Osal toptyń quqyn qorǵaý kúsheıdi

Elimizde qoǵamdaǵy osal top­tardyń quqyǵyn qorǵaý jumys­tary byltyr qabyldanǵan jańa Áleý­mettik kodekstiń kúshi­ne enýinen keıin birshama shı­raı tústi deýge bolady. Buǵan jaýapty áleýmettik ınspektorlardyń qyzmettik sapasy da edáýir ósip kele jatqany seziledi. Adam quqyqtary, onyń ishinde álsizderdiń áleýmettik múmkindikterin qyraǵy qadaǵalap, oǵan qorǵan bola bilý qoǵamnyń ádiletti ári demokratııalyq qundy­lyqtardyń negizgi ustyny dese de jarasady.

Múgedektigi bar adamdardyń quqyqtaryn qamtamasyz etý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartý jó­nindegi 2025 jylǵa deıingi sa­lanyń ulttyq josparyna sáı­kes elimizde jańa ınstıtýt­tar qalyptasyp keledi. Adam qu­qyq­tarynyń kepili retinde mem­­lekettik organdar men qury­lym­dardyń áleýetin damytýmen qatar halyqtyń osal toptaryn áleýmettik-ekonomıkalyq múm­kindikterin keńeıtý basty nazar­da ekeni belgili. Alaıda sóz bar, is qalaı? Bul rette quzyrly oryn­dardyń statıstıkasy syqıyp tur. Olar­dyń deregine sensek, osal top­tardyń quqyǵyn kózdiń qa­­ra­shy­ǵyndaı qoryp otyrǵany baı­­qa­lady. Máselen, Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń málimetinshe, Áleýmettik ınspektorlar halyqtyń osal toptarynyń quqyǵyn qorǵaý maqsatynda jyl basynan beri 300-den asa tekserý júrgizipti.

«Áleýmettik kodekstiń kúshine enýimen 2023 jyldyń 1 shildesinde elimizde memlekettik áleýmettik qorǵaý ınspektorlarynyń ınstıtýty engizildi. Munyń quzyre­tine múgedektigi bar adamdardy áleý­mettik qorǵaý, arnaýly áleý­mettik qyzmetter kórsetý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý sala­syndaǵy zańnamanyń saqta­lýyn baqylaýdy júzege asyrý kiredi. 2024 jyldyń basynan beri áleýmettik ınspektorlar 338 tek­serý júrgizildi, onyń 95-i pro­fılaktıkalyq baqylaý sheńberin­de, 243-i jospardan tys tekserýler boldy», deıdi quzyrly orynnyń qyzmetkerleri.

Komıtettiń málimetine qara­ǵanda, bul máselege qatysty zań buzý isi azaıyp ketpegeni baı­qala­dy. Máselen, Qyzylorda qala­sy ákimdiginiń qalalyq jumys­pen qamtý jáne áleýmettik baǵdar­lamalar bóliminiń qyzmetine tek­serý júrgizilgen. Sebep – múge­dek­tigi bar bala tárbıelep otyr­ǵan adamnyń (jeke kómekshi) óti­nishi boıynsha ońaltý men ońal­tý­dyń jeke baǵdarlamasynyń áleý­mettik bóligine sáıkes protez­dik-ortopedııalyq kómekpen (kor­set­pen) qamtamasyz etpeý máse­le­si. Jospardan tys tekserý qo­rytyndysy boıynsha zań buzý fak­tory rastalǵan. Sóıtip, me­keme basshylyǵy ákimshilik jaýapker­shilikke tartyldy.

Ekonomıkalyq zertteýler ıns­tıtýtynyń sarapshy mamany Aı­man Júsipovanyń aıtýynsha, bul qyzmettiń aıasy keń, biraq áli to­lyqqandy naqtylanbaǵan kórinedi.

«Halyqtyń álsiz áleýmettik tobyna jatatyndardyń ishinde belgili bir sanattar memlekettiń turǵyn úı qorynan úı alýǵa qu­qyly. Múgedektigi bar adamdar tek úı alyp qana qoımaı, ózderine meılinshe qolaıly úıdi tańdaýǵa haqyly. Ol úıdiń arnaıy quraldar men júrip-turýǵa beıimdelýin de talap ete alady. Múgedekterge tıesili qyzmet túrleri tiziminde tolyq­qandy ómir súrý úshin qajet­ti ınfraqurylymmen qamtamasyz etý de kiredi», deıdi A.Júsipova.

Onyń aıtýynsha, halyqtyń álsiz áleýmettik toptaryna qoldaý kórsetý is-sharalary meılinshe anyq jazylǵanymen, olardyń is júzindegi tıimdiligi týraly aıtý qıyn. Alaıda bul salada ilgerileý de joq emes. Máselen, birinshi toptaǵy múgedek Shaıahmet Qural­baevtyń aıtýynsha, Taraz qala­syn­da osal toptar úshin áleýmet­tik ınfraqurylym nysandaryna qoljetimdilik aıtarlyqtaı jaqsarǵan.

«Men kún saıyn 14-shaǵyn aýdanda ornalasqan ońaltý or­ta­lyǵyna baramyn. Ortalyq zamanaýı úlgide salynǵan, dálizderi keń, qyzmetkerleri óte uqypty. Onda arbada qozǵalý óte yńǵaıly, arnaıy lıft te bar. Bir sózben aıt­qanda, ortalyqta múgedektigi bar azamattardyń barlyq sanatyna qoljetimdilik qarastyrylǵan», deıdi Sh.Quralbaev.

Eńbek jáne áleýmettik qor­ǵaý komıtetiniń deregi boıynsha aýmaqtyq departamentter 2023 jyly 1 783 tekserý júrgi­zip, anyqtalǵan 1 171 zań buzý fak­tilerin joıý jumystaryn qolǵa alǵan. Zań buzý faktisi boıynsha 98,4 mln teńgeden asa qarajat, ıaǵnı 467 aıyppul salǵan.

Atalǵan máseleni BUU da erek­­she nazarda ustap otyr. Eli­miz­d­egi buǵan qatysty salamen bir­le­se jumys istep keledi. Múge­dek­ter­diń quqyqtary týraly BUU Kon­vensııasyn (MQK) ilgeriletý boıyn­sha áleýmettik portaly ar­qyly kórsetiletin qyzmetterge qol jetkizýdi jaqsartýdy jáne ońal­tý arqyly múgedek adamdardyń áleý­mettik-ekonomıkalyq múmkin­dikterin arttyrýdy kózdeıdi.