári damytý úshin azamattyq qoǵam ınstıtýttary arasyndaǵy ózara qarym-qatynasty nyǵaıtý týraly ekijaqty memorandýmǵa qol qoıyldy.
Sarı qalasynyń meri Muhammed Hoseın Kabadı: «Taý, ormandar men teńizge jaqyn ornalasýyna baılanysty Mazenderan provınsııasynyń ortalyǵy Sarı qalasynyń ınvestısııalyq múmkindigi joǵary. Sarı men Aqtaý – damý jaǵynan óte uqsas, ekeýi de portty qala. Mańǵystaý oblysy delegasııasynyń sapary men ekijaqty kezdesýler eki óńir arasyndaǵy qarym-qatynastyń nyǵaıýyna serpin beredi. Sizderdiń saparlaryńyz Irandaǵy Islam revolıýsııasy jeńisiniń mereıtoıyna sáıkes keldi. Osynyń arqasynda elimizdiń aýmaǵynda sheteldik ınvestısııalaý úshin múmkindikter ashyldy degen oıdamyn. Sarı qalasynyń kórikti jerleri men tarıhı oryndary mańǵystaýlyqtarǵa umytylmas áser qaldyrady dep úmittenemin», dedi.
J.Mataev Qazaqstandaǵy jergilikti memlekettik organdardyń jumysy jaıynda baıandasa, Q.Quljanov óńirdiń múmkindikteri men áleýmettik-ekonomıkalyq áleýetimen tanystyrdy. Al Mazenderan provınsııasynyń basshysy Hoseını Pýr Kaspıı teńizi arqyly shektesip jatqan qos óńir arasyndaǵy áriptestik yntymaqtastyqtyń damı túsýine múddeli ekenin jetkizdi.
– Mańǵystaý men Mazenderandy kóp nárse baılanystyrady. Bizdiń provınsııanyń 480 shaqyrymy teńiz jaǵalaýy boıynda ornalasqan. Úsh iri teńiz portymyz arqyly Mańǵystaý porttary arasynda júk tasymalyn jandandyrýǵa múmkindik zor. Sonymen qatar Mazenderannyń eki qalasy – Gorgan men Sarıden Aqtaýǵa tikeleı áýe kemeleri ushyp jatyr. Búgingi sapar eki óńir arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq, mádenı jáne týrızm salasyndaǵy baılanysty arttyra túsýge múmkindik beredi degen senimdemin, – dedi Hoseını Pýr.
J.Mataev ırandyqtarǵa oblys ákimi N.Noǵaevtyń ystyq sálemin jetkizip, Mańǵystaýdyń áleýmettik-ekonomıkalyq múmkindigimen tanystyrdy.
– Eki el Prezıdentteriniń Qazaqstan men Iran arasyndaǵy taýar aınalymyn 3 mlrd dollarǵa jetkizý jaıyndaǵy kelisimi bar. Sol mejege jetý úshin bar múmkindikti júzege asyrýǵa yntalymyz. Mańǵystaý oblysynda birlesken 52 kásiporyn bar. Aldaǵy ýaqytta aýyl sharýashylyǵy, jemis-jıdek, kókónis ósirý men týrızm baǵytynda jańa jobalardy iske asyrýǵa shaqyramyz. Búginde Mańǵystaý Qazaqstannyń úzdik týrıstik aımaqtary tizimine engen. Byltyr 1 320 ırandyq Mańǵystaý óńirine saıahattap kelgen. Eki aımaq arasyndaǵy jańa ashylǵan áýe qatynastary bıyl bul sandy birneshe eseleýge jol ashady dep senemin. Sizderdi Mańǵystaý oblysyna arnaıy saparmen kelýge shaqyramyz, – dedi J.Mataev.
Mańǵystaý oblysy
